De Context: Egypte als Land van Contrasten
Egypte bevindt zich te midden van conflictgebieden zoals Syrië, Soedan, Gaza en Israël. Deze geografische ligging zorgt voor een sfeer van onzekerheid en angst, zoals bisschop Yolios van de Koptisch-Orthodoxe Kerk in Egypte opmerkt. Ondanks deze uitdagingen blijft hij hoopvol, gedreven door zijn geloof. De kerk in Egypte speelt een cruciale rol in het bieden van hulp aan mensen in nood, zelfs in gebieden als Gaza.
De impact van het escalerende geweld in het Midden-Oosten is voor iedereen in Egypte voelbaar. Prijzen zijn enorm gestegen en het gevoel van veiligheid is verloren gegaan, wat leidt tot veel onzekerheid en angst. Na de conflicten in Soedan en Syrië wordt het land geconfronteerd met een nieuwe humanitaire crisis.
Kerken in het Midden-Oosten voelen zich met elkaar verbonden in liefde en steun, en beschouwen zichzelf als het lichaam van Christus. Een significant probleem voor de kerk in de regio is de migratie. Door de aanhoudende spanningen trekken steeds meer mensen, waaronder christenen, weg uit het land, wat leidt tot een krimpende kerk. Desondanks blijft de hoop dat de kerk in Egypte niet zal verdwijnen.
Diaconale Rol en Hulpverlening
Bisschop Yolios is tevens directeur van Bless, de diaconale organisatie van zijn kerk. Al meer dan zestig jaar biedt Bless hulp aan kwetsbare groepen in Egypte, waaronder mensen die onder de armoedegrens leven en vluchtelingen uit landen als Soedan en Syrië. Hulpverlening aan Gaza wordt bemoeilijkt door de gesloten grenzen, hoewel mensen die medische hulp nodig hebben wel in Egypte terechtkunnen.
Eind 2023 werd er een hulpkonvooi met matrassen, dekens, voedsel en kinderkleding naar Gaza georganiseerd. Door de gesloten grensovergang is dit daarna echter niet meer mogelijk geweest. De organisatie benadrukt dat zij iedereen helpt, ongeacht herkomst of geloof, vanuit een overtuiging van medemenselijkheid en vrede. Ze zijn tegen oorlog, ongeacht waar deze plaatsvindt, en blijven zich inzetten voor vrede.
Hoewel vrede in het Midden-Oosten vaak ver weg lijkt en de bevolking bang, moe en wanhopig is, blijft er geloof in een betere toekomst. Kerken ter plekke spelen hierbij een onmisbare rol en worden ondersteund bij noodhulp, het bieden van bestaanszekerheid en vredesopbouw.
Kerkbouw en Groei onder President Sisi
Ds. Samir Sadak Gaid van de presbyteriaanse kerk in Minya illustreert de ambitie van kerkelijke gemeenten door de bouw van een indrukwekkend kerkgebouw. Dit bouwwerk, met een koptisch kruis dat hoger reikt dan de minaret van de nabijgelegen moskee, was niet zonder slag of stoot tot stand gekomen. Ds. Sadak moest zich herhaaldelijk verantwoorden bij het gerechtsgebouw voor de hoogte van zijn kerk.
De bouw van de kerk, die oorspronkelijk te groot leek voor de kleine gemeente, is inmiddels op maat gegroeid. Dit typeert de visionaire aanpak van ds. Sadak, die niet wacht op alle vergunningen, maar vanuit geloof begint met bouwen. Zijn visie omvat niet alleen een plek voor samenkomsten, maar ook faciliteiten voor trainingen, jongerenontmoetingen en zelfs fitnessapparatuur, gekoppeld aan deelname aan kerkactiviteiten en het lezen uit de kerkbibliotheek.
Dr. Tharwat Wahba van het Evangelical Theological Seminary in Caïro benadrukt dat de huidige regering van president Sisi een gouden moment biedt voor kerkbouw. Hij stelt dat men nu moet bouwen, en direct goed, met hoogwaardige materialen, omdat men niet weet wanneer er weer gebouwd of gerestaureerd kan worden. Dit geldt met name voor het platteland van Opper-Egypte en de vele nieuwe steden.
