Aan de Zinzendorflaan, die voor het Slot langs loopt, ligt de monumentale begraafplaats van de Evangelische Broedergemeente (EBG) Zeist. Deze Godsakker, ook wel Kerkhof genoemd, vormt een onlosmakelijk deel van de Zeister Broedergemeente. Sinds 1747 worden hier leden van de EBG Zeist begraven. De graven liggen in rechte rijen met platte gelijkvormige stenen. De vier velden zijn omzoomd met lindebomen en grindpaden. De Godsakker en de graven blijven eigendom van de kerk als onderdeel van het monumentale complex van de Broedergemeente. Het is een liturgische plaats, als teken van de gezamenlijke hoop die verder gaat dan de grens van het leven. Graven worden ook niet hergebruikt.
Historische en Culturele Waarde van de EBG Begraafplaats
Behalve als kerkelijk erfgoed heeft de Godsakker ook algemene historische en culturele waarde. Zo is van vrijwel alle overledenen een levensloop aanwezig, veelal geschreven door de persoon zelf. Daarin is ook veel informatie over de geschiedenis van Zeist te vinden. En door het internationale karakter van de Broedergemeente zijn er Broeders en Zusters uit meer dan 40 landen begraven. Doordat de begraafplaats zolang in gebruik is, is er ook een eigen biotoop ontstaan, die een thuis biedt aan planten en dieren.
Onderhoud en Vrijwilligerswerk bij de EBG Begraafplaats
Het onderhoud van de Godsakker vraagt tamelijk veel aandacht. Het periodieke grote werk wordt gedaan door een hoveniersbedrijf. Het fijnere werk, dat bepalend is voor het aanzicht wordt gedaan door vrijwilligers. Momenteel is er een groep van ca. 5 à 6 personen die wekelijks een aantal uren op de Godsakker werken. Ieder op zelf bepaalde tijden, en vaak wel met 2 of meer personen tegelijk. Dat betreft o.a. het verzorgen van de grindpaden, het maaien en schoonhouden van de velden, het opsnoeien van de kaarslinden, het schoonhouden van de stenen, etc. Voor liefhebbers is dat leuk en ook dankbaar werk. Bezoekers en nabestaanden stellen dat zeer op prijs.
Wel zouden we wat meer vrijwilligers kunnen gebruiken. Dat zou het kleine groepje van nu wat verlichting kunnen geven, en het aanzien van het geheel ten goede komen. Binnen de Broedergemeente lukt het echter niet om meer vrijwilligers te vinden. Velen willen wel, maar kunnen niet (of niet meer) of doen al veel ander vrijwilligerswerk in onze gemeente. Dus, behalve het geven van informatie, is dit stukje ook bedoeld om te attenderen op de mogelijkheid om met ons mee te doen. Het is fijn en licht tuinwerk, waarbij elke werksoort direct zichtbaar resultaat geeft. En het is nog ontspannend ook.
De Broedergemeente is een Oecumenische kerk, wat betekent dat ieder welkom is. Ook om op de Godsakker mee te werken, of gewoon om eens te komen kijken.
De Gemeentelijke Begraafplaats Zeist
De Gemeentelijke Begraafplaats Zeist ligt aan de Woudenbergseweg, in de bossen net buiten de bebouwde kom van Zeist. De begraafplaats is ruim 18 hectare groot en ruim van opzet. De begraafplaats is een parkbos met graven, twee urnentuinen en een verstrooiingsveld. De Gemeentelijke Begraafplaats Zeist werd in 1917 in gebruik genomen. Er zijn ruim 11.000 graven.
U kunt de gemeente via telefoonnummer 14 030 bellen op maandag tot en met vrijdag van 8.00 tot 17.00 uur.
De Oude Algemene Begraafplaats Zeist: Een Cultuurhistorisch Monument
De Stichting Oude Algemene Begraafplaats Zeist 'de Kleine en de Groote' zet zich in voor het behoud van deze bijzondere (cultuur)historische plek in het hart van Zeist. Het gemeentebestuur van Zeist heeft in 1829 een begraafplaats laten aanleggen. In 1830 vond er de eerste begrafenis plaats en in 1965 de laatste. Daarna raakte dit historisch monument in verval. In 1987 werd de begraafplaats een gemeentelijk monument. In 1999 werden het Poortgebouw, 4 grafmonumenten en de parkaanleg aangewezen als Rijksmonument.
