De oorsprong van de Keurhorsterkerk
De geschiedenis van de Keurhorsterkerk, gelegen tussen Varsseveld en Sinderen, is nauw verbonden met de Afscheiding van 1834. Op de gemeenteavond van 13 november 2006 hield dhr. Joh. Klein Wolterink, archiefbeheerder van de Keurhorst, een lezing over de geschiedenis van deze kerk. Hij baseerde zich daarbij op publicaties zoals “Gods werk in de Graafschap” van ds. Van der Sluis en “Opnieuw in vrijheid” van ds Scholten, evenals op notulen van dhr. H.W. Geurink.
In 1836 werd bij Koninklijk Besluit de Gereformeerde Kerk ontbonden verklaard en werden samenkomsten verboden, tenzij de afgescheidenen als een nieuwe sekte toelating zouden vragen. Deze toelating werd aangevraagd door L. Rademaker e.a. en op 8 juni 1841 verleend tot het inrichten van een Christelijke afgescheidene gemeente.
De instituering van de kerk vond plaats op 27 maart 1837, nog vóór de officiële goedkeuring, tijdens een geheime bijeenkomst onder leiding van de jonge ds. Brummelkamp uit Hattem. De eerste predikant was ds. J. Wildenbeest, die diende van 1843 tot 1852. Eerder, in 1839, was een beroep op ds. Brummelkamp gedaan, maar hij bedankte en wees op Jan Wildenbeest. Ondanks de scepsis van zijn vader, die vreesde voor armoede, ging Jan studeren en trad hij op 10 september 1843 aan als predikant, zij het zonder aanwezigheid van zijn vader.
Bouwperikelen en tegenwerking
De kerk beschikte aanvankelijk nog niet over een eigen gebouw. In 1839/1840 ondervond men weerstand bij de pogingen om een kerk in het dorp te bouwen, en ook buiten het dorp rezen er moeilijkheden. Pogingen om grond te verwerven van G.J. Jansen en later op “Reimes” stuitten op tegenwerking. Zodra bekend werd dat de grond bestemd was voor een afgescheiden kerk, werden de voorwaarden gewijzigd, waardoor de bouwplannen moesten worden afgeblazen. Ds. van der Sluis beschreef deze periode als een tijd waarin “de fijnenhaat toch ver ging”.
Ook de pastorie kende zijn uitdagingen. Op 13 februari 1843 werd voorgesteld om te spreken over de bouw van een woning voor de Leeraar. Een jaar later werd met de bouw aangevangen. In januari 1868 werd H. Kiefte benoemd tot koster in Heelweg, met een toelage van 25 cent per zondag. Hij vervulde zijn taken trouw, met lange dagen.
Rond 1845/1847 brak een moeilijke periode aan, mede door de grote uittocht van de Achterhoek naar Noord-Amerika, die de gemeente trof.
Nieuwbouw en financiële steun
In 1884 werd besloten tot de bouw van een nieuwe, grotere kerk op dezelfde locatie. De familie Colenbrander van de Keurhorst stelde hun deel beschikbaar voor kerkdiensten. Dit besluit bereikte al snel de geëmigreerde gemeenschapsleden in Amerika, waaruit giften voor de nieuwbouw werden ontvangen.
Een rondgang in 1884 om in te tekenen voor de nieuwe kerk leverde een bedrag van f 4967,- op, vermeld in een gedetailleerd cahier met toezeggingen en betalingen. Andere inkomsten, zoals de verkoop van de oude kerk en een gift van 20 mark uit de kerkzak, brachten de totale ontvangsten op f 6960,75. De uitgaven werden eveneens nauwkeurig bijgehouden.
Met de nieuwbouw werd ook gedacht aan de koster. In 1904 werd een commissie ingesteld voor een kosterswoning, die in 1907 gereedkwam. In 1905 nam J.H. Pennings de benoeming tot koster aan, en in 1909 vroeg hij ontslag, waarna H. Hiddink hem opvolgde.
Op 9-10-1910 werd besloten de naam te wijzigen van Christelijke Gereformeerd naar “Gereformeerde Kerk te Varsseveld”. In 1920 werd een bouwcommissie ingesteld voor een pastorie en catechisatielokaal, en ds. Ubels nam het beroep naar Varsseveld aan, waarbij de pastorie gereed was bij zijn intrede op 3 april 1921.
Uitbreiding en regionale impact
Het interieur van de kerk werd in 1936 vernieuwd, waarbij de preekstoel werd vervangen door een platform en nieuwe banken werden geplaatst.
Aanvankelijk had de Keurhorster kerk een regionaal karakter. In 1895 uitte ds. te Velde de wens om diensten te houden voor gemeenten in Dinxperlo en Halle, mede ter uitbreiding van Gods Koninkrijk. De kerkelijke situatie werd in 1923 opnieuw besproken, waarbij ds. Ubels de noodzaak benadrukte om de situatie zorgvuldig te overdenken, gezien de doelstellingen van Halle en Dinxperlo om eigen kerken te stichten.
