Belangrijke Beslissing op Synode 8 Maart 2025
Zaterdag 8 maart 2025 markeert een cruciaal moment voor de nieuw gevormde Nederlandse Gereformeerde Kerken (NGK). Op deze datum is het besluit genomen dat praktiserende homo's mogen deelnemen aan het Heilig Avondmaal en toegelaten kunnen worden tot de ambten (diaken, ouderling en predikant).
Volgens het moderamen zal dit het leidende besluit zijn, ondanks eventuele tegenstemmen. Hoewel er gesproken wordt over het vrijstellen van kerken die hier niet mee akkoord gaan, blijft de vraag of dit in de praktijk werkbaar zal zijn.
De afwijzing van homoseksuele praxis wordt gebaseerd op de duidelijkheid van de Schrift. Dit is geen kwestie van hardheid of liefdeloosheid naar de medemens, maar van bewogenheid, zoals de Heere Jezus dat laat zien in Johannes 8. Dit principe geldt niet alleen voor homoseksuele praxis, maar voor elke zonde die God vertoornt. Niemand, zelfs het meest heilig levende individu niet, gaat hierin vrijuit.
Voor alle kinderen van God geldt de rechtvaardiging door geloof in Jezus Christus, die allen die geloven ten deel valt, want er is geen onderscheid. Allen hebben gezondigd en derven de heerlijkheid Gods, maar worden om niet gerechtvaardigd door Zijn genade, door de verlossing in Christus Jezus (Romeinen 3:22-24, SV). Paulus werkt dit verder uit in de Romeinenbrief. Echter, de huidige discussie binnen de NGK-synode en -kerken vereist een specifieke focus op homoseksuele praxis.
Het advies aan de NGK-synode luidt dan ook: ‘Zet de deur niet open, zelfs niet op een kier!’ Dit advies is niet gebaseerd op farizeïsche vroomheid of een gevoel van minderwaardigheid ten opzichte van homo's als individu. Het is des te meer gericht op het bewaren van de heiligheid van het Heilig Avondmaal en de kerkelijke ambten, die niet verenigbaar zijn met het openbaar in zonden leven, ongeacht de aard van de zonde. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen openbare zonden, zoals aangegeven in het klassieke Avondmaalsformulier, en verborgen zonden die door mensen niet beoordeeld kunnen worden, maar waarover uiteindelijk de Heere Zelf zal oordelen.
Homoseksuele praxis wordt, net als talloze andere zonden zoals hebzucht, als een gruwel voor de Heere beschouwd.
Het Rapport 'Ruimte en richting' en de Synodebespreking
Eind 2023 publiceerde de studiecommissie Homoseksualiteit het rapport ‘Ruimte en richting’. Dit rapport was bedoeld voor bespreking op de Synode van Deventer van de Nederlandse Gereformeerde Kerken (NGK). Op vrijdag 8 maart 2024 vergaderde de synode over dit rapport.
De gevoeligheid van het onderwerp binnen de NGK werd reeds voor de synode duidelijk door een artikel in het Reformatorisch Dagblad. De journalist vermoedde dat het rapport, gezien de ruime meerderheid binnen de commissie die het opstelde, brede steun zou krijgen. Echter, dit garandeerde geen snelle besluitvorming, zoals bleek uit de bijdrage van hebraïst dr. Wolter Rose.
Het is prijzenswaardig dat er ruimte is voor een tegenstem. De journalist van het Reformatorisch Dagblad signaleerde echter ook kerken die op lokaal niveau al vooruitliepen op de besluitvorming. Wat in de praktijk is ingevoerd, is voor een synode niet zomaar terug te draaien.
De discussie over dit onderwerp binnen de voorlopers van de huidige NGK duurt al decennia. Het klassiek-gereformeerde geluid is binnen de NGK niet geheel verdwenen. Emerituspredikant drs. Dick Westerkamp benadrukte dat het toelaten van praktiserende homo's als een normaal fenomeen een dwaalweg is, omdat dit mensen aanmoedigt in die richting te gaan. Desondanks lijkt deze weg binnen de genoemde kerken een 'smalstroom' te zijn geworden.
De journalist verwachtte het meeste verzet tegen de aanbevelingen van het rapport vanuit de voormalige GKv-gemeenten. Echter, veel fervente tegenstanders van de nieuwe hermeneutiek, die aan het rapport ten grondslag ligt, hebben dit kerkverband reeds verlaten. De kans dat degenen die afwijken van de aanbevelingen van het commissierapport dit als een breekpunt zullen zien, wordt als nagenoeg nihil ingeschat, mede omdat zij vanwege eerdere kwesties het kerkverband mogelijk al hadden verlaten. Hoewel zij de redenering van het rapport niet delen, begrijpen zij deze wel. Daarnaast wordt het kerkscheuringstrauma binnen de NGK opnieuw actueel.
