De Hernhutters, een geloofsgemeenschap met diepe wortels in de geschiedenis, zijn onlosmakelijk verbonden met de stad Zeist. Hoewel de sterren die hun naam dragen hun oorsprong vinden in het Duitse Herrnhut, heeft de gemeenschap in Zeist een belangrijke rol gespeeld in de verspreiding en het behoud van deze traditie.
Oorsprong van de Hernhutters en hun Gelovige Gemeenschap
De Hernhutters vinden hun oorsprong in Herrnhut, een plaatsje in het oosten van Duitsland. Hier ontstond in 1722 de geloofsgemeenschap van de Hernhutters. Op het landgoed verleende graaf Nikolaus Ludwig von Zinzendorf (1700-1760) asiel aan protestantse vluchtelingen van de oude Unitas Fratrum uit het katholieke Moravië. Hier begonnen deze gelovigen een nieuw leven.
De Hernhutters, oorspronkelijk afkomstig uit Bohemen (Tsjechië), vormen een eeuwenoude protestantse gemeenschap onder de naam Evangelische Broedergemeente (EBG). De eerste leden van deze Broedergemeente waren geïnspireerd door de 15e-eeuwse kerkhervormer Jan Hus. Hun gemeenschap leidde lange tijd een marginaal bestaan en de leden werden vaak vervolgd vanwege hun afwijkende geloofsleer. Niet alleen door de Rooms-Katholieke kerk, maar ook door ‘concurrerende’ protestantse gemeenschappen.
In 1722 bood de Duitse Graaf von Zinzendorf de Broedergemeente een veilige plek op zijn landgoed om te leven en hun geloof uit te oefenen. Hij noemde die plek Herrnhut, wat zoveel betekent als ‘onder de hoede van de Heer’. Vanaf dat moment werden de leden van de Broedergemeente ook Hernhutters (of Herrnhuter in het Duits) genoemd.
De Hernhutters in Zeist: Een Centrum van Evangelisatie
De gedrevenheid van de Hernhutters om het Christendom over de hele wereld uit te dragen bracht hen naar Zeist. Halverwege de 18e eeuw trok een groep Hernhutters naar Nederland waar zij zich mochten vestigen op het terrein dat voor Slot Zeist lag. De komst naar Nederland hing samen met het evangelisatiewerk van de Hernhutters. Ze zagen het als een belangrijke opdracht om het evangelie over de gehele wereld te verspreiden.
Het eerste gebouw in Zeist was vooral een thuisbasis voor zendelingen die de wereld rondreisden. Later verrezen er meer gebouwen en werd er een grote gemeenschap gesticht met eigen huizen, werkplaatsen, winkels, een school en een kerk. Zo werd Zeist het centrum van de Hernhutters (de Evangelische Broedergemeente) in Nederland.
Toen de auteur van dit artikel ruim zes jaar geleden in Zeist kwam wonen, kregen zij van een vriendin die hier al heel lang woont een mooi cadeau: een Hernhutters ster. Voor hen was dit iets totaal onbekends, maar de vriendin vertelde dat dit echt bij Zeist hoort. Een maand later, eind november/begin december, begrepen zij haar pas goed. Overal in Zeist verschenen deze sterren achter de ramen van de huizen, in allerlei uitvoeringen: klein, groot, rood-wit, geel, blauw, wit. Ook zij hingen hun ster op en voelden zich meteen een beetje ingeburgerd in Zeist. Ook nu, in de aanloop naar Kerst, zie je in heel veel huizen de Hernhutters sterren hangen.
De eerste neerzetting van de Hernhutters in Nederland was ’s Heerendijk vlakbij IJsselstein. Daar was van 1736 tot 1770 een kleine vestiging. Paul Peucker heeft in een boek de geschiedenis van ’s Heerendijk beschreven. Leo Baauw heeft dit boek gelezen en deelt hier zijn samenvatting daarvan.
De Geschiedenis van de Hernhutters Ster
De Hernhutters sterren zeggen veel over de leefwijze en geloofsopvatting van de Broedergemeente. De eerste Hernhutters sterren werden in de eerste helft van de 19e eeuw gemaakt, bijna 200 jaar geleden. Leerlingen op een school van de Evangelische Broedergemeente in Duitsland hadden het vaak moeilijk, omdat ze hun ouders heel weinig zagen. Veel Hernhutters-ouders waren in andere streken, of zelfs andere landen actief als zendeling. Juist in de winter, in de aanloop naar Kerst, hadden de kinderen last van heimwee.
