Kerkdiensten voor doven: informatie en toegankelijkheid

Bent u doof of slechthorend? De Interkerkelijke Commissie van het Dovenpastoraat (IC Utrecht) draagt zorg voor het pastoraat onder doven. Deze commissie organiseert specifieke kerkdiensten en ondersteunt dove gemeenteleden in hun geloofsbeleving.

Specifieke kerkdiensten voor doven

Op de eerste zondag van de maand (met uitzondering van augustus) vindt er een dovendienst plaats in Woerden, in de Kapel bij Careyn Weddesteyn. Deze dienst begint om 11.30 uur. Daarnaast worden er in de provincie Utrecht een aantal gecombineerde diensten gehouden, waarbij dove en horende gemeenteleden samen komen.

De diensten worden op verschillende manieren toegankelijk gemaakt voor doven:

• Gebarentaal: Er is een tolk aanwezig die de dienst vertaalt naar gebarentaal.
• Beamerpresentatie: Liederen en preken worden ondersteund door tekst op een beamer.
• Schrijftolken: Bij sommige diensten zijn schrijftolken aanwezig.

Het belang van communicatie in het dovenpastoraat

In het dovenpastoraat wordt met "handwerk" niet zozeer fysiek werk bedoeld, maar juist communicatie. Waar horende mensen voornamelijk communiceren via gesproken taal, is dit voor dove mensen niet voldoende. Doven "horen" door te kijken en gebruiken hun handen, gezicht en lichaam om te communiceren.

Het gesproken woord is essentieel in de kerkdienst, maar ook bij andere vormen van kerkenwerk zoals catechese, kringwerk of huis- en ziekenbezoek. Het dovenpastoraat benadert dove mensen in hun eigen taal, met gebaren en door middel van visuele ondersteuning. Net als horende gemeenteleden hebben dove leden recht op pastorale zorg en deelname aan kerkelijke activiteiten. Het Interkerkelijk Dovenpastoraat (IDP) is een samenwerkingsverband van verschillende kerken en streeft ernaar om de communicatie tussen doven en horenden te verbeteren door hulp te bieden bij pastorale gesprekken en voorlichting te geven aan gemeenten.

Uitdagingen en oplossingen

Het kan voorkomen dat er geen tolk beschikbaar is bij reguliere diensten. In dergelijke gevallen is het mogelijk om door te klikken naar andere diensten waar wel ondersteuning is. De visuele dovenwereld is fundamenteel anders dan de horende woordenwereld, wat categoriaal pastoraat voor doven noodzakelijk maakt. Echter, de "gewone" gemeente dient ook oog te hebben voor dove mensen.

Het vertalen van kerkelijke taal naar gebaren kan complex zijn. Dovenpastor Wim Otte benadrukt dat een letterlijke vertaling van abstracte zinnen de betekenis kan doen verliezen, terwijl te veel abstractie voor dove mensen moeilijk te volgen is. Het is een continue zoektocht om de juiste gebaren te vinden die de boodschap overbrengen en het publiek raken.

Er zijn diverse vormen van aangepaste kerkdiensten:

• Gecombineerde kerkdiensten: Gewone kerkdiensten met aanpassingen voor dove aanwezigen, zoals vooraan zitten, predikanten die gebaren gebruiken of tolken, en liederen die op een scherm worden weergegeven.
• Dovendiensten: Diensten die volledig gericht zijn op dove mensen, waarbij liederen gezamenlijk worden opgezegd en geleid door predikanten die gebaren beheersen of door "voorgangers".

De doof geboren kerkganger Linda van Duijn (29) benadrukt dat één op de 17 Nederlanders doof of slechthorend is, wat betekent dat er weinig voorzieningen zijn om gesproken taal toegankelijk te maken. Ze waardeert de dovendiensten enorm en vindt dat een preek in gebarentaal haar veel meer raakt dan geschreven tekst. Desondanks pleit ze voor meer aandacht voor doven binnen reguliere gemeenten, aangezien veel dove mensen zich toch aansluiten bij een horende gemeente.

Hendrik Stevens, collega-dovenpastor en zelf doof geboren, herkent de uitdagingen. Hij merkt dat kerken vaak niet goed weten hoe ze met dove mensen moeten omgaan en dat veel dove gemeenteleden zich eenzaam voelen, soms geconfronteerd met vooroordelen over verstandelijke beperkingen. Hij roept kerken op om uit hun comfortzone te stappen, in gesprek te gaan met dove gemeenteleden en te luisteren naar hun behoeften. Het begint bij de predikant of kerkenraad.

Hoewel categoriaal dovenpastoraat belangrijk is, zeker vanwege de specifieke behoeften bij kerkdiensten, is er ook ruimte voor verbetering binnen reguliere gemeenten. De "praatcultuur" in veel protestantse kerkdiensten kan een barrière vormen voor dove mensen, die communiceren met hun hele lichaam. Het Interkerkelijk Dovenpastoraat, met vier verbonden dovenpastors, helpt kerken om invulling te geven aan kerkelijk werk onder dove mensen.

Dovenpastor Wim Otte ziet een kans in het omzien naar deze marginale groep. In een tijd waarin de kerk aan betekenis inboet, kan het ondersteunen van dove gemeenschappen de kerk versterken. Overigens zijn dovendiensten ook toegankelijk voor horenden. Klazien Ouwehand-Imthorn (76) bezoekt al 20 jaar de diensten in Katwijk en ervaart ze als "fijn eenvoudig".

Het Interkerkelijk Dovenpastoraat (IDP) is een samenwerkingsverband van de Protestantse Kerk in Nederland, de Christelijke Gereformeerde Kerken, de Nederlands Gereformeerde Kerken en de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt. Het IDP fungeert als een "hulpdienst" om deze kerken te ondersteunen bij hun werk onder dove mensen.

Meer informatie over de diensten en het dovenpastoraat is te vinden op www.ic-utrecht.nl.

tags: #kerkdiensten #voor #doven