Historicus Albert Metselaar duikt wekelijks voor de Hoogeveensche Courant in het verleden. Deze keer een verhaal over de Hoofdstraatkerk te Hoogeveen.
De Ontstaansgeschiedenis van de Afgescheidenen
De eerste ‘oefening’, samenkomst, van de Afgescheidenen was in de winter van 1822 op 1823 in de woning van ‘oefenaar’ (voorganger) Jan Frederik Zeebuijth (1795-1879). Zeebuijth woonde toentertijd in het Haagje. Later woonde hij in de Hoofdstraat, de Grote Kerkstraat en in het pand Hollandscheveldse Opgaande no. 11.
De kerkelijke gemeente van de Afgescheidenen werd gesticht op 25 maart 1835 door ds. H. de Cock (1801-1842) in boerderijen te Noord en op de 31e Wijk te Hollandscheveld. De Afgescheidenen woonden voor een belangrijk deel rondom de kern van het toenmalige dorp Hoogeveen, in en op de rand van de toenmalige buitengebieden. Alle waterwegen liepen naar dat dorp zelf. Toen er gekozen werd voor een plaats om een kerk voor de hele gemeenschap te bouwen was men dus op dit dorp aangewezen.
Dat nam niet weg dat veel Afgescheidenen vast bleven houden aan samenkomsten in de woningen van leden van de gemeenschap. In het Hollandsche Veld kreeg een schuur bij Jan Ballast aan het Zuideropgaande steeds meer betekenis. Andere Afgescheidenen bleven in boerderijen, in schuren of op de deel van boerderijen bij elkaar komen. Ze organiseerden zich als Ledeboerianen, volgelingen van de Gereformeerde Kerk onder het Kruis, Dolerenden, of hoe ze zich al niet noemden.
De Eerste Kerkgebouwen
In het jaar 1841 is begonnen met de bouw van de voorganger van de Hoofdstraatkerk: de Westerkerk. Die kerk stond aan de Westerkerkstraat, aan de zijgang van de Hoofdstraat, achter de huidige vestiging van Zaadhandel Van der Wal. Rond de eeuwwisseling bleek de Westerkerk te klein en in 1904 is de vervanging van de Westerkerk gebouwd: op de huidige plek, aan de oostkant van de Hoofdstraat. Die kerk werd eerst heel toepasselijk Oosterkerk genoemd en later dus Hoofdstraatkerk. De kerk stond achter de bestaande lintbebouwing, winkels en woningen, waaronder de pastorie.
Het was een klein, simpel gebouw. Voor een gemeente die gewend was in schuren en op de deel van boerderijen bij elkaar te komen was dit gebouw al gauw genoeg. In 1849 werd het pand verbouwd. Het werd een vrij vierkante schuurkerk van 20 bij 25 meter. De kapconstructie kende niet één steunpilaar, wat voor die dagen bijzonder was.
Volgens de Remonstrantse voorman Jan van der Veen was het een kerk met ‘een minder behagelijke vorm. ‘t Is een groot en ruim gebouw, doch ‘t heeft in zijne bouworde iets drukkends, iets zwaarmoedigs’.
Fusie en de Huidige Hoofdstraatkerk
Op 25 april 1899 kwam het tot een fusie tussen de Dolerenden en de kerkgangers van de Afgescheiden Gemeente, inmiddels sinds 1869 bekend als Christelijke Gereformeerde Gemeente. Er was behoefte aan één groot centraal kerkgebouw.
De gereformeerde kerk aan de Hoofdstraat werd in 1904 in zijn huidige vorm gebouwd. Het is een recht gesloten driebeukige kerk met steekkappen en portaal. De brede voorgevel werd voorzien van kanteelvormen, hoektorentjes met tentdak en een middenopbouw met spits met frontalen. Vergeleken met de schuurkerken op deze plaats, de voorlopers van dit gebouw, werd het een zeer imposante verschijning. De kerk is een ontwerp van G. Nijland.
