De Sint-Catharinakerk in de wijk Holz van Kerkrade, gewijd aan de H. Catharina van Alexandrië, heeft een rijke geschiedenis die nauw verweven is met de ontwikkeling van de parochie en de mijnindustrie in de regio. De kerk, gebouwd in de jaren 1927-1928 naar een ontwerp van architect Anton Bartels uit Heerlen, is een neo-romaanse, basilicale kruiskerk met een apsis en twee apsidiolen. Hoewel oorspronkelijk gepland met een dubbel torenfront, is dit deel van het ontwerp nooit uitgevoerd, wat resulteerde in een iets kleinere kerk dan oorspronkelijk geconcipieerd.
Historische Ontwikkeling van de Parochie
In 1928 werd de Sint-Catharinaparochie Kerkrade-Holz officieel opgericht, en bouwpastoor De Hesselle werd benoemd tot de eerste pastoor. In datzelfde jaar werd de kerk in gebruik genomen. De bouwkosten van de kerk en pastorie bedroegen destijds 165.000 gulden, waarbij de gemeente Kerkrade een subsidie van 20.000 gulden en een renteloos voorschot van 40.000 gulden verstrekte. Bisschop Schrijnen, die de stichting van de parochie had opgedragen, zag de behoefte aan een kerk in de zich ontwikkelende mijnwerkerswijk, zelfs voordat de parochianen er in groten getale waren.
De wijk Holz werd in de late jaren twintig en dertig van de twintigste eeuw volgebouwd, met straten die vernoemd werden naar de abten van Rolduc. Na de Tweede Wereldoorlog kregen straten de namen van de eerste pastoors, zoals de Honéestraat en de Schleidenstraat. Het Pastoor Wijnenplein, waaraan de kerk gelegen is, werd in de jaren tachtig aangelegd. De parochie omvatte oorspronkelijk diverse straten, waaronder de Abtenlaan, Bockstraat, en de oudere straten zoals de Onze Lieve Vrouwestraat en de Straterweg. In de jaren tachtig kwam daar de Friets Ploumstraat bij, na bebouwing van het terrein van de voormalige Domaniale Mijn.
Pastoors door de Jaren Heen
De Sint-Catharinaparochie heeft door de jaren heen verschillende pastoors gehad:
- Bouwpastoor Peter de Hesselle (vanaf 1927)
- Pastoor Honée (vanaf 1940)
- Pastoor Schleiden (1945 - 1955)
- Pastoor Wijnen (1955 - 1973)
- Pastoor Mekel (1973 - november 1986)
- Pastoor De Bruin (september 1987 - november 1990)
- Hubert Schnackers (1991 - 1999)
- Arnold Christiaan Borghans (1999 - 2014)
De Patrones: Sint-Catharina van Alexandrië
De patroonheilige van de parochie, Sint-Catharina van Alexandrië, is de patrones van maagden, molenaars, wijsgeren en wagenmakers. Haar feestdag wordt gevierd met verschillende roepnamen zoals Katrien, Trina, Kaatje en Kitty. In Limburg wordt Sint-Catharina vereerd in diverse parochies, waaronder Kuchten, Kerkrade-Holt, Lemiers en Leunen.
Sint-Catharina wordt vaak afgebeeld met een zwaard in de rechterhand en, soms, met een rad waarop zij gemarteld werd. In haar linkerhand houdt zij dikwijls een opengeslagen boek. Als achttienjarig meisje blonk zij uit door haar geleerdheid en verstand, waarbij zij keizerlijke wijsgeren overtrof en hen tot het christendom bekeerde. Haar apologie, of verdedigingsrede, voor de universiteit van Parijs kan de reden zijn geweest dat zij tot beschermvrouwe werd gekozen. In de middeleeuwen werd zij aangeroepen als een van de veertien Noodhelpers.
De precieze reden waarom Sint-Catharina als patrones van de parochie werd gekozen, is niet eenduidig uit de parochieannalen te achterhalen. Een mogelijke verklaring is haar connectie met de mijnindustrie. Voordat de Heilige Barbara de patrones van de mijnwerkers werd, zou Sint-Catharina volgens bepaalde overleveringen deze rol hebben vervuld. Dit kan te maken hebben met het rad, dat geassocieerd kon worden met waterraderen die de mijngangen droog hielden. Een andere mogelijke invloed was de nabijheid van Rolduc, waar de filosofen haar als beschermvrouwe kenden.