Een punt van zorg wordt gezien bij de samenwerkingsgemeenten, die door dit vraagstuk nog meer in het nauw komen te zitten.
Theologische Perspectieven en Vragen
Tijdens de synodedag, waarop het rapport voor het eerst werd besproken, reageerde theoloog drs. Ton de Ruiter op een dubbelinterview met predikanten Westerkamp en Ophoff over homoseksualiteit. Hij constateerde tegengestelde standpunten, wat leidt tot een spagaat.
Volgens De Ruiter blijft de vreze des Heeren ook in de 21e eeuw het beginsel der wijsheid. Het is noodzakelijk om met diep ontzag voor God te buigen, om Zijn leiding te vragen en Hem te erkennen als onze goede God en Vader, die bepaalt wat goed en kwaad is. Deze weg, zo merkt de theoloog op, belooft wijsheid en inzicht, gebaseerd op het principe: ‘Gewoon omdat Ik het zeg’. God weet immers beter dan wie of welke wetenschapper ook, wat goed is.
Op 8 maart 2024 besprak de synode in de Tabernakelkerk (NGK) te Apeldoorn voor het eerst het rapport ‘Ruimte en richting’. De bespreking leverde volgens het Nederlands Dagblad 93 vragen op. Hoewel bedoeld als verheldering, bevatten veel van deze vragen ook meningen. Zo werd gevraagd waarom mensen die vinden dat cultuur meegewogen mag worden bij het bijbelse denken over homoseksualiteit altijd iets uit te leggen hebben.
Ds. Kornelis Harmannij vroeg zich af of de NGK wel een keuze moet maken, zoals de commissie stelt. Zijn uitgangspunt is dat men verantwoord bezig moet zijn voor God, en hij wenst deze keuze niet te maken indien dit niet uit het Woord van God kan blijken.
Wat te doen bij aanhoudende onenigheid over Schriftuitleg? Moeten kerken elkaar wel of niet binden? Om knopen door te hakken, is meer tijd nodig, zo concludeerden de afgevaardigden. Sommigen vinden dat de NGK zich helemaal niet met deze kwestie moet bezighouden, en stellen dat de verantwoordelijkheid primair bij homo's en lesbiennes zelf ligt.
Vervolgvragen in deze kwestie betreffen de mogelijkheid voor de NGK om een zegen uit te spreken over homorelaties en de doop van kinderen die uit dergelijke relaties voortkomen.
Volgens de commissie spreekt de Bijbel in alle gevallen afkeurend over homoseksuele praxis. Enkele synodeleden vinden dit een te stellige conclusie en willen dit relativeren. Zij stellen dat we mensen uit een andere tijd zijn en ons niet langer stellig kunnen beroepen op uitspraken van de apostel Paulus als universele uitspraken.
Het Reformatorisch Dagblad publiceerde een uitgebreidere weergave, met enige overlap met eerdere berichtgeving. De afgevaardigden uitten lof voor het rapport wat betreft inhoud, toon en werkwijze (praten mét homo's, niet óver hen). Tegelijkertijd werden kritische vragen gesteld.
Ds. Peter Hommes vroeg zich af wat de gevolgen zijn indien de 'grote lijnen in de Bijbel', zoals de commissie die ziet, toegepast moeten worden. Moet polyamorie dan ook geaccepteerd worden, omdat Bijbelschrijvers dit verschijnsel niet kenden?
Afgevaardigde ds. Wim Schaaij stelde de kritische vraag of het karakter van God niet te veel tegenover het Woord van God wordt uitgespeeld. Bestaat niet het gevaar dat men alles goed kan praten? Legt de NGK Gods Woord opzij, zoals commissielid Wolter Rose opmerkte?
De Leerdamse predikant proeft bij gemeenteleden de angst voor een hellend vlak: waar zet dit rapport allemaal de deur voor open? Schaaij vroeg zich af of de commissie hier niet meer aandacht aan had moeten besteden.
Een andere afgevaardigde vroeg zich af waarom in het rapport alleen gesproken wordt over de openstelling van de ambten van ouderling en diaken, en niet ook die van predikant. Is dit om de praktiserende homopredikant te beschermen?
De commissie slaagde er niet in alle vragen uitputtend te beantwoorden, waaronder de vraag of de commissie homoseksuele relaties als zondig beschouwt of niet. Laten de NGK zich niet te veel dicteren door de tijdgeest?