In de gevel werden de jaartallen 1834 en 1886 aangebracht. De jaartallen van de Afscheiding en de Doleantie. Beide waren momenten van vertrek van gelovigen uit de moederkerk, de Grote Kerk. De eerste steenleggingen van de voorgaande gebouwen zijn meegenomen in het huidige gebouw. Dit is een prachtige symbolische manier om te vertellen dat alles zo totaal is veranderd, dat het huidige gebouw een vorm van geschiedschrijving in steen is geworden.
Interieur en Omgeving
Het interieur van de kerk is inmiddels al tweemaal radicaal gewijzigd. De eerste keer in 1964. Toen kwam het huidige orgel in de kerk. Het orgel is gebouwd door orgelbouwer De Graaf uit Amsterdam. Ook de voorlopers van de huidige kerk hadden orgels.
De kansel zat aanvankelijk aan de zijkant van het huidige gebouw. In 1967 kwam een nieuwe kansel, met houtsnijwerk van C. van der Veen. Het huidige interieur stamt uit 2008. Houtwerk uit het oude interieur werd verwerkt in het nieuwe en sterk vergrote liturgische centrum, met opnieuw een andere plaats voor de kansel.
Aanvankelijk stond de kerk achter woningen aan de Hoofdstraat, bereikbaar via een steeg tussen die woningen. Rond 1970 werden die huizen afgebroken en ontstond het kerkplein. Achter de kerk werd in 1989 het huidige Herman Bavinckhuis geopend. Het oude Herman Bavinckhuis stond voor de kerk en werd afgebroken.
De klok in de toren is van 2006. Ondanks de lange geschiedenis van de kerken op dit stuk grond is er dus feitelijk sprake van een kerk uit 1904 aan de buitenkant, met diverse vormen van nieuwe aanbouw, en met een binnenkant uit 2008. Vandaar dat we het gebouw ook niet vinden op monumentenlijsten.
Belangrijke Figuren en Gemeente
Op de oude begraafplaats van Hoogeveen vinden we nog het graf van ds. Wolter Alberts Kok (1805-1891), een van de eerste voorgangers. Hij was jarenlang een van de landelijke leiders van de gereformeerden. Onder zijn leiding was er in Hoogeveen een theologische opleiding, voorloper van de Theologische Universiteit van Kampen.
Het Herman Bavinckhuis is genoemd naar de landelijk bekende theoloog, die in Hoogeveen werd geboren. Zijn vader, ds. J.B. Bavinck, was predikant in de kerk.
De Hoofdstraatkerk te Hoogeveen, in de volksmond de Hoofdstraatkerk genoemd, kent leden met diverse achtergronden, overtuigingen en wensen. De gemeente staat op het fundament van geloof in Jezus Christus als de bron van het bestaan. De visie op het gemeentezijn rust op de pijlers Vieren, Leren, Omzien en Dienen.
Kerkdiensten en Activiteiten
U bent van harte welkom om de diensten bij te wonen. Alle diensten zijn ook te volgen via kerktelevisie en livestream.
Vanwege alle ontwikkelingen in de Protestantse Gemeente Hoogeveen, leek het goed om weer een Gemeentebijeenkomst te houden. Wegens capaciteitsproblemen bij de vrijwilligers van de Vespergroep, was er besloten om de vespers voor de 40-dagentijd dit jaar niet door te laten gaan. Maar de vastentijd of de 40-dagentijd is juist nauw verbonden met Pasen. Het wordt gezien als een reinigingsritueel om daarna met een frisse blik en vernieuwde toewijding Pasen te kunnen vieren en de wereld weer in te gaan. Het is een tijd van zelfreflectie, soberheid, bezinning.
De vieringen geven de mogelijkheid om even naar binnen te keren. Om toch in deze periode een moment van bezinning te geven heeft een kleine groep een alternatief georganiseerd voor de vespers. Leidraad in deze vieringen zijn de zeven kruiswoorden/zinnen.
De vastentijd uitgelegd
tags: #hoofdstraatkerk #hoogeveen #kerkdiensten