Op 16 maart 1930 werd de Gereformeerde Kerk van Dinxperlo geïnstitueerd, waarbij 73 leden van de Keurhorst overgingen. Op 3 september 1933 volgde de instituering van de Gereformeerde Kerk van Halle, eveneens gepaard gaande met moeilijkheden met de moederkerk.
Ds. Zijlstra van Halle beschreef de Keurhorst als een kerk met een “volstrekt eigen signatuur” en een enorm gebied. Hij merkte op dat de Keurhorst een unieke plaats innam binnen de classis Zutphen, mogelijk vergelijkbaar met de kerk van Geesteren. De invloed van ds. Bulens op de Keurhorster kerk werd benadrukt, die de gemeente vormde tot een “uitverkoren tröpken”, zonder echter te leiden tot geestelijke hooghartigheid.
Renovatie en modernisering
Enkele jaren geleden toonde een intern onderzoek van De Keurhorst aan dat er tekortkomingen waren op het gebied van licht, lucht en geluid, en dat de technische installaties verouderd waren. De bouwkundige werkzaamheden omvatten:
- Het egaliseren van de vloer voor een rolstoelvriendelijke toegang.
- De integratie en egalisatie van wanden en lambriseringen.
- Het verlagen van het plafond in de kerkzaal voor betere luchtbehandeling en akoestiek.
- Aanpassing van aansluitingen in en met de toren en tussenruimte.
- Vervanging van de CV-installatie en koppeling aan luchtbehandeling en vloerverwarming.
- Vervanging van de gehele elektrische installatie, modernisering van geluidsinstallatie en verlichting.
- Voorbereiding van installaties voor audiovisuele presentaties.
- Brandwerende behandeling van het plafond, herstel en schilderen van wanden, en schilderen van houtwerk.
Het liturgisch centrum is verplaatsbaar geworden. Van de circa 200 zitplaatsen zijn 100 hergebruikte banken uit de Laurentiuskerk, aangevuld met koppelbare stoelen.
Nieuwe inzichten en symboliek
Het vernieuwde interieur van de Keurhorsterkerk kenmerkt zich door een doordachte inrichting. De entree onder de toren is vernieuwd met glazen klapdeuren die direct toegang bieden tot de kerkzaal. Een terracotta loper leidt naar het orgel, tegen een hemelsblauw plafond, verbonden door een regenboogmotief.
Dit principe van verbinding is ook toegepast in het raam achter het spreekgestoelte, ontworpen door Hans Sennema. Het raam toont bewegingen van boven naar beneden (symboliseert hemels licht) en van beneden naar boven (vorm van een korenaar).
De Keurhorsterkerk is nu meer dan vroeger een open en uitnodigend gebouw. De avondmaalstafel is doorzichtig, wat transparantie en openheid symboliseert. Twee kaarsen, aangestoken met het licht van de Paaskaars, eren Christus in Woord en wijn.
Vroeger stond het doopvont bij de ingang, later bij de preekstoel. Nu is er gekozen voor een veelkleurig glazen doopvont, dat openheid, de veelkleurigheid van de mensheid en blijdschap symboliseert. De natuurlijke materialen (hout, steen, glas) staan voor leven.
Het kruis, ontworpen door Wiendert Hensen, is een gestileerd ontwerp geïnspireerd op een thema uit de DDR: “Ich steh zu dir” (Ik hoor bij jou). Het kruis bevat een oranje-rode cirkel die de aandacht trekt en kan worden geïnterpreteerd als het hoofd van de gekruisigde of de opstandingszon.
Gedenken en gemeenschap
Naast de toren is er ruimte voor een Gedachtenistafel, waar men een kaars kan aansteken ter nagedachtenis aan dierbaren. Er zal ook een gedachtenisboek komen, waarin namen, rouwkaarten, geboortekaartjes en andere levensmomenten kunnen worden vastgelegd. Het kaarslicht draagt gebed en gedenken, ook nadat men de plek heeft verlaten.
De Protestantse Gemeente Varsseveld telt ongeveer 1600 leden en kent twee kerken: de Laurentiuskerk in het centrum van Varsseveld en de Keurhorsterkerk in het buitengebied van Sinderen. De gemeente wordt geleid door twee predikanten, ondersteund door een jongerenwerker en een cantor.
De gemeente vindt zijn oorsprong in de Hervormde Gemeente en Gereformeerde Kerk van Varsseveld.
Toekomstige evenementen
- Zondag 22 maart 19u: Sing-in in de Laurentiuskerk.
- 40-dagentijd (vanaf 19 februari 2026): Koffie/thee op zondagen.
- 15 februari 2026: Nieuwe toekomst voor de Kapel en Natuurbegraafplaats ‘Hof van Sinderen’.
- 12 februari 2026: De as van Aswoensdag (18 februari).
- Vrijdag 12 december (vanaf 18:45): Warm winter evenement.
- 14 december 19:00: Festival of Lessons and Carols in de Laurentiuskerk.
tags: #pkn #gemeente #varsseveld #sinderen