Een van de docenten, een wiskundige, kwam op het idee om sterren van papier te gaan maken. De ster verwees in de tijd van advent en Kerst natuurlijk naar de ster van Bethlehem. De docent had verschillende modellen gemaakt die de kinderen moesten namaken. Dat zorgde niet alleen voor wat afleiding, maar zo konden de leerlingen ook leren werken met geometrische figuren. De meest complexe ster vormde de basis voor de huidige Hernhutters sterren. Deze ster heeft 26 punten die bevestigd moesten worden op een kern met 18 vierkante en 8 driehoekige vlakken.
Dat het in elkaar zetten van de ster de nodige behendigheid vergt, hebben we thuis ook gemerkt toen we tijdens ons eerste kerstdiner in Zeist al onze (schoon-)kinderen een Hernhutters-ster cadeau gaven. Tussen twee gangen door werd driftig geknutseld en er ontstond een soort wedstrijd wie de ster het eerste in elkaar kon zetten. Zo is binnen de Evangelische Broedergemeente de traditie ontstaan om in de aanloop naar Kerst Hernhutters sterren te maken en op te hangen. En die traditie duurt tot op de dag van vandaag. De Hernhutters ster is dus in eerste aanleg ontstaan als middel om de heimwee te verdrijven. Heimwee is net als Hernhutters een woord met Duitse wortels. En ook een toepasselijk woord in de aanloop naar Kerst.
Moderne Productie en Varianten van de Hernhutters Ster
De Hernhutters sterren worden nog steeds gemaakt in het Duitse plaatsje Herrnhut. De oorspronkelijke sterren worden van papier gemaakt. Tegenwoordig is er ook een plastic variant, die met enige kracht in elkaar gezet moet worden.
De ster is ook via adventssterren.nl te koop. De goedkoopste is € 16,- maar het advies is om voor de grotere te gaan van € 28,50.
De beroemde adventster van de Moravische Kerk, met zijn indrukwekkende 25 stralen, is al vele jaren in ons assortiment en blijft erg in trek - een reden te meer om hem aan te bieden in een iets kleinere versie met een diameter van 40 cm. Net als zijn grote broer kan deze kleinere ster schitteren met behulp van een lamp van maximaal 40 watt, maar ook onverlicht draagt hij bij tot een sfeervolle ambiance.
De ster wordt vervaardigd door Herrnhuter Sterne GmbH - voorheen de "Herrnhuter Brüdergemeine", een religieuze gemeenschap van Moravische immigranten die zich vernoemde naar de Oost-Saksische gemeenschap van Herrnhut die in 1722 door haar leden werd gesticht.
Productspecificaties van een typische Hernhutters Ster (40 cm)
| Kenmerk | Specificatie |
|---|---|
| Artikel nummer | 203457 |
| Atmosfeer | Adventster met 25 stralen |
| Materiaal | Papier |
| Afmeting | Ø 40 cm |
| Gewicht | 110 g |
| Inbegrepen | Montagebeugels, twee reserveprikken en een extra ophangstang |
| Instructies | Gedetailleerde montage-instructies zijn bijgevoegd |
| Exclusief | Elektrificatie |
De ster is altijd een "goed ding" geweest in onze betekenis van het woord, en we hebben zelfs één detail kunnen verbeteren: De elektrificatie van de Herrnhutters Sterne gebeurt via een met textiel beklede kabel. U kunt de elektrificatie voor gebruik binnenshuis apart bestellen; deze past zowel op de grote als op de kleine sterren.
Het Hernhutters Huis en de Traditie Levend Houden
In 1897 maakte Pieter Hendrik Verbeek van de ster een bouwpakket. En je kunt deze nog steeds kopen bij de winkel van de museumstichting Het Hernhutters Huis aan het Zusterplein 20 in Zeist. Zie hernhuttersterren.nl.
Eén van de doelen van de stichting was een eigen museum op te richten. Dit is in februari 2018 gerealiseerd. Vanaf een prachtige locatie, met uitzicht op de pleinen, kunnen geïnteresseerden - via een vaste tentoonstelling - kennis nemen van de geschiedenis van de Evangelische Broedergemeente en het Zeister Zendingsgenootschap. Daarnaast organiseert de stichting één of meer wisselende tentoonstellingen per jaar.
Rondleidingen en Workshops bij Het Hernhutters Huis
Om bezoekers de kans te geven meer te leren over de geschiedenis, het gebruik én de techniek van de Hernhutters ster, organiseert Het Hernhutters Huis speciale middagen en avondwandelingen.
- Sterren Zelf Monteren: Op zaterdag, 29 november van 15.00 uur tot 17.00 uur in het museum: Een middag om de net gekochte ster in elkaar te zetten. Er is wel een handleiding, waarmee u zelf aan de slag kunt. Maar samen doen is veel leuker. Daarom laten we u zien hoe u de ster het beste in elkaar kunt zetten.
