Sinds half september 2024 vangt de Protestantse Kerk Den Haag vluchtelingen op in haar kerkgebouwen. Deze actie kwam tot stand naar aanleiding van de mensonterende situatie in Ter Apel, waar de opvangcapaciteit van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) al maandenlang uitgeput is. Veiligheidsregio's, gemeenten en diverse organisaties zetten zich in om tijdelijk extra noodopvangplaatsen te creëren. De Protestantse Kerk Den Haag besloot gehoor te geven aan de oproep om mensen op te vangen in haar kerkgebouwen, een daad die zij onder protest uitvoert, in de wetenschap dat de regering gefaald heeft.
Stek, de stichting voor stad en kerk en uitvoeringsorganisatie van de Protestantse Kerk en Diaconie in Den Haag, coördineert deze noodopvang. Zij roepen op om verontwaardiging en plaatsvervangende schaamte om te zetten in actie, om de tijdelijke noodopvang voor vluchtelingen uit Ter Apel mogelijk te maken. Momenteel worden in meerdere kerkgebouwen mensen opgevangen, en velen hebben zich reeds als vrijwilliger gemeld om te helpen als gastheer/gastvrouw, boodschappen te doen of dagactiviteiten te organiseren.
Kerkasiel voor het gezin Tamrazyan: een periode van drie maanden
Een opmerkelijk voorbeeld van kerkelijke betrokkenheid bij vluchtelingen is het kerkasiel dat in het Haagse buurt-en-kerkhuis Bethel werd gehouden van eind oktober 2018 tot eind januari 2019. Dit kerkasiel diende om aandacht te vragen voor een falende uitvoering van de regeling kinderpardon voor vluchtelingen, specifiek voor het Armeense gezin Tamrazyan.
Theo Hettema, voorzitter van de Protestantse Kerk Den Haag, lichtte destijds de motivatie toe voor het houden van deze kerkdienst. Oud-katholiek priester Erna Peijnenburg deelde haar persoonlijke ervaringen met het voorgaan in de Bethel-dienst. Het doel was om een veilige ruimte te bieden aan het gezin en hen tijd te geven om hun verhaal bij de overheid te doen, aangezien de Dienst Terugkeer en Vertrek had aangekondigd het gezin op te pakken en terug te sturen naar Armenië.
Het gezin zat bijna negen jaar in spanning door procedures die door de overheid werden gerekt. De regeling voor het kinderpardon was tot een lege huls gereduceerd. Gedurende het kerkasiel heeft de Protestantse Kerk Den Haag gelobbyd om deze kwesties bij regering en parlement neer te leggen. De voortdurende kerkdienst, die meer dan drie maanden duurde, speelde een rol in de beslissing van staatssecretaris Harbers om de situatie van ruim duizend kinderen en hun ouders opnieuw te beoordelen met een andere interpretatie van het kinderpardon.
Motivatie voor het houden van kerkasiel
Theo Hettema gaf zeven antwoorden op de vraag wat hen bezielde om deze dienst te houden, met de kanttekening dat deze specifiek gelden voor het betreffende kerkasiel en de situatie:
- Het werd ons gevraagd: Gelijk aan de bijbelse oproep om geen steen te geven als er om brood wordt gevraagd, moest de kerk een dienst houden.
- We waren niet uniek: Kerkasiel is in Nederland vaker voorgekomen, maar dit was de eerste keer dat de overheid niet zonder meer een religieus gebouw respecteerde en een feitelijke kerkdienst eiste, gebaseerd op de Wet op het binnentreden.
- Voor een gast haal je het mooiste tevoorschijn: De kerkdienst werd gezien als de manier om het mooiste te bieden, terwijl men tegelijkertijd deed wat men altijd al deed.
- Had dat nou niet anders gekund?: De actie was een reactie op het feit dat de kwestie al langer bij politici lag zonder resultaat. Het houden van kerkasiel is een uiterste middel, met criteria zoals beschreven in een rapport van de Raad van Kerken uit 1999.
- We lieten ons niets opdringen: De kerk liet zich niet dwingen tot een bepaalde handelwijze.
- De kerkdienst diende een constructief doel: Het aangaan van een gesprek met de overheid, niet een strijd voeren. De kerk eerde de overheid door haar te herinneren aan haar zorgplicht.
