Hertrouwen na scheiding binnen de Gereformeerde Gemeenten: Een complex vraagstuk

De vraag naar hertrouwen na een scheiding, specifiek binnen de context van de Gereformeerde Gemeenten, is een onderwerp dat diverse opvattingen en handelwijzen met zich meebrengt. Dit artikel duikt dieper in de theologische en praktische aspecten van dit gevoelige thema, waarbij de Bijbelse principes, kerkelijke standpunten en de weerbarstige realiteit van het leven centraal staan.

Scheiding en de Bijbelse visie

De redenen voor echtscheiding kunnen zeer divers zijn en gaan vaak gepaard met veel verdriet, pijn en vragen. Hoewel de tekst van de vraagsteller aangeeft dat er in het specifieke geval van de zwager en schoonzus geen sprake was van overspel, wordt erkend dat scheidingen ingrijpend en pijnlijk kunnen zijn. De Gereformeerde Gemeenten hebben nagedacht over deze problematiek en hebben hierover een boekje geschreven met de titel “De heilige huwelijke staat”. Dit boekje werd uitgegeven vanwege de verschillende zienswijzen en handelswijzen rondom echtscheidingen, aangezien de praktijk niet altijd even duidelijk is.

Het kerkelijke standpunt: Overspel als enige grond

Volgens het boekje “De heilige huwelijke staat” is de kerkelijke bevestiging van een tweede huwelijk, als er geen sprake is van overspel, onmogelijk. Dit standpunt wordt binnen het kerkverband als gezaghebbend beschouwd. Desondanks komt het voor dat kerkenraden in individuele gevallen anders denken en handelen, om zogenaamde 'moverende redenen'. Het kerkelijke standpunt blijft echter duidelijk: zonder overspel is een tweede huwelijk niet kerkelijk mogelijk.

Onderzoek en maatschappelijke trends

Recent onderzoek van het CBS en het Nederlands Dagblad wijst uit dat de behoefte aan hertrouwen of samenwonen na een echtscheiding sterk blijft bestaan, zelfs na traumatische scheidingen. Bij mensen tot 35 jaar wil driekwart weer gaan samenwonen, al dan niet gehuwd. Boven de 35 jaar is dit percentage bij vrouwen lager dan bij mannen. Ook onder christenen is de wens om een nieuw huwelijk aan te gaan na een scheiding vaak sterk. Deskundigen menen dat dit Bijbels gezien toelaatbaar is, met de nuance dat God een God van tweede kansen is, maar dit wel altijd in een weg van bekering en berouw.

Christus' lering over echtscheiding

Christus' uitspraak in Mattheüs 19:9: "Maar Ik zeg u, dat zo wie zijn vrouw verlaat, anders dan om hoererij, en een andere trouwt, die doet overspel; en die de verlatene trouwt, doet ook overspel," is hierbij cruciaal. Deze uitspraak corrigeerde de destijds gebruikelijke echtscheidingspraktijk onder de Joden. Het huwelijk wordt gezien als een levenslang verbond dat voor God in stand blijft, zelfs na een burgerrechtelijke echtscheiding.

Veranderende opvattingen en de rol van de kerk

Onderzoek van het Reformatorisch Dagblad uit 2014 toonde aan dat echtscheidingen bij kerkleden van behoudende kerken vaker voorkomen. Ananecdotisch bewijs suggereert dat hertrouwen of ongehuwd samenleven normaler wordt, ongeacht de kerkelijke opvattingen. Dit leidt tot de vraag wat kerken kunnen doen om hiermee om te gaan.

Mogelijke oplossingen en aanbevelingen voor kerken

• Vast te houden aan het standpunt dat wat God samengevoegd heeft, de mens niet scheiden mag (Markus 10:9).
• De strikte Bijbelse regels rond echtscheiding en hertrouwen goed uitleggen.
• Indien scheiding onvermijdelijk is, een vorm kiezen die terugkeer zo eenvoudig mogelijk maakt, zoals een convenant of scheiding van tafel en bed.
• Meer afstemming tussen gemeenten van verschillende kerkverbanden om het wisselen van gemeente bij dreigende kerkelijke censuur te bemoeilijken.
• Meer investeren in toerusting op het gebied van Bijbelse relatievorming, reeds vanaf de verkeringstijd.