- Repair Café: Op zaterdag, 13 december van 15.00 tot 17.00 uur in het museum: Een repair-café, waar u uw Hernhutters ster kunt laten repareren. Als de lamp het niet meer doet, een punt ontbreekt of de draad gebroken is. We kunnen u helpen zodat de ster weer straalt.
- Knutselmiddag: Op vrijdag, 19 december van 15.00 uur tot 17.00 uur in het museum: Een knutselmiddag waarbij we u laten zien hoe u een kleine originele Hernhutters ster uit papier zelf kunt maken. Dat vergt wat nauwkeurigheid en geduld, maar is minder ingewikkeld als het lijkt. De toegang is tot de workshop is gratis. Start vanaf de ingang van het museum.
- Rondleiding op de Pleinen: Een rondleiding op de Pleinen in het beginnende schemering. We kijken naar de vele sterren en vertellen het verhaal achter de Hernhutters ster. Hoeveel punten heeft een traditionele ster? Wat zijn de meest favoriete kleuren? En wie is de uitvinder van de ster? Voor de rondleiding vraagt het museum een bijdrage van € 5,00 p.p. Kinderen onder 12 jaar, vrienden en vrijwilligers van het museum hoeven niet te betalen.
De museumstichting is in 2005 in het leven geroepen door de Evangelische Broedergemeente en het Zeister Zendingsgenootschap. Het doel van de stichting is om het materiële en immateriële erfgoed, verbonden aan het gedachtegoed, de geschiedenis en het werk van de Hernhutters te beheren en te bewaren voor komende generaties. De stichting bestaat uit een dagelijks bestuur en meer dan twintig vrijwilligers.
Ook organiseert de stichting speciale paasrondleidingen. Op zaterdag 4 april 2026 om 15.00 uur kunt u met als startpunt museum Het Hernhutters Huis aan de Lageweg, deelnemen aan een rondleiding waarbij de focus ligt op de Hernhutters vieringen in de Paastijd en de betekenis van het lijden en de opstanding van Christus, die daaruit spreekt. De kosten voor deelname bedragen € 5,00 per persoon.
In de winkel van Het Hernhutters Huis kunt u vanaf 2 september 2025 terecht voor de originele Hernhutters Sterren en andere kerstinkopen. De winkel is van 14.00 tot 17.00 geopend.
Al sinds het ontstaan van de pleinen hebben belangstellenden rondgelopen op het Broeder- en Zusterplein. Uit ervaring blijkt dat bezoekers dit een belevenis vinden. Bent u geïnteresseerd in hun begraafplaats? De Hernhutters noemen hun begraafplaats “Godsakker”.
Docu - Goede Buren - 250 jaar Evangelisch Broedergemeente
Montage-instructies voor de Hernhutters Ster
De montage van een Hernhutters ster vereist nauwkeurigheid en geduld. Hieronder een algemene leidraad:
- Neem de punten voorzichtig uit elkaar en prik de gaatjes door waar straks de splitpennen doorheen moeten. Prik vanuit de binnenkant naar buiten.
- Neem een vierkante punt en bevestig aan iedere zijde hiervan een andere vierkante punt. Zorg dat de gaatjes op elkaar liggen en steek hierdoor een splitpen.
- In de ontstane ruimten tussen de vierkanten komen nu de driehoekige punten, deze worden op dezelfde manier met splitpennen bevestigd.
- Bevestig aan iedere zijde van de ontstane achthoek weer een vierkante punt en verbind deze ook onderling.
- De laatste ring die u toevoegt bestaat uit de overgebleven vierkante en driehoekige punten (van elk vier), die om en om bevestigd worden.
Ellie is zeer ervaren in het in elkaar zetten van de sterren. Zij heeft haar eigen systeem. Een papieren ster heeft ze in een kwartiertje in elkaar gezet. Op dit moment zijn vooral de kleine sterretjes erg populair.
In de winkel van Het Hernhutters Huis vindt u vrijwel het hele assortiment Herrnhuter adventsterren met toebehoren en is er ook een werkbank voor montage, reparatie en onderhoud van uw ster. Daarnaast is er een steeds wisselende collectie design, vintage en antieke objecten. Zo kunt u kunstnijverheid bewonderen uit Zweden en uit het Ertsgebergte van o.a. Wendt & Kühn, Breitner en Spegels, naast handgedrukte kaarten uit eigen productie. U kunt ook eerst eens in hun webshop neuzen.
Op onze sfeervolle locatie in het hart van de Zeister Broedergemeente (in Zeist ook wel de Hernhutters genoemd) vindt u onze ambachtelijke koffie en theeschenkerij. Ook vindt u hier Les Abeilles, onze winkel voor de Herrnhuter adventsterren, vintage en deco.
tags: #kleine #hernhutter #ster