De Grote of Martinikerk, ook wel bekend als de Hervormde Kerk, Sint-Maartenskerk of Sint-Martinuskerk, is de hoofdkerk van de Hanzestad Doesburg in de provincie Gelderland.
Historische Ontwikkeling
Vroege Geschiedenis en Wederopbouw
De voorganger van de huidige kerk werd in 1340 verwoest door een overstroming. De nieuwe kerk, eveneens gewijd aan Sint Maarten, werd in het centrum van de stad opgebouwd.
De Huidige Vorm en Gotische Stijl
De kerk kreeg grotendeels haar huidige vorm in de 15e eeuw. Rond 1430 was de toren voltooid. Een brand in 1483 veroorzaakte aanzienlijke schade, waarna de kerk in haar oorspronkelijke vorm werd hersteld. Het formaat en de rijke afwerking van de kerk getuigen van het belang van Doesburg als Hanzestad in die periode. De architectuur is een basiliek in de zogenaamde Nederrijnse gotische stijl, kenmerkend is de afwezigheid van een dwarsschip. De zijbeuken strekken zich uit langs de toren en tot aan het koor.
Interieur en Schade door Branden
Oorspronkelijk was waarschijnlijk het gehele schip voorzien van stenen gewelven; thans resteren deze alleen nog in de zijbeuken in de vorm van netgewelven. In 1547 veroorzaakte blikseminslag aanzienlijke brandschade, waarbij enkele traveeën van het schip hun gewelven verloren. In 1552 stortte nog een gewelf naar beneden, zoals te lezen valt op een pilaar.
De Reformatie en Verdere Schade
Overgang naar de Reformatie
In 1586 ging Doesburg over tot de Reformatie, waarna de kerk veelal de Grote of Hervormde Kerk werd genoemd.
Schade aan de Toren en Kerk
De toren werd in 1672 door de Fransen onder vuur genomen en in brand geschoten. In 1717 was bliksem opnieuw de oorzaak van brand. Op 15 april 1945 bliezen terugtrekkende Duitse troepen de toren op, wat ook grote schade aan het schip veroorzaakte.
Restauratie en Huidige Status
Herstel van de Toren en Restauratie van het Gebouw
In 1965 was de toren hersteld tot de oorspronkelijke hoogte van 94 meter, wat de toren tot de hoogste van Gelderland en de op zeven na hoogste van Nederland maakt. De restauratie van het gehele kerkgebouw werd in 1972 afgerond.
Interieur en Kunstschatten
Grafzerken en Muurschilderingen
De kerk bevat een aantal kleine wapen-grafzerken die dateren uit de 16e eeuw. In de zuidelijke zijbeuk is een muurschildering van de Heilige Agnes te vinden, vermoedelijk uit de 15e eeuw. In het Annakoor bevinden zich gewelfschilderingen uit circa 1530.
Hoofdorgel
Het hoofdorgel is een Walcker-orgel uit 1916. Dit imposante instrument beschikt over 4 klavieren, 75 registers en telt 5415 pijpen.
Het Doesburgse Carillon: Geschiedenis en Ontwikkeling
De Beginjaren van het Klokkenspel
De geschiedenis van het Doesburgse carillon begint in 1655, toen de gebroeders Hemony een klein klokkenspel van 20 klokken ter proef stuurden. De toenmalige burgemeester Jacob Muijs kocht dit in 1656 min of meer op eigen initiatief aan, zonder de financiële aspecten volledig te hebben geregeld, waardoor de erven van Hemony nog lang een schuld moesten vereffenen. Het betrof een licht klokkenspel met een bereik van des2-es2-f2-chromatisch-bes3.
Pogingen om in 1655 geld in te zamelen voor de klokken faalden bij de Doesburgers. De klokken werden aanvankelijk opgehangen in een dakruiter aan de noordoostzijde van de omloop, naast de spits van de toren, om de klank in de omgeving van de kerk te verbeteren.
Uitbreiding en Verplaatsing
In 1723 leverde Jan Albert de Grave, een opvolger van de gebroeders Hemony, drie extra klokjes om het spel te completeren. Tijdens een restauratie in 1912 werden de klokken binnen in de toren geplaatst. Eén van de klokjes van De Grave werd daarbij door Petit & Fritsen hergoten. Dit resulteerde in een contrast tussen de imposante toren en het relatief kleine klokkenspel, wat de metafoor van een "reus met een piepstem" opriep.
Het Huidige Carillon na de Tweede Wereldoorlog
Na de verwoesting van de toren op 15 april 1945 werd een zwaardere beiaard in de toren gehangen. Hierbij werden slechts 8 van de 16 klokjes van de gebroeders Hemony gebruikt, die uit de puinhopen waren gered. Na inzamelingsacties in 1965 werd een beiaard van 47 klokken geïnstalleerd, waarbij de overige 39 klokken door Eijsbouts werden geleverd. Dit resulteerde in een transponerend carillon in middentoonstemming, met als basis des1-es1-f1-chromatisch-des5, waarbij de des1 als c1 werd aangesloten.
Aanvullende Klokken
Daarnaast bevinden zich in de kerk nog twee luidklokken: de d1 uit 1549, gegoten door Albert Hachman, en de e1 uit 1639, gegoten door drie gieters: Peter van Trier, Johann Philipsen en Willem Eevers. In een aparte dakruiter hangen drie klokjes die als 'klik' fungeren voor het automatische spel.
Het verwaarloosde graf van Prins Friso Bernhard van Oranje-Nassau. Toch wel vreemd dit!? 04-02-2023
tags: #kerkdiensten #martinikerk #doesburg