De Noodzaak van Meer Kerkgebouwen
Tharwat Wahba rekent voor dat het totale aantal kerken van alle denominaties in Egypte rond de 6000 ligt. Met christenen die ongeveer 10 tot 12 procent van de bevolking vormen (meer dan 12 miljoen mensen), is er een significant tekort aan kerkruimte. Zelfs als elke kerk 1000 mensen kan herbergen, kunnen ze slechts 6 miljoen mensen bedienen, wat neerkomt op minder dan de helft van het aantal christenen. Zijn schatting is dat 60 procent van de christenen in Egypte geen eigen kerkgebouw heeft.
Dit probleem bestond altijd al, maar de kans om het op te lossen was er voorheen niet. Egypte stond bekend om de slepende processen rond nieuwe of verbouwde kerken. Vooral in de regio Minya waren er rond 2013 hevige conflicten, waarbij diverse godshuizen door radicale moslims in brand werden gestoken.
President Sisi heeft hier sinds zijn aantreden in 2014 korte metten mee gemaakt. Hij streeft naar vrede in de verdeelde Egyptische samenleving en beschouwt de mogelijkheid voor christenen om kerken te bouwen als een belangrijk onderdeel hiervan. De overheid faciliteert zelfs door gratis stukken land aan te bieden, met de voorwaarde dat de bouw binnen drie jaar start.
Uitdagingen op het Platteland
Het probleem van fondsen voor kerkbouw wordt zichtbaar in het dorp Zawya Sultan Basha, waar tientallen vrouwen samenkomen in hun schamele kerkgebouw. De wijk waar de gemeente samenkomt, bestaat grotendeels uit grafmonumenten, waar arme gezinnen wonen vanwege de lage kosten. De kerk is er nauwelijks herkenbaar, maar de vrouwen uiten luidkeels hun gezang.
De vrouwen putten kracht uit hun geloof, maar uiten ook hun angsten, met name over de veiligheid van hun kinderen die langs de graven naar de kerk moeten. De voorganger erkent deze diepgewortelde angst, maar benadrukt dat geloof hoop biedt. Een leeg stuk grond, geschonken door de overheid, wacht op de realisatie van een nieuwe kerk, mits de benodigde fondsen bijeengebracht kunnen worden binnen de gestelde termijn.
Beleid en Vrijheid onder Sisi
Veel christelijke leiders in Egypte omarmen het motto "kerken bouwen zolang het dag is" en zijn positief over het beleid van president Sisi, dat meer vrijheid voor christenen mogelijk maakt. Protestantse drukker Sami Yacoub uit Caïro noemt de uitspraken van Sisi, die stellen dat iemands geloof een persoonlijke zaak is, "totaal nieuw". Hij verwacht dat de vermelding van religie op Egyptische identiteitskaarten uiteindelijk zal worden afgeschaft, en ziet de discussie hierover als een teken van een volwassen wordend land.
Dr. Andrea Zaki, president van de protestantse koepel van kerken in Egypte en een leidende figuur voor protestanten, onderschrijft dit. Hij ziet dit als een significante ontwikkeling die laat zien dat christenen meetellen. Als voorbeeld noemt hij de strengere straffen die worden uitgedeeld aan daders van moorden op christenen, wat voorheen zelden gebeurde. Deze straffen beschouwt hij als een belangrijke mijlpaal voor christelijk burgerschap in Egypte.
Vergelijking met het Verleden
De situatie had heel anders kunnen zijn, zoals bleek tijdens de korte regeerperiode van de Moslimbroederschap in 2013, toen vrijheden werden ingeperkt en grootschalige protesten de kop opstaken. Sami Yacoub herinnert zich die periode als een tijd waarin Egypte "bijna gebroken was" en autoriteit en gezag ontbraken.
