SLIEDRECHT - Op donderdag 4 oktober 2018 kwamen ongeveer honderd predikanten, voorgangers en kerkelijk werkers bijeen in de Maranathakerk aan de Lijsterweg voor een studiedag. De deelnemers, voornamelijk afkomstig uit Zuid-Holland, stonden stil bij het thema 'jongeren en de preek'. Dominee Johan Sparreboom opende de bijeenkomst, die een belangrijke stap markeerde in het zoeken naar manieren om jongeren meer te betrekken bij de kerkdienst.
Tijdens de studiedag presenteerde Nelleke Plomp de resultaten van haar onderzoek naar de betrokkenheid van jongeren bij de preek. Dit onderzoek, gestart in januari 2018 in samenwerking met de Hervormde Gemeente in Sliedrecht, richtte zich op jongeren tussen de vijftien en twintig jaar. Veel van hen geven aan dat de preek hen momenteel niet raakt. Plomp, werkzaam bij JOP (Jong Protestant), benadrukte het belang van het vinden van verandering in deze situatie. De bijeenkomst bood een platform voor het brainstormen over dit essentiële thema, met een interview met een jongere en een lezing door Kees van Ekris over verdieping.
Onderzoek naar Betrokkenheid van Jongeren bij de Preek
Het onderzoek naar hoe jongeren betrokken raken bij de preek, uitgevoerd in 2018 in Sliedrecht, blijft een actueel onderwerp. In het leertraject '(S)preken voor jongeren: doe het samen' van de Theologische Universiteit Utrecht wordt dit onderzoek opnieuw belicht. Paulien Vervoorn (Geloofwaardig Spreken) en Nelleke Plomp begeleiden in dit traject predikanten, jeugdwerkers en voorgangers om hen te helpen groeien in het betrekken en aansluiten bij jongeren in de preek. Het volledige onderzoek is beschikbaar als download.
De vraag die centraal stond in het onderzoek was: "Wanneer denk jij bij een preek: ‘Wauw, dat gaat over mij!’?" De jongeren uit de Hervormde Gemeente Sliedrecht kaatsten de bal terug met de vraag: "Wanneer denk jij dat eigenlijk?". Dit weerspiegelt de behoefte aan wederkerigheid en gedeelde verantwoordelijkheid.
De Preek als Ontdekkingstocht
De ervaringen uit het eigen jeugdwerk van de onderzoekers bieden inzicht in hoe geloof wordt ervaren. Predikanten die zich lieten verrassen door het Woord en deze verrassingen open deelden, trokken lijnen tussen de Bijbel en het heden. Dit benadrukt dat geloven een ontdekkingstocht is die nauw verbonden is met het leven van nu. Hoewel niet elke preek raak was, voelde de jonge ik zich regelmatig betrokken. Dit verlangen naar het ervaren van Gods liefdevolle aanwezigheid tijdens de preek vormt de basis voor het onderzoek naar de betrokkenheid van jongeren.
De kerkdienst wordt gezien als een van de weinige plekken waar mensen van alle leeftijden en achtergronden samenkomen om God en elkaar te ontmoeten. Het luisteren naar de Bijbel en de inspiratie door een preek zijn centrale elementen. Echter, de combinatie van jongeren en de preek is minder vanzelfsprekend geworden, zelfs in Sliedrecht. Ondanks dat de kerkdienst niet wekelijks op het programma staat voor veel jongeren, geloven velen dat de preek een krachtig middel is waardoor God kan spreken, ook tegen jongeren. Het ideaalbeeld is dat aanwezige jongeren zich betrokken voelen, actief luisteren en de kerk verlaten met hernieuwde geloofsenergie.
Theoretische Kader: De Homiletische Driehoek en Verbinding
Als theoloog, gespecialiseerd in jonge generaties en de kerk, wordt gezocht naar verbindingen tussen theorie en praktijk, en tussen theologie, wetenschap en de dagelijkse gemeentepraktijk. Het onderzoek in Sliedrecht richtte zich op manieren waarop jongeren zich betrokken weten bij de preek. Verrassend was de constatering dat 'een goede preek ervaren' niet alleen als de verantwoordelijkheid van de predikant wordt gezien, maar dat jongeren hierin ook een belangrijke eigen taak zien.
De homiletische driehoek, bestaande uit Woord, jonge hoorder en predikant, vormt een cruciaal kader. Kernpunten hierbij zijn de factoren ontvankelijkheid, identificatie en toepasbaarheid. De interactie tussen deze drie elementen is essentieel om het Woord ingang te laten vinden. Marcel Barnard's concept van 'rooted' en 'connected' kan hierbij worden toegepast: geworteld in Christus, theologie en traditie, en verbonden met de hoorder, de lokale context en cultuur.
Ontvankelijkheid: Warmte en Authenticiteit
Voor ontvankelijkheid zijn 'warmte' en 'echtheid' kernbegrippen. Grootschalig onderzoek zoals 'Growing Young' toont aan dat echte contacten en een warme gemeenschap cruciaal zijn om jongeren betrokken te houden. 'Relational warmth is the new cool'. Dit vereist een open houding van de predikant, toegankelijkheid en de bereidheid om vragen over God, geloof en de preek te delen. Het delen van eigen worstelingen en voorbeelden uit het eigen leven, zoals het afbeulen in de sportschool, kan jongeren helpen zich open te stellen.