De begraafplaats is in principe dagelijks toegankelijk tussen 9.00 en 16.00 uur. Het Poortgebouw, met permanente en wisseltentoonstellingen, is iedere 4e zaterdag van de maanden april tot en met augustus van 12.00 tot 15.00 uur geopend. Tijdens de maandelijkse openstelling kunt u aansluiten bij een rondleiding of zelf op uw gemak rondlopen.
De expositie in het voormalig baarhuis heeft een uitgesproken vormgeving. Alle informatie over het begraven bevindt zich namelijk in een grote houten kist.
Vrijwilligerswerk bij de Oude Algemene Begraafplaats
Elke 1e dinsdag en elke 3e donderdagmiddag van de maand van 13.30 tot 16.00 uur pleegt een groep vrijwilligers, de wiedclub, klein onderhoud aan het groen op de begraafplaats. De wiedclub kan altijd nieuwe leden gebruiken, u hoeft niet perse groene vingers te hebben. U kunt genieten van de rust op deze unieke historische plek midden in het dorp en tegelijkertijd bijdragen aan de verzorgde aanblik van de begraafplaats.
Geschiedenis en Ontwikkeling van de Oude Algemene Begraafplaats
In het hart van Zeist ligt de Oude Algemene Begraafplaats, die in 1965 gesloten werd verklaard. Afgelopen decennia verwilderde de beplanting. Het poortgebouw en de grafmonumenten raakten in verval. In het najaar van 2000 werd een werkgroep gevormd door de gemeente Zeist, Rotary Club Zeist, Stichting ’t Gilde, het Zeister Historische Genootschap van de Poll Stichting en de Rijksdienst voor Monumentenzorg. De werkgroep moest een plan ontwikkelen om de Oude Algemene begraafplaats in stand te houden en ontwikkelen. In 2002 werd de Stichting Oude Algemene Begraafplaats Zeist ‘de Kleine en de Groote’ opgericht.
Steeds meer wordt er nagedacht en gesproken over sterven en dood. Begraafplaatsen zijn plaatsen geworden die uitnodigen om naar binnen te gaan. De Oude Algemene Begraafplaats werd in 1829 in formele stijl aangelegd, dus in een patroon van rechte paden, dit is duidelijk te zien in het voorste gedeelte van de begraafplaats. Bij de aanleg is ook een poortgebouw opgericht. Het rechter gedeelte deed dienst als doodgraverswoning en het linker gedeelte werd ingericht als baarhuis en als bewaarplaats voor gereedschappen. In 1884 werd de doorgang verhoogd en kreeg het Poortgebouw zijn huidige, monumentale karakter in neoclassicistische stijl. In 1890 is de begraafplaats uitgebreid in landschapsstijl naar een ontwerp van tuinarchitect H. Door het intomen van de verwildering van de planten en bomen op de begraafplaats en het zorgvuldig restaureren van grafmonumenten, grafstenen en niet te vergeten de unieke grafkelders, is de begraafplaats een plek geworden, waar het prettig vertoeven is. Het geeft mensen de kans om midden in Zeist een stiltegebied te bezoeken, een plek van rust en bezinning. De begraafplaats is vrij toegankelijk.
Op zaterdag 13 september 2025 trok een bijzonder tafereel door Zeist: een historische rouwstoet, bestaande uit een staatsiekoets en twee volgkoetsjes, voortgetrokken door gitzwarte paarden. Dit doen we samen met de Gemeente Zeist, maar ook met de buurt, scholen en vrijwilligers. De oude begraafplaats is een monument voor alle Zeistenaren. De Zeister jeugd zal via het onderwijs bij de begraafplaats worden betrokken. Er is een lesprogramma ontwikkeld voor de leerlingen van de bovenbouw van het basisonderwijs. Deze bestaat uit twee delen, een deel is bedoeld om op school in de klas uitgevoerd te worden en het tweede deel wordt uitgevoerd tijdens een bezoek aan de begraafplaats.
