De Rol van Schaamte en Taboes in de Hedendaagse Samenleving
Professor Hanneke Schaap-Jonker vestigt terecht de aandacht op de rol van schaamte bij het taboe rondom zelfmoord. Deze schaamte beperkt zich echter niet tot individuele ervaringen, maar transformeert onze (westerse) schuldcultuur steeds meer tot een schaamtecultuur. Dit vereist niet alleen een benadering met de door Schaap genoemde vier O's: openheid, oordeelloos luisteren, onmacht verdragen en een ontfermende manier van kijken. Er is ook ruimte nodig om het evangelie breder en dieper te verstaan.
Genezing en Taboedoorbreking in Bijbelse Verhalen
Genezingverhalen in de Bijbel zijn vaak beladen en roepen bij velen ongemak op. Hedendaagse verhalen, zoals die in het evangelie van vandaag, doorbreken bestaande taboes, waaronder het taboe op onreinheid dat in Bijbelse tijden heerste. Het ongemak bij dergelijke verhalen vloeit vaak voort uit een gevoel van onrechtvaardigheid: waarom wordt de ene persoon wel genezen en de ander niet?
Ook in onze tijd bestaan er tal van taboes rondom ziekten en andere vormen van lijden, zoals kanker, depressie, verslaving, en de nasleep van seksueel misbruik. Enerzijds is er de behoefte aan erkenning en de mogelijkheid om vrijuit te spreken binnen de gemeenschap. Anderzijds bestaat er een drempel, zowel voor de gemeenschap om deze ruimte te bieden, als voor het individu om deze ruimte te nemen.
De Innerlijke Drempel van Lijden
De persoon die lijdt, kan ook een innerlijke drempel ervaren bij het delen van zijn of haar verhaal. Het publiekelijk delen van leed impliceert een erkenning van dat lijden aan zichzelf. De vraag is of men zichzelf die ruimte gunt en of men zichzelf mag zien als iemand die lijdt.
Twee Vrouwen en het Doorbreken van Taboes
In het evangelie van vandaag worden we geconfronteerd met twee vrouwen. Jaïrus brengt het sterven van zijn dochtertje onder de aandacht van Jezus, waarmee hij het in de openbaarheid brengt. De vrouw met de bloedvloeiing probeert onopgemerkt te blijven, maar zoekt toch genezing bij Jezus. Jezus brengt echter haar onreinheid in de openbaarheid, waarmee hij het bestaande taboe doorbreekt.
De genezing van de vrouw kostte Jezus kracht, maar was niet tevergeefs. De reactie van Jezus op de vrouw roept bij haar angst op. Ten eerste omdat zij als vrouw een man heeft aangeraakt, wat destijds niet gewaardeerd werd, en ten tweede omdat zij als onreine Jezus onrein had kunnen maken. Ze had zich gemakkelijk de woede van de menigte op de hals kunnen halen en gestenigd kunnen worden.
Geloof, Hoop en Vertrouwen in het Evangelie
Dit verhaal draait echter niet om de maatschappelijke normen, maar om geloof â het geloof dat dingen goed kunnen komen, zelfs als dat buiten menselijke begrippen valt. Jezus' woorden in dit verhaal zijn gericht op het behouden van hoop, vertrouwen en blijven geloven, in plaats van het geven van empathische antwoorden die de betekenis van het lijden voor het individu invullen.
De eerste lezing benadrukt dat we niet op onze eigen wijsheid moeten vertrouwen, maar ontzag voor de Heer moeten hebben. Dit impliceert het vermijden van het kwade, inclusief destructieve gedachten over onszelf en anderen, die het moeilijker maken om elkaar ruimte te geven en gemeenschap te vormen.
De Donkere Nacht van de Ziel
Mensen die depressief zijn (geweest) herkennen de momenten waarop het moeilijk is om de dingen te doen die vreugde en kleur aan het leven geven. De Spaanse monnik Johannes van het Kruis beschreef in de 16e eeuw de donkere nacht, een periode waarin God op een andere manier met een mens bezig is om hem te bevrijden. Deze donkere momenten komen mogelijk naar voren in het evangelie, waarin Jezus hoop en doorzettingsvermogen brengt, zichzelf kwetsbaar opstelt en laat zien dat hij geraakt is door het lijden van de ander.