Hoewel autoriteit en gezag onder president Sisi alomtegenwoordig zijn, is de vrijheid voor velen juist afgenomen. De noodtoestand die van april 2017 tot oktober 2021 van kracht was, gaf de veiligheidsdiensten buitengewoon veel macht. Wetgeving handhaaft deze macht, en er zijn meldingen van systematische martelingen door veiligheidsdiensten. Het aantal massaprocessen is sterk toegenomen, politieke oppositie is vrijwel verdwenen, en tienduizenden gevangenen, waaronder journalisten en mensenrechtenverdedigers, zitten vast.
De vrije bewegingsruimte in de maatschappij is kleiner geworden, sociale media zijn aan banden gelegd, en Egypte scoort laag op de World Freedom Index. Er is nog steeds sprake van aanzienlijke onverdraagzaamheid en discriminatie jegens koptische gemeenschappen. Moslims die hun geloof afzweren, worden als "afvallig" beschouwd, met alle gevolgen van dien.
Perspectieven op Vrijheid en Context
De vraag hoe christelijke voorgangers in deze situatie kunnen blijven stellen dat Sisi voor meer vrijheid heeft gezorgd, wordt beantwoord door dr. Andrea Zaki. Hij erkent dat de situatie niet ideaal is en dat radicalen en criminelen nog steeds aanwezig zijn. Hij benadrukt echter dat verandering tijd kost en dat een nieuwe generatie, gevormd door onderwijs, de sleutel is. Hij wijst erop dat het Westen zich te veel focust op mensenrechten, terwijl de Egyptische context, met de dreiging van terrorisme, een andere benadering vereist.
Sami Yacoub deelt deze visie en stelt dat vrije meningsuiting in ontwikkelde landen werkt, maar niet in Egypte. Hij gelooft dat het land eerst een betere economie en onderwijs nodig heeft, en dat het soms nodig is de deur te sluiten om deze op het juiste moment weer te kunnen openen. Hij verwacht dat democratie naar Egypte zal komen, mogelijk binnen de volgende generatie.
Achter de schermen praten VS en Iran over een uitweg: 'Geen broodjeaapverhaal'
De Koptisch-Orthodoxe Kerk: Historie en Hedendaagse Rol
De Koptisch-Orthodoxe Kerk, met wortels die teruggaan tot de eerste eeuw en de evangelist Marcus als eerste bisschop van Alexandrië, is een vitale en bloeiende kerk. De huidige opvolger, paus Tawadros II, benadrukt de drie pijlers van de kerk: martelaren, monniken en theologen. Egypte is tevens de bakermat van het christelijke monnikendom.
De kerk heeft een rijke geschiedenis van theologen zoals Clemens van Alexandrië, Origenes, Athanasius en Cyrillus. Het Concilie van Chalcedon in 451 leidde echter tot een breuk, waardoor de Oriëntaals-orthodoxe kerken, waaronder de Koptische Kerk, apart kwamen te staan van de rest van de christenheid. De Koptische Kerk wordt beschreven als "miafysitisch", wat inhoudt dat de twee naturen van Christus zijn samengegaan in één godmenselijke natuur.
Recente ontwikkelingen, zoals de gezamenlijke verklaringen tussen de Rooms-Katholieke en Koptisch-Orthodoxe Pausen in 1973 en 2017, tonen een streven naar toenadering en wederzijdse erkenning van elkaars doop.
Rol van het Kloosterwezen en Theologische Traditie
Kloosters in Egypte zijn geen relieken uit het verleden; het aantal monniken is in de twintigste eeuw sterk gegroeid. Kloosters zoals het Sint-Antoniusklooster, waar Sint Antonius als kluizenaar woonde, blijven een belangrijke spirituele rol spelen. De bijdrage van het Alexandrijnse christendom aan het kloosterleven en de theologische ontwikkeling is significant geweest, met figuren als Pantaenus, Clemens van Alexandrië en Origenes die de School van Alexandrië leidden.