Stappenplan voor Instandhouding en Ontwikkeling van de Oude Begraafplaats
De weg van instandhouding en ontwikkeling is lang; daarom heeft de stichting haar werk in stappen verdeeld:
- Een jarenlange voorbereiding ging vooraf aan de restauratie van het poortgebouw. De feestelijke ‘her’opening vond plaats op 29 september 2006. In de voormalige doodgraverswoning is een ontvangstruimte gemaakt en het voormalige baarhuis is een expositieruimte geworden. In die ruimte is sinds de opening de expositie ‘Begraven in Zeist’ te zien. De verschillende onderdelen van de expositie zijn opgeborgen in een houten kist met laden, waarbij dus aangesloten wordt bij waar het baarhuis in vroeger tijden dienst voor deed. Deze bijzonder vormgegeven expositie geeft een goed beeld van het begraven op de verschillende begraafplaatsen in de gemeente Zeist. Hiervoor is gebruik gemaakt van authentieke teksten en foto’s. Ook zijn er twee boekjes over het begraven in Zeist verschenen. Vanuit de expositieruimte heeft u een prachtig uitzicht over de oude begraafplaats.
- Sinds 2011 worden er jaarlijks tentoonstellingen georganiseerd over personen en families die op de begraafplaats begraven zijn.
- Op de begraafplaats zijn vier graven die Rijksmonument zijn. Het zijn de graven en grafkelders van Onno Sikkinghe (E81), grafkelders en tombe van de familie de Pesters (A15a en b), grafkelders van familie Voomberg (A31-32) en graf van mevr. Pijpers (N9). De overige graven zijn gemeentemonument. Hiervoor geldt dat deze graven, waar nodig, worden hersteld en onveilige situaties worden opgeheven. Informatie over specifieke personen kunt u hier opzoeken.
- Op de begraafplaats zijn 60 grafkelders aangelegd (vak A) door Gerrit Meerdink tussen 1859 - 1864 en Herman Meerdink tussen 1867 - 1889, waarna de beide heren de grafkelders verkochten. Zoveel grafkelders bij elkaar op een begraafplaats is redelijk uniek, het komt niet vaak voor dat er zoveel grafkelders rij aan rij liggen. Helaas zijn deze grafkelders nu in een slechte staat van onderhoud en moeten gerestaureerd worden. Dit is een groot en financieel kostbaar project en kan door de Stichting niet uitgevoerd worden. De gemeente Zeist heeft haar verantwoordelijkheid genomen en laat door deskundigen onderzoek doen op welke manier deze kelders het best gerestaureerd en daarmee behouden kunnen worden.
- De parkaanleg van de begraafplaats is oud en dateert van 1830 en 1890. Overeenkomstig het ontstaan liggen hier twee stijlperioden naast elkaar. Het voorste gedeelte is in formele stijl aangelegd met een hoofdas en zijassen, het achterste gedeelte in landschapsstijl naar een ontwerp van tuinarchitect H. Het park was in de loop der jaren sterk verwaarloosd en veel beplanting was verwilderd. In 2010 is ook het park gerestaureerd door de fa. Het blijvend begeleiden van het aanzicht en onderhoud van de oude begraafplaats is een gezamenlijk project van de gemeente Zeist en de stichting Oude Algemene Begraafplaats Zeist.
In 2019 is er een nieuwe folder over de Oude Algemene Begraafplaats verschenen. Deze folder geeft een korte kenschets van ‘wat er is’, ‘wat er al is gebeurd’ en ‘wat er nog gaat gebeuren’.
Architectonische Kenmerken en Symboliek
Op 24 mei 1825 werd bij Koninklijk Besluit bepaald dat in gemeenten met meer dan 1000 inwoners het niet langer was toegestaan om binnen de bebouwde kom te begraven. De grond voor deze ‘nieuwe’ begraafplaats werd door de toenmalige burgemeester van Zeist, de heer Frans Nicolaas van Bern, op 8 april 1929 verkocht aan de gemeente Zeist. Het voorste gedeelte van de begraafplaats is het oudst en is in formele stijl aangelegd, in een patroon van rechte paden. Het neoclassicistische poortgebouw werd in 1829 gebouwd door J. Vermeulen. In 1885 werd door gemeentearchitect A. Nijland de doorgang van het poortgebouw verhoogd. Tevens gaf hij het poortgebouw het huidige, monumentale karakter.