Architectuur en Bouwgeschiedenis van de Kerk
De Sint-Catharinakerk is een kruiskerk met een lengte-as van zuid naar noord, waarbij het priesterkoor zich in het noorden bevindt. Het middenschip en transept zijn gedekt met een zadeldak en even hoog. Tegen de voorgevel bevinden zich twee steunberen met daartussen een portiek met de hoofdingang, afgedekt door een luifel. Het oorspronkelijke ontwerp met twee torens werd niet gerealiseerd, wat resulteerde in een kortere kerk.
De definitieve voorgevel werd pas in 1978 gerealiseerd naar een ontwerp van architect Jozef Fanchamps. De bouw werd uitgevoerd door aannemer Wulleweber. De benodigde Kunradersteen was afkomstig van de aanleg van de snelweg Heerlen-Maastricht. In 2000 werd de voorgevel voltooid met de aanbrenging van een kruisbeeld, ontworpen door Bert Kreijen en gefinancierd door de zusters Ursulinen op initiatief van de paters Kruisheren.
De kerk is opgetrokken uit Kunradersteen en de daken zijn bedekt met leien. De aanpalende pastorie, verbonden met de kerk via de sacristie, heeft een vierkante plattegrond en een tentdak.
Interieur en Glas-in-loodramen
De neo-romaanse kerk is voorzien van rondboogvensters. De ramen van het transept, priesterkoor en de apsissen zijn uitgevoerd als figuratieve glas-in-loodramen. De oudste ramen bevinden zich in de apsis en zijn van de hand van F. Nicolas en Zonen uit Roermond (circa 1930), met voorstellingen uit het leven van Jezus. De overige glas-in-loodramen zijn van Henri Pieters uit Maastricht. De ramen in de Mariakapel (linkerzij-apsis) tonen scènes uit het leven van Maria. In de kopgevel van de westelijke transeptarm bevindt zich een raam met Maria Koningin, geflankeerd door de H. Catharina en de H. Barbara. De ramen in de oostelijke transeptarm en de zij-apsidiolen zijn eveneens van Pieters, daterend uit verschillende periodes.
De kruisweg in de kerk wordt beschouwd als een van de beste kopieën van het werk van professor Gebhard Fugel, oorspronkelijk geschilderd in de Sankt Jozefkirche in München. Deze kopie is zo meesterlijk uitgevoerd dat de mogelijkheid dat Fugel zelf de maker was, werd overwogen. De staties zijn geschilderd in olieverf op doek en omrand door bewerkte houten lijsten. Door vochtschade hebben diverse staties restauraties ondergaan.
Belangrijke Gebeurtenissen en Renovatie
De Sint-Catharinakerk heeft door de jaren heen diverse gebeurtenissen meegemaakt:
- 1941: De kerk werd getroffen door een granaatinslag tijdens de Tweede Wereldoorlog.
- 1943: Kerkklokken werden door de Duitse bezetter gevorderd.
- 1978: Het bronzen beeld 'Drie danseressen' van Thomas Rodr werd geplaatst op het Pastoor Wijnenplein.
- 1984: Een grootscheepse renovatie vond plaats, waarbij een deel van het dak werd vervangen door leien dakbedekking.
- 1994-1995: Het Catharina Festival Kerkrade-Holz werd georganiseerd om fondsen te werven voor herstel van aardbevingsschade.
- 2003: Het 75-jarig jubileum van de kerk werd gevierd.
- 2006: Volledige renovatie van de glas-in-loodramen.
- Anno 2019: De kerk werd tijdelijk gesloten door de gemeente vanwege scheuren.
Gotische reus: de kathedraal die de tijd trotseerde - volledige documentaire
De kerk, gebouwd in eigen beheer, vertegenwoordigt de gemeenschapszin en de toewijding van de parochianen. De voortdurende inspanningen voor onderhoud en restauratie getuigen van de blijvende waarde van dit monument voor Kerkrade-Holz.
tags: #kerkdiensten #catharina #holz #kerkrade