De kerkenraad van de Gereformeerde Gemeente in Tricht-Geldermalsen heeft op 15 november collectief zijn ambt neergelegd. Dit besluit, dat op 21 november door de classis Utrecht als wettig werd erkend, volgde na een langdurige periode van spanningen binnen de gemeente. De situatie heeft geleid tot onduidelijkheid en speculatie, maar de classis heeft bevestigd dat de kerkenraad uit eigen beweging heeft besloten terug te treden.
Achtergrond en Verloop van het Conflict
De spanningen in de gemeente Tricht-Geldermalsen waren al geruime tijd voelbaar en werden publiekelijk zichtbaar in maart, toen de viering van het Heilig Avondmaal niet doorging. In een poging de situatie te herstellen, stelde de classis Utrecht een interim-voorzitter aan, emeritus ds. W. Silfhout uit Veenendaal. Begin november zag ds. Silfhout zich echter genoodzaakt zijn opdracht terug te geven, omdat een onwerkbare situatie was ontstaan. Dit werd door veel gemeenteleden ervaren als een sterk signaal dat de situatie onhoudbaar werd.
Op advies van het College van Visitatoren van de classis heeft de kerkenraad vervolgens op 15 november besloten collectief af te treden. De classis Utrecht heeft dit besluit op 21 november erkend als een wettig besluit. Dit bracht duidelijkheid na enkele dagen van onzekerheid, waarin verschillende lezingen circuleerden over de vraag of de kerkenraad door de classis was afgezet of vrijwillig was teruggetreden. De precieze oorzaken van het conflict, zoals een richtingenstrijd, botsende karakters of andere factoren, worden door de classis, kerkenraad en begeleiders vertrouwelijk gehouden om verdere polarisatie en kampvorming te voorkomen.
Kerkrechtelijke Kaders en Gevolgen
Volgens het gereformeerde kerkrecht bestaat een volledige kerkenraad uit minstens drie personen. Het wegvallen van ambtsdragers, bijvoorbeeld door overlijden of verhuizing, kan in kleine gemeenten al snel tot problemen leiden. Wanneer ambtsdragers, of een deel van hen, hun ambt neerleggen als gevolg van spanningen, kan dit leiden tot een situatie waarin een gemeente zonder functionerende kerkenraad komt te zitten.
In het gereformeerde kerkrecht is het niet zomaar mogelijk voor een classis om een kerkenraad af te zetten. Kerkrechtdeskundigen stellen dat de Dordtse Kerkorde (DKO) geen bevoegdheid geeft aan hogere vergaderingen om zelfstandig maatregelen van censuur over ambtsdragers te treffen. Dergelijke maatregelen moeten doorgaans vanuit de kerkenraad zelf komen, in overleg met een naburige kerkenraad. Afzetting van een kerkenraad moet gebeuren in overleg met „het gezonde deel der gemeente”.
Echter, er wordt een mogelijkheid opengelaten voor een „ultieme remedie” in uitzonderlijke gevallen, zoals grove openbare zonden of aanhoudend wanbestuur door de gehele kerkenraad, wanneer alle andere wegen zijn uitgeput. In zo'n geval kan de classis besluiten tot schorsing of afzetting. Wat een classis of een door haar aangesteld college van visitatoren wel altijd kan doen, is een kerkenraad adviseren af te treden, zeker wanneer de situatie uitzichtloos is en de kerkenraad zelf hulp inroept.
In het hersteld hervormde kerkrecht en de Protestantse Kerk in Nederland bestaan vergelijkbare regelingen, waarbij een classis niet zelfstandig een kerkenraad kan afzetten, maar wel tuchtmaatregelen kan treffen of een gemeente „in herstel” kan verklaren, waarbij de kerkenraad tijdelijk buiten spel wordt gezet.
Praktische Invulling en Toekomstperspectief
In de huidige situatie in Geldermalsen zit de gemeente zonder ouderlingen en diakenen. Formeel neemt de classis tijdelijk de taken van de kerkenraad waar, conform artikel 39 van de DKO, via benoemde deputaten „ex artikel 39”. Daarnaast is in dit specifieke geval aan de afgetreden ambtsdragers gevraagd om „lopende zaken” waar te nemen, waaronder catechisaties en pastoraat in afgeslankte vorm.
Een gemeente zonder kerkenraad is niet alleen onwenselijk, maar ook kerkrechtelijk ingewikkeld. De classis neemt dan besluiten in de gemeente, terwijl zij eventuele bezwaren van gemeenteleden tegen diezelfde besluiten in eerste instantie zelf behandelt. Daarom is het van belang dat de classis zo spoedig mogelijk verkiezingen organiseert voor een nieuwe kerkenraad, zodra de rust in de gemeente enigszins is hersteld. De classis Utrecht heeft aangegeven dat over de vorming van een nieuwe kerkenraad in Geldermalsen „later wordt besloten”.
Vergelijkbare Gevallen en Patroonherhaling
Eerdere incidenten, zoals in Opheusden in 2018 en Oud-Vossemeer in 2015, tonen aan dat dergelijke crises in kleinere gemeenten relatief snel kunnen escaleren. De situatie in Tricht-Geldermalsen is het nieuwste voorbeeld van onrustige ontwikkelingen binnen het kerkverband. De naam van ds. A. A. Brugge, die sinds 2022 werkzaam is in Tricht-Geldermalsen, wordt in dit verband opnieuw genoemd. Eerdere spanningen en voortijdige vertrekken uit gemeenten als Doetinchem lijken een patroon te vormen.
Ook in de kwestie rond het vertrek van Meiny Heikoop uit de Vrouwenbond Gereformeerde Gemeenten in 2023 speelde ds. Brugge, destijds haar eigen predikant, een rol. Naar verluidt voelde Heikoop zich onder geestelijke druk gezet, wat leidde tot haar vertrek. Hoewel ds. Brugge later zijn excuses aan Heikoop heeft aangeboden, en deze zijn aanvaard, groeit bij sommigen de zorg over een zich herhalend patroon van conflicten waarbij ds. Brugge betrokken is.
Geloof, macht, manipulatie - De leugens van de katholieke kerk | Volledige documentaire
Hoewel de classis zich officieel op de vlakte houdt en geen inhoudelijke toelichting geeft, benadrukt de Dordtse Kerkorde dat de classis tijdelijk het bestuur overneemt wanneer er geen functionerende kerkenraad meer is. De hoop is gevestigd op een spoedige oplossing die de rust en stabiliteit in de gemeente Tricht-Geldermalsen herstelt.
tags: #kerkenraad #tricht #geldermalsen