Op de beide pilasters naast de poortdoorgang bevindt zich een staartbijtende slang met neerwaarts gekruiste fakkels. Onder het zadeldak van de pilasters is een vlinder afgebeeld en in het timpaanveld een gevleugelde zandloper. Rechts in de poortdoorgang bevinden zich drie offerblokken.
Bijzondere Grafmonumenten en Persoonlijke Verhalen
Nadat in 1917 de Nieuwe Algemene Begraafplaats aan de Woudenbergseweg in gebruik werd genomen, was het hier slechts toegestaan te begraven in (voor onbepaalde tijd uitgegeven) eigen graven. De Oude Algemene Begraafplaats staat al sinds 1987 op de gemeentelijke monumentenlijst.
Hieronder enkele voorbeelden van personen die op de begraafplaats zijn begraven:
- Na in 1916 aan de Utrechtse Rijks HBS zijn diploma te hebben gehaald, vertrok hij in 1926 naar Nederlands Indië om te werken als assistent boekhouder bij twee suikerfabrieken. Tijdens de mobilisatie werd hij ingedeeld bij de Infanterie van het KNIL. Uiteindelijk is hij op 19 maart 1943 gestorven in een Jappenkamp in Singapore.
- Woonde sinds 1923 in Amsterdam en was lid van het Verzet. Werd op 26-9-1944 gefusilleerd in Amsterdam. Zijn stoffelijk overschot is gecremeerd in Driehuis.
Heeft u zelf meer informatie over deze locatie?
De Evangelische Broedergemeente: Geschiedenis en Betekenis
De Evangelische Broedergemeente is een oorspronkelijk Moravische protestantse geloofsgemeenschap uit de 15-de eeuw. Zij vestigden zich in 1722 in Saksen (Duitsland) op het landgoed van graaf Ludwig von Zinzendorf, die al snel hun geestelijk leider werd. Daar stichtten de vluchtelingen het dorpje Herrnhut en werden zij bekend onder de naam: Hernhutters. De Broedergemeente in Zeist is daarnaast van grote betekenis geweest voor de Zending in Suriname. Sinds 2017 is het museum Het Hernhutter Huis gevestigd aan de Lageweg 27-29 in Zeist, nabij het Slot Zeist. Daar maakt het museum de geschiedenis, het geloofs-/gemeenschapsleven en de missie van de Hernhutters zichtbaar.
De Historische Begraafplaats als Stiltegebied en Ontmoetingsplek
De historische begraafplaats (ook wel Oude algemene begraafplaats) in Zeist is niet zomaar een begraafplaats. Het park op de Bergweg, midden in het centrum van Zeist, is aangelegd tussen 1830 en 1890 en tot 1965 werd het als actieve begraafplaats gebruikt. Verschillende elementen (zoals het poortgebouw) kregen een (rijks- of gemeentelijke) monumentenstatus. Toch raakte het park in verval. In het jaar 2000 sloegen inwoners en de gemeente Zeist de handen ineen om de begraafplaats als monument te bewaren. Het poortgebouw werd opgeknapt en er is een mooie tentoonstellingsruimte ontstaan met wisselende tentoonstellingen. Verval hoort bij de historische begraafplaats, maar door te weinig mankracht was er meer verval dan wenselijk.
Op woensdagochtend is een groep van Naburen aan de slag op de begraafplaats. Hier houden we de klimop in bedwang, houden we de paden begaanbaar, verwijderen we mos, helpen we stinzenplanten te verspreiden en verwijderen we afval wat het park in is gewaaid. Iedereen wordt van huis opgehaald, waarna we rond 10 uur starten met koffie en thee op de locatie. Wanneer de lunch opgeruimd is, maken we ons klaar voor een wandeling in de regio. De wandeling zal ongeveer 3km lang zijn, welke we afsluiten in een restaurantje met een drankje. Wil je meer informatie over meewerken op de Historische Begraafplaats?
tags: #begraafplaats #ebg #zeist