Een afgevaardigde antwoordde: "Deze problematiek wordt ons niet van buitenaf opgedrongen. Mijn vrouw en ik hebben vier kinderen. De twee jongste zijn homo en lesbienne. Dus wij hebben hier als kerken sowieso mee te dealen."
Uiteindelijk waren de vragen en de daaropvolgende gedachtewisseling bedoeld als oriëntatie en beeldvorming. Er is afgesproken dat er meer tijd nodig is om tot een besluit te komen, wat pas in november zal plaatsvinden.
Op de eerste landelijke bespreking kwamen diverse reacties. Een lezer van het Nederlands Dagblad uitte dankbaarheid dat zij, na vijftig jaar, weer in gesprek was met haar lesbische dochter.
Vervolgbesprekingen en Perspectieven
Ruim een maand later, op 1 mei 2024, schreef emerituspredikant ds. Henk Folkers een opiniestuk voor het Nederlands Dagblad. Hij haalde het tragische voorbeeld aan van Max, die aan lager wal raakte en in dronkenschap verviel vanwege zijn homoseksuele gerichtheid en de houding van de kerk daartegenover.
Folkers memoreerde dat hij dertig jaar geleden een recensie wilde schrijven voor De Reformatie (het weekblad van de voormalige GKv) over een boek over homofilie. Hij wilde de zin opnemen: "Wat zou het een zegen zijn wanneer homofiele mannen of lesbische vrouwen de mogelijkheid krijgen om een duurzame relatie van liefde en trouw aan te gaan", maar de redactie stak hier een stokje voor. De predikant uitte zijn frustratie dat er in dertig jaar geen vooruitgang is geboekt.
De synode van de NGK aarzelt, terwijl onder de behoudende protestanten de stichting Bijbels Beraad M/V actief is. Folkers meent dat deze stichting de gewetensnood van Max bevestigt, die leidde tot zijn neergang.
De predikant vergeleek het Rome uit de eerste eeuw met het huidige Amsterdam. Wat Paulus in Romeinen 1 schrijft, vertoont veel gelijkenis met de homoscene in onze westerse wereld. Paulus spreekt echter verderop ook over de gave van onthouding en dat het beter is om te trouwen dan te branden. Als homo's nu niet de gave van onthouding wordt gegeven, zo vraagt de predikant zich af, mogen zij dan wel trouwen?
Tenslotte wenste Folkers Bijbels Beraad M/V inkeer toe en riep op tot een echt gesprek, en wenste de synode van de NGK wijsheid toe. Wat Folkers onder een echt gesprek verstaat, is dat het uiteindelijk toestaan van praktiserende homoseksualiteit, al dan niet oogluikend, geen evenwichtig gesprek is, maar capitulatie.
In een reactie op Folkers wees een lezer van het Nederlands Dagblad erop dat men ervoor moet waken om alleen de nadruk te leggen op de homofiele naaste. Er zijn veel soorten christenen met zware strijd, ook seksueel: zij die nooit konden trouwen, om welke oorzaak dan ook; zij die wel trouwden, maar in hun huwelijk onverwacht grote problemen kregen; zij die scheidden en de weg naar een nieuw huwelijk geblokkeerd zagen.
De nood is groot, maar niet het gevoel, maar Gods Woord moet de doorslag krijgen. We leven in een gebroken wereld (2 Korinthe 10:5).
Discussie rond Schriftgezag en Tijdgeest
In het Nederlands Dagblad verscheen op 23 mei 2024 een interview met systematisch theoloog prof. dr. Henk van den Belt, naar aanleiding van zijn nieuwe boek ‘Geestspraak’. Een uitspraak van hem zorgde voor discussie onder volgers van de NGK-synode.
“In de jaren zestig en zeventig werd er door veel christenen al gepleit voor vrouwelijke ambtsdragers en ruimte voor homoseksuele relaties. Toen was duidelijk dat dit een gevolg was van een andere opvatting over het schriftgezag. (…) Als je denkt dat een totaal andere visie op de toepassing kan samengaan met een onveranderde visie op het schriftgezag, houd je jezelf voor de gek,” aldus Van den Belt. Dr. Ad de Bruijne, hoewel hij deze gedachte in de praktijk niet kan of wil omarmen, verwijst naar de discussie.
Ad de Bruijne schreef in 2009 in het Nederlands Dagblad dat hij dit geen sterk argument vond, en dat het argument al talloze malen was weerlegd. Volgens De Bruijne is het beter om die weerleggingen te beantwoorden alvorens een dergelijk argument te gebruiken.
