De Evangelische Omroep (EO) heeft twee speciale uitzendingen van het programma God in de Lage Landen gewijd aan de Synode van Dordrecht. Meesterverteller Ernst Daniël Smid brengt de gebeurtenissen rond deze historische kerkelijke vergadering tot leven door middel van boeiende verhalen. De Synode van Dordrecht was een bijeenkomst die een potentiële burgeroorlog wist te voorkomen.
De Zoektocht naar Invloed: Musea en Locaties
In zijn onderzoek naar de invloed van de Synode bezoekt Ernst Daniël Smid diverse belangrijke locaties, waaronder Leiden, het Binnenhof in Den Haag, Dordrecht, Oudewater en Amsterdam. Diverse musea en instellingen hebben meegewerkt aan dit project, zoals het Museum Catharijneconvent, de Universiteit van Utrecht, het Amsterdam Museum, het Utrechts Archief, het Dordrechts Museum en de Universiteit van Leiden.
Uitzendingen en Documentaire Serie
Het tweeluik over de Synode van Dordrecht werd uitgezonden op 23 en 30 december 2018 op NPO2. Deze uitzendingen maken deel uit van een grotere zesdelige documentaire serie van de EO, eveneens getiteld God in de Lage Landen. In deze serie reist Ernst Daniël Smid door de geschiedenis en het heden van het christendom in Nederland. Hij onderzoekt hoe het christendom zich in ons land heeft gevestigd, welke belangrijke stromingen er zijn geweest en hoe deze tot op de dag van vandaag doorwerken.
De presentatie van de serie was in handen van Ernst Daniël Smid.
Thematische Verdieping in de Serie
De serie God in de Lage Landen behandelt diverse thematische afleveringen die de complexe relatie tussen geloof, samenleving en geschiedenis belichten:
- God, Nederland en Oranje?: Deze aflevering onderzoekt de band tussen het koningshuis en God, met speciale aandacht voor de religieuze toewijding van Wilhelmina en haar verhouding tot democratie. Ook de rol van Willem II en de grondwet, evenals de terughoudendheid van zijn zoon om koning Willem III te worden, komen aan bod.
- Roomse rijkdom en sociale bewogenheid: Een aflevering die zich richt op de invloed van het katholicisme.
- De Verlichting: Tijd van Rede en Verstand: Deze aflevering verkent de impact van de Verlichting in de 18e eeuw op de Lage Landen.
- Calvinisme in de Lage Landen: De serie duikt in de betekenis van de leer van Johannes Calvijn voor Nederland, met aandacht voor figuren als Johan van Oldenbarnevelt, Joost van den Vondel en Baruch de Spinoza.
- De Hoekse en Kabeljauwse Twisten: Een terugblik op deze historische conflicten.
- De Kruistochten: De meest beladen historische gebeurtenissen uit de geschiedenis van het christendom worden onder de loep genomen.
Verzuiling en Ontzuiling
Een ander belangrijk thema dat in de serie wordt behandeld, is de Nederlandse verzuiling. De documentaire onderzoekt hoe Nederland jarenlang opgedeeld was in vier zuilen, hoe deze verzuiling is ontstaan, waarom de ontzuiling intrad en wat er nog zichtbaar is van dit verzuilde tijdperk. Vragen over de reden waarom Koning Willem III geen stap in het Rijksmuseum wilde zetten en waarom Maarten 't Hart elke zondag de kerk bezoekt, worden eveneens verkend, mede in relatie tot de verhalen van architecten als Cuypers en De Keyser.
Tolerantie, Geloof en Wetenschap
De serie stelt ook fundamentele vragen over de oorsprong van Nederlandse tolerantie, met aandacht voor de rollen van Willem van Oranje en Hugo de Groot. Er wordt onderscheid gemaakt tussen tolerantie en verdraagzaamheid, en de blijvende invloed van het christendom wordt onderzocht. De serie verkent onverwachte verbanden, zoals de relatie tussen de kleding van FC Utrecht en een belangrijk heiligenfeest, en de combinatie van geloof en wetenschap door sterrenkundige Heino Falcke, die de Spinoza-prijs won.
De documentaire duikt ook in het leven van kunstschilder Jan van Scorel, die de Renaissance naar de Lage Landen bracht.
De Synode van Dordrecht: Vrije Wil of Gods Handelen?
Een centraal thema van de speciale uitzendingen en de bredere serie is het theologische debat dat in de zeventiende eeuw de gemoederen bezighield: Heeft de mens een vrije wil of is zij een speelbal in Gods handen? Dit debat begon als een theologisch geschil tussen hoogleraren Jacobus Arminius en Franciscus Gomarus aan de Universiteit van Leiden. Al snel kreeg het een politieke lading en dreigde het de prille eenheid van de Lage Landen te ondermijnen.
Om rust te brengen in de kerk en in het land, werd in Dordrecht een landelijke synode, een kerkelijke vergadering, georganiseerd. Meer dan honderd dominees en hoogleraren uit binnen- en buitenland vergaderden zes maanden lang over de vraag naar de vrije wil. Hoewel deze vraag tegenwoordig wellicht minder urgent lijkt, was deze in een tijd van epidemieën, kindersterfte en een levendige angst voor de hel zeer actueel.
How The Komnenians Doomed Byzantium | ERE Documentary
Vormgeving van de Lage Landen
Vierhonderd jaar na dato maakt Ernst Daniël Smid de balans op en laat hij zien hoe de gebeurtenissen van de Synode van Dordrecht in 1618-1619 de Lage Landen blijvend hebben gevormd.
Herdenking en Verdere Informatie
De herdenking van de Synode van Dordrecht (1618-1619) was in volle gang ten tijde van de uitzendingen. Naast het tweeluik van God in de Lage Landen op NPO 2, werd op 14 januari 2019, precies 400 jaar na de verwijdering van de remonstranten door voorzitter Johannes Bogerman, een kleine tentoonstelling over de geschiedenis van de synode geopend in de Universiteitsbibliotheek van de Vrije Universiteit.
Op dezelfde dag werd een digitale editie van het synodeverslag van de remonstrantse predikant Eduard Poppius gepresenteerd in de Digitale Bibliotheek der Nederlandse Letteren, verzorgd door Fred van Lieburg. Een symposium, georganiseerd door het Amsterdam Centre for Religious History, het Arminius Instituut en de Vereniging voor Nederlandse Kerkgeschiedenis, vond eveneens plaats.
De EO zond op 23 december 2018 de aflevering God In De Lage Landen: De Synode Van Dordrecht (1/2) uit, en op 30 december 2018 God In De Lage Landen: De Synode Van Dordrecht (2/2).