Identificatie: Herkenning en Identiteit
Na een duidelijke structuur en een helder punt van de preek, is identificatie - thema's, onderwerpen en voorbeelden waarin jongeren zich herkennen - van groot belang. Jongeren in de leeftijd van 15 tot 20 jaar zijn op zoek naar hun identiteit en zoeken hierbij naar verbondenheid en herkenning, maar ook naar eigenheid. Ze kunnen cognitief egocentrisch zijn, wat betekent dat ze hun gedachtegangen als uniek beschouwen en zichzelf snel overschatten. Het is een kunst om het Evangelie te laten doorklinken in thema's als dood en leven, hoop en wanhoop. Heldere, inclusieve taal en het gevoel gezien te worden, zijn hierbij belangrijk.
Toepasbaarheid: Praktische Relevantie
Het laatste stadium, toepasbaarheid, draait om de vraag: "Wat kan ik met de preek? Hoe helpt ze mij om een gelovig leven te leiden?". Jongeren hechten groot belang aan een preek die in verbinding staat met hun leven. Praktisch preken betekent het serieus nemen van Jezus' boodschap, niet als een set regels, maar als een leven in navolging van Christus. Dit houdt in dat minder abstract over geloven en liefde wordt gesproken, en meer de verhalen en verlossende handelingen van Jezus worden benoemd. Uitdagingen mogen hierbij niet geschuwd worden; juist het aangaan van uitdagingen kan jongeren helpen groeien.
Gedeelde Verantwoordelijkheid: Jongeren en Gemeente
Het onderzoek benadrukt dat de verantwoordelijkheid voor betrokkenheid bij de preek niet alleen bij de predikant ligt, maar ook bij jongeren, hun ouders, jeugdleiding en de hele gemeente. Jongeren verwachten dat de predikant oog voor hen heeft, maar leggen de verantwoordelijkheid voor het luisteren of afhaken ook bij zichzelf of bij de rest van de gemeente. Dit tweerichtingsverkeer mag benoemd worden.
De vraag "Wat doe je zelf om te zorgen dat je betrokken raakt?" mag gesteld worden aan jongeren, ouders en in het jeugdwerk. Antwoorden kunnen verrassend zijn, variërend van aantekeningen maken en tekenen tot praktische zaken als voldoende zuurstof in de kerkzaal en koffie vóór de dienst.
Preken zodat jongeren betrokken raken en in beweging gezet worden, vraagt om een zorgvuldige balans tussen faciliteren en sturen. Jongeren hebben ruimte nodig om mee te denken, input te leveren en te zoeken, maar verlangen tegelijkertijd naar heldere antwoorden. De preek mag en moet ook een tegenover zijn, een Woord waaraan jongeren zich kunnen scherpen.
Experimenteren met Vormen
Er wordt opgeroepen om als kerk te experimenteren met nieuwe vormen om jongeren meer bij de preek te betrekken. Binnen de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) is er vaak terughoudendheid bij het realiseren van nieuwe ideeën, uit angst voor mislukking. Echter, als een nieuwe vorm één of twee keer werkt, is dat al waardevol.
Voorbeelden van experimenten zijn interactiemomenten tijdens de preek, waarbij kerkgangers in groepjes of één-op-één doorpraten over de preek. Ook het direct na afloop van de preek door jongeren laten toelichten hoe zij de boodschap in hun eigen leven gaan toepassen, kan waardevol zijn.
God op de eerste plaats zetten - een objectles voor de zondagsschool.
Nieuwe Gemeente: Jong en Vrij in Sliedrecht
Naast de uitdagingen rondom de preek, is er ook ruimte voor nieuwe initiatieven. De kerkelijke beweging Jong en Vrij start op zondag 19 oktober een nieuwe gemeente in Sliedrecht. Deze beweging trekt veel jongeren en jonge gezinnen aan en legt sterk de nadruk op de genade en de liefde van God. Vanwege de groeiende belangstelling vanuit Brabant en de regio Drechtsteden, is besloten ook in Sliedrecht zondagse samenkomsten te organiseren.
Jong en Vrij is een snel groeiende kerk met samenkomsten in Hellevoetsluis en Amersfoort. De nadruk ligt op het geven van frisse moed en hoop voor het dagelijks leven. De diensten zijn gericht op het ontdekken dat het evangelie 'goed nieuws' betekent. De gemeenten in Hellevoetsluis en Amersfoort hebben een aanzienlijke groei doorgemaakt sinds de focus op Gods genade.
De nieuwe gemeente in Sliedrecht zal naar verwachting een regiofunctie vervullen, met als doel mensen uit de regio te ondersteunen in hun geloofsgroei en hen te helpen hun plek te vinden binnen de kerk en in hun omgeving. De beweging spreekt zowel (rand)kerkelijken als ongelovigen aan, met als doel hen te helpen Gods leven te ontdekken.
Jeugddienst in de Gereformeerde Kerk
In Sliedrecht, op 6 april, organiseerde de Gereformeerde Kerk aan de Middeldiepstraat een bijzondere jeugddienst. De jongeren van Club Jefta, een groep van tien jongens en meiden tussen de 15 en 19 jaar, namen de volledige organisatie en invulling van de dienst op zich. Dit was de eerste keer dat de jongeren dit deden, van A tot Z.
Het thema van de dienst was vriendschap, met Bijbelpassages over de relatie tussen Jezus en Petrus als basis. De jongeren kozen voor een DJ in plaats van een liveband en integreerden interactieve elementen, zoals het projecteren van foto's op een groot scherm. Zelfs de preek was interactief: dominee Joost Schelling verzorgde een duo-preek samen met een van de jongeren, Marijn, die persoonlijke ervaringen deelde.
De jongeren van Club Jefta ervoeren dat ze makkelijker over hun geloof konden praten, niet alleen tijdens de voorbereidingen, maar ook thuis en met vrienden. Dit toont aan dat het betrekken van jongeren bij de inhoud van de kerkdienst hen helpt om zich meer verbonden te voelen.
tags: #jongeren #en #de #preek #sliedrecht