Kerstmis, een tijd die onlosmakelijk verbonden is met muziek, brengt een breed scala aan kerstliederen voort. Van vrolijke, enthousiaste nummers tot rustige, introspectieve melodieën, kerstmuziek omvat de vele facetten van dit feest. In vroeger tijden vertelden de meeste kerstliedjes het christelijke kerstverhaal, de geboorte van het kindje Jezus. Langzaam, onder invloed van de Amerikaanse cultuur, verschoof de nadruk naar de sfeer en de gebruiken rondom het kerstfeest. Tegenwoordig zien we in veel hedendaagse kerstliedjes de Kerstman (Santa Claus) terug, soms muzikaal begeleid door het rinkelen van zijn arrenslee.
Religieuze en Wereldlijke Kerstmuziek
Binnen het genre van religieuze muziek vinden we opwekkingsliederen, liederen uit Taizé en veel Nederlandstalige kerkmuziek. Ook religieuze wereldmuziek is vertegenwoordigd. De muziek in deze genres heeft vaak raakvlakken met popmuziek, maar klassieke instrumenten en koren spelen ook regelmatig een belangrijke rol. Het belangrijkste kenmerk is de toegankelijkheid van zowel de muziek als de tekst; religieuze gevoelens worden doorgaans op een prettig-zoete manier gebracht.
Naast deze meer toegankelijke religieuze muziek bestaat er ook een duidelijk onderscheid tussen sacrale, gewijde kerstklanken en hun profane, wereldlijke tegenhangers. Het sacrale repertoire richt zich op het Licht en de Liefde, terwijl de profane variant elementen als het kerstdiner, zoenen onder de mistletoe en de "All you need is love"-kerstspecial toevoegt.
De Oorsprong van Kerstliederen
De geboorte van Jezus in Bethlehem en omstreken vormt de kern van vele kerkelijke kersthits. Songwriters uit de afgelopen eeuwen baseerden hun liederen op de Bijbelse verhalen uit Mattheüs 1 en Lucas 2. Deze teksten beschrijven de komst van Jezus, de aankondigingen, en de taferelen rondom zijn geboorte: herders in de winternacht, een engelenkoor, de ster als navigatie, een voerbak omringd door dieren, en kraamvisite uit het oosten.
Na de geboorte van Jezus duurde het ongeveer 400 jaar voordat de eerste 'Christmas Carol' ontstond. Het lied Jesus refulsit omnium bezingt Jezus als het Licht van de Wereld en stamt uit de begindagen van de jaarlijkse viering op 25 december. Dit initiatief van Romeinse bisschoppen was bedoeld om het jaarlijkse heidense zonnekoningfeest te overtreffen.
Rond 1400 ontstonden in Frankrijk, Duitsland en Italië kerstliederen in de eigen taal, en ook instrumentale kerststukjes kwamen op. Het woord 'Noel', een verbastering van het Latijnse 'Nascio' (geboren te worden), vindt zijn oorsprong in deze periode. Later verrijkte Bach met zijn Weihnachtsoratorium, bestaande uit zes cantates, de kerstmuziek met jubelende stukken als 'Jauchzet, Frohlocket'. Händel behandelde in zijn oratorium Messiah de gehele geschiedenis vanaf vóór Jezus' komst tot aan zijn wederkomst.
Bekende Kerstliederen en hun Verhalen
Sommige kerstliederen hebben een opmerkelijk parcours afgelegd. Hark! The Herald Angels Sing, hoewel de melodie oorspronkelijk door Mendelssohn werd geschreven voor de 400ste verjaardag van de boekdrukkunst, werd later gekoppeld aan een kerstige hymne uit 1739. Dit leidde tot enige consternatie bij Mendelssohn-fans, maar het lied bleek ook zeer geschikt voor andere doeleinden, zoals reclames.
Een ander wereldwijd bekend kerstlied is Stille Nacht. Het ontstond in 1818 in een Beiers dorpje toen het orgel de geest gaf op kerstavond. Dit lied is uitgegroeid tot de "McDonalds onder de kerstknallers", wereldwijd bekend en beschikbaar in ruim 100 talen.
Het lied Jingle Bells werd oorspronkelijk geschreven voor een Thanksgiving-dienst in 1857 in Savannah. De muziek was echter zo'n succes dat het enkele weken later met Kerst opnieuw werd gezongen en sindsdien niet meer weg te denken is uit de kerstperiode.
Hedendaagse Kerstmuziek en Artiesten
Ook hedendaagse artiesten dragen bij aan het kerstrepertoire. De christelijke kindergroep Make Some Noise Kids staat bekend om hun vrolijke en enthousiaste nummers. Op kerstalbums van artiesten als Elly & Rikkert vinden we een afwisseling van bekende en minder bekende kerstliedjes voor kinderen, variërend van vrolijk tot rustig. Albums zoals 'Hoera het is kerstfeest' bieden een mix van feestelijke nummers, rustige liedjes en een Kaarsenlied voor Advent.
Artiesten als Ellen Laninga, Lee Ann Vermeulen en Rikkert Zuiderveld dragen bij aan kerstalbums met nummers van verschillende christelijke artiesten. Sela heeft recentelijk een nieuw lied uitgebracht dat, hoewel het de geboorte van Christus in Bethlehem eert, ook benadrukt dat "Jezus wordt vandaag en elke dag in ons hart geboren." Dit lied, met Mirjam Kerkhof, werd op 5 december online gezet en snel veelvuldig beluisterd en gedeeld.