Het orgel in de Hervormde Kerk van Midwolda is een instrument van aanzienlijke omvang en historische waarde, met 33 stemmen verdeeld over het hoofdwerk (13 stemmen), rugwerk (10 stemmen) en pedaal (10 stemmen). Dit indrukwekkende instrument is een van de grootste van Noord-Nederland.
De Bouw door Albertus Anthoni Hinsz
Het orgel werd in 1772 gebouwd door de gerenommeerde orgelmaker Albertus Anthoni Hinsz. Het instrument is rijkelijk versierd met prachtig Lodewijk XV-houtsnijwerk. De orgelkassen werden vervaardigd door L. Bekenkamp, het snijwerk door A. Smit, en de beelden door B. Kreemer. Op de fraai beschilderde orgelluiken zijn diverse afbeeldingen te zien.
De plechtige ingebruikname van het nieuwe orgel van Albertus Anthonie Hinsz vond plaats op 30 augustus 1772. Johannes Henricus Tammen uit de stad Groningen verzorgde de eerste bespeling.
Eerdere Geschiedenis en Invloeden
Voordat Hinsz zijn orgel bouwde, was er al een orgel aanwezig dat door Andreas de Mare werd gemaakt tussen 1657 en 1660. Bij de constructie van dit orgel maakte De Mare gebruik van delen van een huisorgel dat in 1630 door Levinus Eekman was vervaardigd. Dit huisorgel stond oorspronkelijk waarschijnlijk in de borg Nienoord.
In 1787 voerde Dirk Lohman een revisie uit aan het orgel. Later, in 1911-1913, onderging het instrument veranderingen door de firma Van Oeckelen en Zonen. Zij vernieuwden de registermechaniek en de windvoorziening.
Restauraties en Onderhoud
Het orgel heeft door de jaren heen diverse restauraties en onderhoudswerkzaamheden ondergaan. In 1972 werd het instrument gerestaureerd door Fa. Flentrop. Lambert Erné werd als adviseur aangesteld, waarbij de situatie van 1772 als uitgangspunt diende. De oorspronkelijke toonhoogte werd gereconstrueerd. De Mixtuur en Sexquialter kregen hun oorspronkelijke omvang terug, en de Scherp van het rugwerk werd nieuw gemaakt.
De magazijnbalg van Van Oeckelen uit 1911-1913 bleef behouden, evenals de door Van Oeckelen gemaakte houten pijpen van de Gedakt 16′ en de Bourdon 16′. Oorspronkelijk bezat het orgel twee tremulanten, maar bij de restauratie van 1970 werd slechts één tremulant geplaatst. De registeropschriften werden opnieuw gemaakt, maar niet conform de Hinsz-traditie.
In 1994-1995 verrichtte orgelmakerij Van der Putten en B. Veger onderhoudswerkzaamheden. In het jaar 2000 werkte de firma Van der Putten opnieuw aan het orgel. De winddruk werd verlaagd van 74 naar 71 mm. De tongwerken van het rugwerk en het pedaal werden verlengd en opnieuw geïntoneerd, en er werden intonatiecorrecties uitgevoerd op de Quintadeen en de Scherp.
In 2013 is er groot onderhoud gepleegd door Orgelmakerij Van der Putten. Zij hebben toen een Nachtegaal als nieuw register geplaatst.
Ingrijpende Wijzigingen en Reconstructies
In 1834 voerde H.E. Freytag een reparatie uit, waarbij hij de Scherp van het rugwerk verving door een Fluit Travers 8′ discant. Van Oeckelen voerde in 1897 een grondige restauratie uit. Hij verving de oude spaanbalgen van Hinsz en Freytag door een magazijnbalg. De Fluit Travers uit 1834 werd vervangen door een Viola di Gamba 8′. De tongwerken werden door Van Oeckelen doorslaand gemaakt. Het instrument werd opnieuw geïntoneerd en in de orkesttoon gestemd, waarbij een deel van de pijpen werd ingekort of van expressions voorzien.
In 1965 werd het orgel gedemonteerd vanwege de restauratie van het kerkgebouw. In 1968 werd het rugwerk herplaatst om het te gebruiken tijdens de kerkdiensten. De orgelkas werd in een rode kleur geschilderd.
De reconstructie in 1984-1986 door A.H. de Graaf bracht het orgel terug naar de situatie van 1660. Van de oorspronkelijk zes stemmen zijn er twee van de hand van De Mare; het verdere pijpwerk is van Eekman.
Recente Optimalisaties en Technische Specificaties
In de jaren 2018-2020 is het orgel in etappes geoptimaliseerd. Begin september 2020 waren deze werkzaamheden gereed, en het instrument werd op 5 september 2020 weer in gebruik genomen. De huidige toonhoogte is a’ = 427 Hz. De stemmingstemperatuur is Thomas Young (1/6-komma).
De specificaties van de stemming zijn als volgt:
- C: 1′ - 2/3′ - 1/2′ - 1/3′
- c°: 2′ - 1 1/3′ - 1′ - 2/3′
- c’: 4′ - 3 1/5′ - 2 2/3′ - 2′ - 1 1/3′
- C: 2/3′ - 1/2′ - 1/3′ - 1/4′
- c°: 1′ - 2/3′ - 1/2′ - 1/3′
- c’: 2′ - 1 1/3′ - 1′ - 2/3′
- C: 1 1/3′ - 4/5′