Ruimte en Acceptatie in de Gemeenschap
Jezus' woorden en daden spreken de buitengeslotene aan: blijf geloven, laat de hoop niet varen. Lijden en dood overwinnen het geloof van de vrouw en de vader niet. Twee dochters vinden de weg terug naar een vruchtbaar en heel gemaakt leven. De oproep is om elkaar ruimte te geven binnen de gemeenschap, elkaar niet te oordelen vanuit eigen perceptie, maar ruimte te bieden zonder elkaar af te vallen.
De Complexiteit van Geloof en Bekering
Er is een discussie gaande over het hebben van geloof en het belang van bekering. Sommigen beweren dat mensen die het evangelie niet willen horen, weliswaar willen praten, maar geen halve waarheid wensen. De nadruk ligt op het geloof in Christus als bron van heilzekerheid, niet op de eigen verkiezende liefde.
De kracht van het evangelie ligt niet in de evangelist, maar in het evangelie zelf, dat een kracht van God is tot zaligheid. De rechtvaardigheid van God dient geopenbaard te worden in het hart van de gelovige, wat Gods eigen werk is. De vraag of men een geloof heeft dat een christen kenmerkt, is cruciaal.
Evangelisatie: Roeping en Zending
Niet iedereen heeft de roeping of zending om prediker of evangelist te zijn. Wanneer God zich openbaart, spreekt men vanuit overtuiging. Op een beurs, waar mensen vaak al bekend zijn met het Woord van God, kan een oproep als "Ben ik wel uitverkoren?" juist inspelen op twijfels over heilszekerheid.
De Bijbel vermeldt specifieke rollen, zoals die van evangelisten, maar benadrukt ook dat geloof zonder werken vruchteloos is. De opdracht is om het Woord te prediken, zowel in goede als in moeilijke tijden. Redding is gebaseerd op geloof in Jezus Christus, en niet op werken.
Kerkverlating en de Zoektocht naar Betekenis
Veel mensen verlaten de kerk om diverse redenen. Vaak voelen zij zich niet gehoord, gezien of serieus genomen in hun worsteling met grote levensvragen. Taboes binnen de kerk, zoals het omgaan met zonde, erfzonde, de betrouwbaarheid van de Bijbel en het gevoel van falen, dragen hieraan bij.
Sommige kerkverlaters zoeken inspiratie in andere religies of stromingen. Er is behoefte aan liefdevol omzien naar elkaar en aan geestelijke coaches die niet schrikken van confrontaties met iemands geestelijke worsteling. De veroordeling van individuen op basis van hun daden, zonder rekening te houden met Gods genade en vergeving, kan leiden tot wantrouwen jegens de kerk.
De Zonde als Taboe en de Kracht van Genade
Het woord zonde is een taboe geworden in de samenleving en zelfs binnen de kerk. Mensen voelen zich ongemakkelijk bij de gedachte dat zij zondaren zijn voor een heilige God. In plaats van te spreken over zonde, wordt er vaker gesproken over gebrokenheid van de schepping, waarbij de mens meer als slachtoffer dan als dader wordt gezien.
Het is echter essentieel om het evangelie niet flets te maken door de zonde te negeren. De genade krijgt pas haar ware glans tegen de achtergrond van de zonde. De kerk moet blijven spreken over de zonde om de weg vrij te maken voor het spreken over genade.
Humor en het Doorbreken van Taboes
Programma's zoals 'Taboe' laten zien hoe humor ingezet kan worden om taboes te doorbreken en onderwerpen bespreekbaar te maken zonder te kwetsen. Humor kan ontwapenend en bevrijdend werken. Religies hebben een complexe relatie met humor; ze bewaken grenzen en taboes, maar humor kan ook leiden tot een dieper begrip.
God lacht, zoals blijkt uit het verhaal van Abraham en Sara, en de geboorte van Isaak. Dit culmineert in het paasgebeuren, waar God de dood in het gezicht uitlacht. De paaslach (Risus paschalis) was vroeger een traditie waarbij de priester een verhaaltje vertelde dat de toehoorders aan het lachen moest maken, vaak met de duivel als onderwerp van spot.
Humor en Inspiratie: Omgaan met verandering (3.36 min)
Wie sterk in het geloof staat, kan zichzelf minder serieus nemen en humor waarderen. De vreugde van het evangelie zou, net als geloof, aanstekelijk moeten werken en zich als een virus moeten verspreiden.