- We hielden de kerkdienst niet om ons geweten te sussen: De kerk is ook op andere manieren betrokken bij vluchtelingenopvang en -hulp, zoals met een opvanghuis en het Wereldhuis. De kerkdienst was een uitvloeisel van dit bredere handelen.
De kerkdienst werd gezien als een vorm van 'integral mission', waarbij een missionaire kant een onbedoeld neveneffect was, leidend tot nieuwe betrokkenheid bij de kerk voor sommigen.
'Kunnen niet naar buiten' | RTL Nieuws
De rol van de Protestantse Kerk in de bredere vluchtelingenproblematiek
Theo Hettema, die destijds theoloog en beleidsmedewerker was, deelde zijn ervaringen met het kerkasiel, mede vanuit de betrokkenheid van zijn dochter als voorganger. Hij benadrukte dat het meedoen aan een kerkdienst niet per se een politiek statement hoeft te zijn, maar wel kan dienen als protest tegen een bepaalde manier van handelen van de overheid.
In Den Haag vond op 19 en 20 juni 2021 de tweede Wake voor vluchtelingen plaats in buurt-en-kerkhuis Bethel, met als thema 'Ontmoeting verandert'. Deze jaarlijkse wake, op Wereldvluchtelingendag, staat stil bij de nood van mensen op de vlucht en hun zoektocht naar gastvrijheid. De wake is 24 uur per dag via een livestream te volgen, met ook de mogelijkheid tot beperkte fysieke aanwezigheid.
De Protestantse Kerk Den Haag, Stek en de Protestantse Diaconie Den Haag organiseren de wake, dit jaar in samenwerking met Kerk in Actie van de Protestantse Kerk in Nederland, waarbij ook in andere plaatsen en kerken wakes worden georganiseerd. Deze organisaties zijn al jaren actief voor vluchtelingen, onder andere met projecten voor noodopvang en advies via Den Haag Wereldhuis. Het kerkasiel voor het gezin Tamrazyan gaf deze betrokkenheid een nieuwe dimensie.
De kerkelijke visie op het vluchtelingenbeleid rust op twee kernwaarden: Voor God telt elk mens en alle mensen zijn geschapen naar Gods beeld, wat betekent dat alle mensen fundamenteel gelijkwaardig zijn en niemand mag worden buitengesloten. De kerk pleit voor ontmoeting en verbinding, en benadrukt bijbelse oproepen om vreemdelingen lief te hebben en recht te doen, verwijzend naar de eigen geschiedenis als vreemdelingen in Egypte.
Het Bijbelse concept van 'vreemdelingen' omvat ook mensen uit andere volken die tussen de Israëlieten woonden. De Bijbel roept op tot liefde en rechtvaardigheid voor hen. De kerk herinnert zich de eigen geschiedenis als vreemdelingen, zowel in Egypte als later in Babel, en erkent dat situaties van oorlog of klimaatverandering ons ook tot vluchtelingen kunnen maken. Het evangelie van Matteüs beschrijft de vlucht van Jozef, Maria en Jezus naar Egypte, en Jezus' woorden in Matteüs 25 benadrukken het belang van zorg voor de meest kwetsbaren.
Statistieken en beleid van de Protestantse Kerk
Wereldwijd zijn er 123,2 miljoen mensen op de vlucht, waarvan 36,6 miljoen vluchtelingen die hun land hebben ontvlucht. In 2024 vroegen 32.175 mensen voor het eerst asiel aan in Nederland, met een totaal van 46.639 asielzoekers en nareizigers. In de gehele EU werden in 2024 912.355 eerste asielaanvragen gedaan. Nederland staat daarmee op de 15e plaats in de EU qua aantal asielaanvragen per inwoner.
Onderzoek van Kerk in Actie in 2017 toonde aan dat 85% van de protestantse gemeenten betrokken is bij de opvang van vluchtelingen. Het Europees Comité voor Sociale Rechten oordeelde in 2014 dat de Nederlandse overheid moet zorgen dat niemand verstoken blijft van voedsel, kleding en onderdak (bed, bad en brood), ook afgewezen asielzoekers.