Het is correct dat de tijdgeest allereerst de gezinnen is binnengedrongen, en dat kerken hierdoor geconfronteerd worden. Echter, er wordt niet nu pas een antwoord geformuleerd als reactie op homoseksuele praxis; er zijn internationaal al talloze publicaties over dit onderwerp.
Hoewel het erop lijkt dat sommigen van inzicht zijn veranderd, met een standpunt dat een gelijkgeslachtelijke relatie mogelijk moet zijn omdat in het Nieuwe Testament alles nieuw is geworden, geldt dit in deze gebroken werkelijkheid niet voor het hiernamaals. Het is niet nieuw geworden, maar het zal nieuw worden.
Er is inderdaad niets nieuws onder de zon, en decennia terug had (een deel van) de kerk (NHK en GK) het er ook al over, met veelal dezelfde argumenten. De gevolgen van droeve scheuring of vrijzinnigheid en uiteindelijk kerkverlating waren zichtbaar. Paulus keurt hier niet een relatie tussen man en man (of vrouw en vrouw) goed.
Echter, omdat de NGK-synode en -kerken hierover besluiten, moet het onderwerp nu apart besproken worden. De roepende kerk van Rijnsburg maakt de afgevaardigden naar de generale Synode 2024 bekend. Er is veel gebed nodig voor de afgevaardigden en het te verkiezen moderamen, gebed om wijsheid van Boven, gebed om eerbied en ontzag voor de heilige God, gebed om geloof en geloofsgehoorzaamheid aan de Koning van de Kerk, en gebed om de leiding van de Heilige Geest en dagelijkse bekering.
De Structuur van de NGK: Synode en Afgevaardigden
De Nederlandse Gereformeerde Kerken kennen een synode, een landelijke kerkvergadering waar afgevaardigden uit de plaatselijke kerken zich buigen over zaken die alle kerken aangaan. Deze synode wordt in de regel eens in de drie jaar georganiseerd.
De synode behandelt alles wat de kerken gemeenschappelijk aangaat en wat de kerken verder samen willen bespreken. Synodewerk is een vorm van bestuurswerk en omvat:
Bezinning
Inhoudelijke zaken die de kerken aandragen, vragen aandacht. Zo ging het op de Synode van Deventer 2023 over de toekomst van het ambt van predikant, over doopvernieuwing, over een belijdende kerk, over een veilige kerk en over ruimte voor broers en zussen met een homoseksuele geaardheid. Soms leidt de bezinning tot aanbevelingen, soms tot uitspraken of concrete regelingen.
Commissies
Commissies werken met een bepaalde taak aan de hand van opdrachten van de synode. Ze kunnen de opdracht hebben een onderwerp te bestuderen en advies uit te brengen, of een praktische of organisatorische opdracht uitvoeren. Commissies rapporteren schriftelijk aan de synode en doen voorstellen voor besluiten.
Kerkorde en Regelingen
De Kerkorde beschrijft in grote lijnen hoe de NGK kerk willen zijn, biedt structuur en bescherming in de onderlinge omgang. De Kerkorde is uitgewerkt in concrete regelingen. Een synode buigt zich, indien nodig, over voorstellen tot wijziging van de Kerkorde en de regelingen en neemt daar besluiten over.
Vertegenwoordiging
De synode regelt de vertegenwoordiging van de kerken richting de overheid, zusterkerken in binnen- en buitenland, en overal waar de kerken besluiten zich te laten vertegenwoordigen.
Instellingen
Kerkelijke instellingen zijn zelfstandige onderdelen van het kerkverband. De Theologische Universiteit Utrecht (TUU) is de grootste. De Raad van Toezicht daarvan is verantwoording schuldig aan de synode, die ook het bijdragebedrag van de kerken aan de TUU vaststelt. Toerustingsorganisatie Kerkpunt verantwoordt zich rechtstreeks tegenover de synode, die ook haar budget bepaalt.
Afvaardiging
Wie bereid is om aan de synode deel te nemen, bewijst daarmee de kerken een dienst. Dit is belangrijk omdat op de agenda van de synode vragen en thema's staan die door de plaatselijke kerken, al dan niet via de regionale vergaderingen, zijn aangedragen. Met de uitkomsten van haar werk dient de synode vervolgens de kerken. Dit werkt alleen als de kerken via de regionale vergadering een goede afvaardiging sturen.
Bovendien hebben de kerken zich gebonden aan landelijke afspraken en zijn zij samen verantwoordelijk voor diverse instellingen. Die gezamenlijke verantwoordelijkheid vraagt om plaatselijke betrokkenheid.