De strijd tussen de patriarchen van Constantinopel en Alexandrië, en de daaruit voortvloeiende politieke spanningen, hebben geleid tot de ontwikkeling van een nationale Koptische Kerk met uitgesproken liturgische en theologische kenmerken. De afwijzing van het Grieks als kerktaal ten gunste van het Koptisch, een dialect van het Oudegyptisch, onderstreepte deze nationale identiteit.
Oecumenische Verhoudingen en Uitdagingen
De verhouding tussen protestanten en orthodoxen in Egypte is complex. Hoewel er op oecumenisch niveau soms onoverbrugbare verschillen lijken te bestaan, gaan in de praktijk orthodoxe en protestantse elementen vaak samen in individuen. Predikanten proberen hun gemeenteleden te hervormen van wat zij zien als 'orthodox bijgeloof', terwijl priesters de geldigheid van protestantse sacramenten betwisten en waarschuwen voor "evangelikaalslag".
Dit kan leiden tot misverstanden en roddels, bijvoorbeeld wanneer protestanten zich distantiëren van Mariaverering. Bij gemengde huwelijken ontstaan praktische problemen, zoals de noodzaak van een herdoop voor protestanten die met een orthodoxe partner trouwen. Desondanks erkennen protestanten de Koptisch-Orthodoxe Kerk als medelidmaat van het lichaam van Christus en steunen zij diaconale organisaties zoals BLESS.
Nederlandse protestanten steunen ook typisch protestants werk in Egypte, zoals gemeentestichtingswerk en het werk van het Evangelical Theological Seminary in Cairo. Er is hoop op verdere groei in wederzijds verstaan en bevragen tussen Nederlandse protestanten en Egyptische orthodoxen.
Protestantse Gemeenschappen en Ontwikkelingen
De komst van protestantse zendelingen in de negentiende eeuw trof een naar hun indruk "vrij doodse kerk". Protestanten zien hun komst als dubbel positief: enerzijds ontstonden er volwaardige gereformeerde kerken met een eigen oosters karakter, anderzijds heeft het de Koptisch-orthodoxe kerk "flink wakker geschud".
De spectaculaire bevolkingsgroei in Egypte heeft ook geleid tot een enorme groei van het aantal christenen. Ondanks discussies over de exacte cijfers, gaat het om miljoenen. Emigratie onder christenen, hoewel soms gezien als een vlucht, kent diverse verklaringen, waaronder economische overwegingen en een potentieel gemakkelijker verkrijgen van visa voor westerse landen.
Naast kerkbouw zijn er de afgelopen jaren vele nieuwe of vernieuwde kerken verrezen. Nog belangrijker voor de toekomst zijn de zondagsscholen, waar soms honderden kinderen per dorp aan deelnemen. Via christelijke satellietzenders bereikt informatie de huizen, en kan de Koptisch-Orthodoxe Kerk op nieuwe manieren de kopten bereiken.
Ondersteuning en Samenwerking
Kerk in Actie en de GZB steunen BLESS, de diaconale organisatie van de Koptisch-Orthodoxe Kerk. Diverse Nederlanders zijn betrokken geweest bij gehandicapten- en ouderenzorg die onder de Koptisch-Orthodoxe Kerk valt. Er is ook werk dat zowel orthodoxe als protestantse christenen ten goede komt, zoals de ondersteuning van het Egyptisch Bijbelgenootschap, dat de belangrijkste Arabische Bijbelvertaling verspreidt.
Nederlandse protestanten steunen ook specifiek protestants werk, zoals gemeentestichting en het werk van het Evangelical Theological Seminary. Deze steun wordt voortgezet, niet alleen vanuit algemeen-humanitaire overwegingen, maar ook vanuit de erkenning van de Oriëntaals-orthodoxe kerkfamilie als medelidmaat van het lichaam van Christus.
De Koptisch-Orthodoxe Kerk accepteert de aanwezigheid van protestantse kerken binnen diverse oecumenische raden, zoals de Middle East Council of Churches en de Wereldraad van Kerken. Er is hoop dat de situatie in Egypte zal verbeteren, waardoor externe steun minder nodig is, maar de bestaande relaties tussen Nederlandse protestanten en Egyptische orthodoxen blijven waardevol voor verdere groei in wederzijds verstaan.
