De Hervormde kerk van Ginnum, geregistreerd als Rijksmonument nummer 1561, is eigendom van de Stichting Alde Fryske Tsjerken (SAFT). Deze bescheiden eenbeukige kerk wordt tegenwoordig voor culturele doeleinden gebruikt. Rondom de kerk bevindt zich een kerkhof, vanwaar het exterieur van de kerk bewonderd kan worden en men een prachtig uitzicht heeft over de omgeving.
Oorsprong en Vroege Geschiedenis
De kerk in Ginnum (ook wel Genum genoemd) is gelegen op een wierde, ook wel vliedterp genoemd. Volgens informatieborden ter plaatse werd de kerk in de twaalfde eeuw gebouwd, vermoedelijk als vervanging van een ouder, eenvoudig houten kapelletje. De vondst van restanten tufsteen (ook wel "Dowestien" genoemd) wijst erop dat het kerkje van Ginnum de oudste is onder de zogenaamde Vlieterpen. Een vliedterp was een vluchtheuvel die diende als bescherming tegen het landinwaarts stromende water in de periode vóór de aanleg van dijken.
De oorspronkelijke 12e-eeuwse constructie van de kerk is grotendeels verdwenen, met uitzondering van de Romaanse tufstenen Noordmuur. Deze muur kenmerkt zich door spaarvelden, afgewerkt met rondboogfriezen.
Architectonische Ontwikkelingen en Verbouwingen
In de 13e eeuw werd de kerk verlengd en voorzien van Romano-Gotische koepelgewelven. Het driezijdig gesloten koor, daterend uit de 15e eeuw, is versierd met muurschilderingen, waaronder een Maltezer kruis en een Turkse knoop.
Aan het eind van de 17e eeuw werden de oorspronkelijke stenen gewelven vervangen door een houten tongewelf. De kerk van Ginnum heeft nooit een orgel gehad; het maakte gebruik van een voorzanger.
De Toren en de Klokken
De onversneden zadeldaktoren, gelegen aan de westzijde van de kerk, dateert uit de vijftiende eeuw. De toren is van binnenuit versterkt met een gewelf over de begane grond. De toren is opgetrokken uit rode baksteen en herbergt een gelui van twee luidklokken.
De oudste klok, gewijd aan Maria, is gegoten door Stephanus in 1344 en heeft een diameter van 61 cm. De inscriptie luidt: "Anno Dni MCCCXLII Stephanus me fecit Sb Dodoni plebano Sippa foghet" (Stephanus heeft me gemaakt voor de Pastoor Dodo, Sippa heeft me opgehangen). De tweede, grotere klok met een diameter van 72 cm, is volgens het Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) gegoten door een anonieme gieter in 1490. Het informatiebord vermeldt echter dat beide klokken uit gieterij Stephanus afkomstig zijn. De inscriptie op de grotere klok luidt: "Anno Dni MCCCCXC Dno Dirck Eeckama, Wijbren Roerda et uxore eius Auck et Hesselo Advocato" (In het jaar des Heren 1490 door Dirck Eeckama, Wijbren Roerda en zijn vrouw en Hessel de Raadsman).
Het uurwerk in de toren dateert uit 1564 en wordt beschouwd als het oudste gietijzeren torenuurwerk dat in Friesland voorkomt.
Gebruik en Restauraties
De kerk van Ginnum is al sinds 1972 onttrokken aan de kerkelijke eredienst. Tegenwoordig dient het gebouw als atelier voor beeldende kunstenaars. Het oorspronkelijke meubilair, waaronder de preekstoel en banken, is verwijderd om kunstenaars alle ruimte te bieden voor hun creatieve werk. De kerk wordt verhuurd via de Plaatselijke Commissie van Lichtaard-Ginnum.
In 1973 is de kerk gerestaureerd. Tijdens deze restauratie verdween het 18e-eeuwse interieur met preekstoel, doophek en banken. Desondanks zijn bouwsporen in het gepleisterde muurwerk nog steeds zichtbaar. Boven de deur van de noordelijke entree zijn sporen van de 13e-eeuwse koepelgewelven te zien. Boven de huidige vlakke zolder bevindt zich nog een ouder tongewelf.
De doopvont uit 1540 is in 1878 geschonken aan het Fries Museum en wordt beschouwd als een fraai voorbeeld van vroeg-renaissancistisch beeldhouwwerk in Friesland. Sommige bronnen suggereren dat het een wijwaterbekken zou kunnen zijn, gezien het feit dat het aan één kant aan de muur bevestigd was.
Grafstenen en Bijzonderheden
In de kerkvloer bevinden zich diverse zeventiende-eeuwse grafstenen. Een opvallende grafzerk is die van Sybe van Roorda, die op drieëntwintigjarige leeftijd sneuvelde in de strijd tegen de Spanjaarden in 1586.
In het koor is links een rood-okerachtige muurschildering te zien met Maltezer kruizen, aangebracht bij de inwijding van het koor, en een Turkse knoop.
De kerk bezit diverse nissen: onder het zuidoostelijke venster bevindt zich een piscina-nis met een roodstenen dorpel, evenals twee vierkante nissen en een grotere nis die mogelijk verband houdt met de plaatsing van een altaarretabel.
De maquette van de kerk met toren, vervaardigd door Oeds Plantinga, is eveneens in de kerk te vinden. Plantinga, afkomstig uit een familie van molenbouwers, creëerde deze gedetailleerde maquette aan de hand van een foto, als eerbetoon aan zijn geboortedorp.
Omgeving en Dorpsgeschiedenis
Ginnum is gelegen op een terp, een kunstmatige verhoging die in de IJzertijd werd aangelegd ter bescherming tegen wateroverlast. Ten noorden en oosten van de kerk is nog een deel van de oorspronkelijke ringweg van de terp te zien.
De geschiedenis van Ginnum is uitvoerig beschreven in het boek "Tussen Genum en de Groote Garde" van Johannes van Dijk. Het dorp heeft in het verleden verschillende Staten gekend, waaronder Roorda-State, Aylva-State, Noordam en Wijtsma-State.
Sinds 2004 heeft Ginnum een dorpsvernieuwingsplan ondergaan, waarbij onder andere de bestrating, straatverlichting en de toegang tot het kerkhof zijn aangepast. Op 24 juni 2005 werd de dorpsvernieuwing officieel afgerond.