Synodewerk is arbeidsintensief en vereist aanzienlijke tijd, doorgaans tien tot twaalf dagen verspreid over een periode van een half tot driekwart jaar, inclusief voorbereiding. Afgevaardigden blijven tot aan de volgende synode, die drie jaar later start, oproepbaar.
Wisselwerking
De regionale vergadering vormt de schakel tussen een aantal plaatselijke kerken en het landelijke kerkverband. Door intensieve samenwerking van afgevaardigden uit alle regio's ontstaat een dynamiek waarin men elkaar en elkaars achtergrond en motivatie leert kennen vanuit de breedte van de Nederlandse Gereformeerde kerken. Dit draagt bij aan een beter begrip voor verschillende vormen van kerk-zijn en verschillende opvattingen. Afgevaardigden ervaren het vaak als verrijkend om betrokken te zijn bij het landelijke kerkenwerk, wat kennis en ervaring oplevert die ze meenemen naar hun eigen gemeente.
Profiel Afgevaardigden
Afgevaardigden dienen te beschikken over een levend geloof, liefde voor de kerk en bereidheid om tijd vrij te maken. Het zijn geen ambtsdragers per se, maar zij zijn bevoegd om namens de kerken te handelen, gebonden aan de Bijbel, de belijdenis van de kerken en het kerkelijk recht, en houden rekening met wat er in de kerken leeft.
Acta
Na afloop van het reguliere synodewerk worden de uitkomsten gebundeld in de Acta, die digitaal naar alle kerken worden gestuurd. Kerken kunnen zo kennisnemen van het werk van de synode en de uitkomsten in hun plaatselijke situatie benutten.
De Synode van Deventer 2023 en Toekomstige Vergaderingen
De Nederlands Gereformeerde Kerken kenden tot 2023 de Landelijke Vergadering. Van oktober 2022 tot april 2023 vergaderde de Landelijke Vergadering/Generale Synode (LV/GS) van Zoetermeer. Een belangrijk onderwerp was de vaststelling van de kerkorde van het nieuwe kerkverband dat beide kerkgenootschappen inmiddels vormen: de Nederlandse Gereformeerde Kerken.
De eerstvolgende synode is de Synode van Best, die in oktober 2026 geopend zal worden. De Synode van Deventer 2023 zal pas gesloten worden bij de opening van de volgende synode.
Op 18 oktober (huidig jaar) komen de afgevaardigden naar de synode weer bijeen voor de inhoudelijke bespreking van het rapport van de Studiecommissie homoseksualiteit in de kerk. ’s Ochtends gebeurt dit plenair, ’s middags in groepsverband om toe te werken naar concrete voorstellen en een besluitvormende vergadering in november.
De Commissie ondersteuning synode (COS) is reeds begonnen met de voorbereiding van de Synode van Best 2026.
De regionale vergadering vormt de schakel tussen de plaatselijke kerk en het landelijke kerkverband. Regio’s vaardigen vertegenwoordigers af naar de synode. Zorgvuldige selectie en voorbereiding kosten tijd en aandacht.
De regio Groningen zoekt gelovige, betrokken kerkleden om de regio te vertegenwoordigen op de Synode van Best van de Nederlandse Gereformeerde Kerken. Synodvergaderingen worden meestal op zaterdag gehouden, soms met dubbele vergaderdagen (vrijdag-zaterdag) en overnachting. De synode wordt begin oktober 2026 geopend in de Lidwinakerk in Best.
Een divers samengestelde groep afgevaardigden bevordert het onderlinge gesprek en leidt tot meer begrip voor verschillen. Hoe meer de groep afgevaardigden de veelkleurigheid van de kerken weerspiegelt, des te meer zullen de genomen besluiten breed gedragen kunnen worden.
Synodevergaderingen worden gestreamd en zijn later te volgen. De NGK hebben accounts op diverse sociale mediaplatforms. Afgevaardigden uit de regio's kunnen vertellen over hun ervaringen. Geïnteresseerden kunnen contact opnemen met hun kerkenraad om zich mogelijk aan te melden als afgevaardigde.
Meer informatie over wat een synode is en doet, en specifieke informatie over de Synode van Deventer, is te vinden op www.ngk.nl/synode-van-best-2026 en via het uitklapmenu 'Over de NGK' onder 'Bestuur en organisatie'.
Het secretariaat van de synode, mw. Lydia Postma-Douma, kan veel vertellen over het reilen en zeilen van de synode.
tags: #afgevaardigden #synode #ngk