Discriminatie en Hoop
Ondanks de verbeteringen onder president Sisi, ervaren christenen in Egypte nog steeds discriminatie. De term "vervolging" wordt soms als te sterk beschouwd, maar verhalen over discriminatie, van pesterijen op school tot achterstelling in sollicitatieprocedures, komen veelvuldig voor. Christenen zijn ondervertegenwoordigd in hoge functies in de politiek en het leger. Aanslagen op kerken en christenen hebben ook plaatsgevonden.
Er zijn echter ook veel voorbeelden van positieve interacties tussen moslims en christenen, zoals wederzijdse felicitaties bij religieuze feesten, gezamenlijke iftarmaaltijden en het uitnodigen van sprekers van beide religies. De huidige president creëert een relatief rustig klimaat, maar er blijven spelregels gelden.
De diaconale organisatie BLESS, met zo'n 500 medewerkers en 1000 vrijwilligers, richt zich op het verbeteren van levensomstandigheden in arme dorpen door economische ontwikkeling te stimuleren. Ze werken samen met dorpsbewoners en de overheid, en bieden hulp ongeacht geloofsovertuiging.
Bijbelgebruik is essentieel voor Egyptische christenen, maar bijbels zijn niet altijd vanzelfsprekend beschikbaar. Het Egyptisch Bijbelgenootschap, mede met steun van Kerk in Actie, geeft duizenden bijbels uit en organiseert jaarlijks een bijbelcompetitie voor kinderen. Deze bijbelverhalen bieden hoop, ook aan kinderen, en benadrukken hun belang als de toekomst van het land.
Recente Incidenten en Reacties
In augustus 2013 werden tientallen kerken in Egypte verwoest of zwaar beschadigd, waaronder een protestantse kerk in Minya. Getuigen vertelden dat noch de politie, de brandweer, noch het leger hulp boden, en dat alleen moslims uit de buurt assisteerden. De dominee van de uitgebrande kerk benadrukte dat het probleem niet bij de moslims ligt, maar bij extremisten.
Ook een cultureel centrum van de jezuïeten en een koptische school in Minya werden aangevallen. De aanvallen richtten zich niet alleen op kerken, maar ook op huizen en bedrijven. De Moslimbroederschap ontkende betrokkenheid, maar beschuldigde christenen van hun rol in het legeringrijpen.
De koptische kerk verklaarde het leger en de politie te steunen in hun strijd tegen "gewapende en gewelddadige groepen en terroristen". In Caïro werden kerken beklad met leuzen als "Morsi forever". Koptische jongerenorganisaties uitten hun bezorgdheid over de escalerende situatie en het gevoel dat kopten geen prioriteit hebben.
In Nederland steunen kopten het legeringrijpen en beschouwen zij de Moslimbroederschap als een terreurpartij. Er is bezorgdheid dat het land afstevent op een burgeroorlog, met minderheden die worden aangevallen. Kamerleden voeren gesprekken over de situatie en pleiten voor diplomatieke inspanningen om de strijdende partijen aan tafel te krijgen.
Samenkomst met President Sisi
Een bijzondere bijeenkomst vond plaats met president Sisi, georganiseerd door Joel Rosenberg, een christelijke auteur en kenner van het Midden-Oosten. Tijdens deze ontmoeting, die drie uur duurde, gaf Sisi aan te willen bouwen op de nalatenschap van voormalig president Sadat, die een vredesverdrag met Israël sloot. Sisi hoopt dat andere Arabische landen dit voorbeeld zullen volgen en steunt de initiatieven voor een overeenkomst tussen Israël en de Palestijnen.
De christelijke leiders vroegen om gebed voor de kerk in Egypte, voor de bescherming van christenen in het Midden-Oosten, en president Sisi vroeg zelf om gebed voor hem en voor Egypte, gezien de "strijd" waarin het land zich bevindt.
tags: #protestantse #kerk #egyptenaren