De Protestantse Kerk pleit al sinds 2004 voor een ruimhartig kinderpardon. In 2018 organiseerde de Protestantse Gemeente Den Haag kerkasiel voor het Armeense gezin Tamrazyan. Na meer dan drie maanden kwam hier een einde aan, mede door een moeizaam akkoord over het kinderpardon in februari 2019.
In 2020 vroeg Kerk in Actie aandacht voor vluchtelingenkinderen in Griekenland. Na de Russische invasie van Oekraïne in februari 2022 boden veel kerken Oekraïners onderdak en hulp. De situatie bij het aanmeldcentrum in Ter Apel werd steeds schrijnender, met mensen die buiten moesten slapen.
De Protestantse Kerk in Nederland heeft zich herhaaldelijk uitgesproken tegen verscherpingen in het vluchtelingenbeleid, zoals zorgen over de Asielnoodmaatregelenwet in september 2025 en de stelling "hulp bieden geen misdaad is" in juli 2025. Scriba René de Reuver benadrukte in december 2024 de steun voor kerkasiel in Kampen en waarschuwde in september 2024 dat het afschaffen van de bed-bad-broodregeling "door een morele ondergrens zakt".
Wereldwijd steunt de Protestantse Kerk lokale projecten voor mensen op de vlucht, bijvoorbeeld in Thailand. Veel lokale kerken helpen vluchtelingen bij integratie, geven tips voor inburgering, en toetsen bekeringsverhalen van vluchtelingen. De kerk steunt ook projecten voor mensen zonder papieren en biedt ondersteuning aan kinderen in AZC's.
De kerkelijke betrokkenheid bij vluchtelingenopvang is breed en divers, variërend van directe noodhulp tot pleidooien voor een humaner beleid en het bieden van een veilige haven door middel van kerkasiel.
Historische voorbeelden van kerkelijke opvang
Sinds januari 2013 werd de Sacramentskerk in Den Haag gekraakt door een groep uitgeprocedeerde asielzoekers. Ondanks eerdere afspraken moesten zij per 1 september vertrekken. Een deel van de asielzoekers verliet de kerk zonder weerstand, terwijl een kleine groep onder politiebegeleiding werd verwijderd. In de kerk waren houten schotten en lakens geplaatst voor privacy, maar de mogelijkheden voor zinvolle dagbesteding waren beperkt door het ontbreken van werkvergunningen.
Het initiatief Recht op Bestaan, gestart in 2012 door asielzoekers, vestigde de aandacht op het Nederlandse vluchtelingenbeleid. Buurtbewoner Bernhard Karimi werd geraakt door de leefomstandigheden en zette zich in voor het initiatief. Hij wees op het niet-sluitende asielbeleid, waarbij gemeenten geen opvang mochten bieden aan uitgeprocedeerden, terwijl het Rijk niet altijd zorgde voor hun vertrek.
In de Sacramentskerk verbleven ongeveer 65 mannen, voornamelijk uit Irak, Egypte en Afghanistan. De onzekerheid en het onvermogen om te werken waren zeer frustrerend. Buurtbewoners boden ondersteuning door te koken en douches beschikbaar te stellen. Vrijwilliger Krijn van der Plas begeleidde mensen naar medische hulp.
Het Bisdom Rotterdam, eigenaar van de Sacramentskerk, was geen voorstander van de opvang, maar concentreerde zich op de veiligheid van de asielzoekers en onderhield de elektriciteitsvoorziening. De kerk had echter niet de geschikte inrichting voor veilige huisvesting van zoveel mensen. Na onderzoek naar de elektriciteitsvoorzieningen was er geen verdere overleg met het bisdom.
De Sacramentskerk werd verkocht aan een projectontwikkelaar met plannen voor sloop. De asielzoekers werden verwezen naar een locatie in de Zilverstraat, die zij echter afwezen vanwege de beperkte verblijfsduur en de onzekerheid die dit met zich meebracht. De situatie van deze groep bleef precair.
De doorlopende kerkdienst in Bethel eindigde op 30 januari 2019 na 2.307 uur, met meer dan 12.000 bezoekers en bijna 1.000 voorgangers. Het kerkasiel leidde tot het boek "Dat wonderlijke kerkasiel", dat de lessen voor kerk en theologie over maatschappelijke presentie, oecumene en liturgie onderzoekt.
tags: #kerkdienst #den #haag #vluchtelingen