Verschillende interpretaties en de praktijk

Er is binnen de Gereformeerde Gemeenten discussie over de precieze interpretatie van Bijbelse teksten met betrekking tot echtscheiding en hertrouwen. Sommigen benadrukken de letterlijke interpretatie van Bijbelse uitspraken, terwijl anderen de nadruk leggen op de context van een gebroken wereld en de noodzaak van genade en vergeving. De vraag of de mens de hemel kan verdienen door wetten na te leven, wordt genuanceerd door de opmerking dat Jezus de diepte en scherpte van de wet aangaf om te laten zien dat de mens uit zichzelf geen verlossing kan bewerkstelligen.

De rol van de kerkenraad

De kerkenraad speelt een cruciale rol in het beoordelen van individuele gevallen. De criteria voor kerkelijke bevestiging van een tweede huwelijk kunnen per kerk verschillen. Over het algemeen houden reformatorische kerken zich aan de regels uit de Kerkorde, die bepalen dat een tweede huwelijk van de onschuldige partij geoorloofd is en kerkelijk bevestigd kan worden wanneer de echtscheiding is veroorzaakt door overtreding van het zevende gebod (overspel). Een tweede huwelijk dat door andere redenen is ontbonden, wordt afgewezen. Echter, de praktijk is weerbarstiger dan de leer, en niet altijd is er sprake van overspel als grond voor echtscheiding.

Gevallen van overspel

Bij bewezen overspel is echtscheiding toegestaan, maar niet geboden. Overspel wordt geïnterpreteerd als perverse lichamelijke intimiteit. Hoewel de kerk niet aandringt op echtscheiding, moet zij wel wijzen op de noodzaak van verzoening en herstel van gebroken verhoudingen. Een tweede huwelijk kan kerkelijk bevestigd worden indien een van de echtgenoten is overleden of indien het eerdere huwelijk is ontbonden op grond van overspel. In het geval van overspel moet dit overspel aangetoond worden en geverifieerd worden. Kerkenraden wegen de informatie en betrekken eventueel andere kerkenraden bij de besluitvorming.

Andere scheidingsgronden

In alle andere gevallen dan overspel is een tweede huwelijk op Bijbelse gronden niet toegestaan. Dit geldt ook voor een ambtsdrager. De toetsing of de voorbeeldfunctie niet in het geding raakt, is voorbehouden aan de kerkenraad. Indien de echtscheiding plaatsvindt op onschriftuurlijke gronden, kan kerkelijke tucht worden toegepast. Een nieuw huwelijk na een ongeoorloofde scheiding kan niet kerkelijk worden bevestigd, tenzij er sprake is van uitzonderlijke omstandigheden.

De invloed van de maatschappij op kerkelijke standpunten

Er is een tendens zichtbaar dat kerken, ook conservatieve, de regels rondom hertrouwen versoepelen. Dit komt mede door de druk van de maatschappij en de menselijke natuur. De gedachte dat overspel het huwelijk verbreekt, wordt door sommigen gezien als de basis voor het toestaan van hertrouwen, ook voor de schuldige partij. Dit leidt tot discussie en soms tot een verschil in opvatting en handelen tussen gemeenten en kerkverbanden.

De rol van de overheid en pastoraat

De kerk roept de overheid op om de orde van het huwelijk te handhaven zoals geopenbaard in Gods Woord. In de regel erkent de kerk de beslissingen van de overheid in echtscheidingsgevallen. Daarnaast vraagt de synode de kerkenraden om meer aandacht te besteden aan het zevende gebod en het huwelijk in het algemeen, door middel van catechese en prediking.

tags: #hertrouwen #na #scheiding #gkv