Sinds 2001 zijn lectoren aangesteld in het hoger beroepsonderwijs om de kloof tussen wetenschappelijke kennis en het werkveld te overbruggen. Hier lees je enkele feiten en cijfers over lectoraten.
Het lectorat is de basis van het praktijkgericht onderzoek. Elk lectoraat bestaat uit een of meerdere lectoren, docent-onderzoekers, promovendi en ondersteunend personeel. In krap 17 jaar tijd is de lector uitgegroeid tot de spil van het praktijkgericht onderzoek aan hogescholen.
Ontwikkeling van Lectoraten in het HBO
Van alle 36 hogescholen hebben 35 hogescholen aangegeven in 2023 minimaal één lectoraat te hebben. Per hogeschool zijn er gemiddeld 19 lectoraten. Het aantal lectoraten per hogeschool loopt uiteen van 0 tot 63, afhankelijk van de omvang van de hogeschool en de omvang van het aandeel dat het praktijkgericht onderzoek inneemt.
De ontwikkeling van lectoraten aan hogescholen zet door. Als we de cijfers van 2023 met die van 2022 vergelijken, dan nam het aantal lectoren met 49 (7,0%) toe. Ook de omvang van de lectoraten groeide. Zo hebben ze gemiddeld 27% meer ondersteunend personeel en 11,4% meer docent-onderzoekers. De totale middelen voor praktijkgericht onderzoek voor de hogescholen stegen met 27% naar 447 miljoen euro.
In 2023 werkten zo'n 772 lectoren, 5.485 docent-onderzoekers, 738 promovendi en 1.058 ondersteuners, en een groot aantal vertegenwoordigers van de beroepspraktijk aan uitdagende onderzoeksprojecten.
In 2023 besteedden de hogescholen in totaal 447 miljoen euro aan het praktijkgericht onderzoek.
Centres of Expertise en Onderzoeksperioden
Hogescholen hebben in de afgelopen jaren een eigen profiel ontwikkeld waarbij keuzes zijn gemaakt op het gebied van onderwijsaanbod, onderzoek en zwaartepuntvorming. Een manier waarop zij specifiek invulling kunnen geven aan deze zwaartepunten is middels de Centres of Expertise. Daarbij werken bedrijven, onderzoekers, docenten, studenten en beroepsprofessionals in publiek-private of publiek-publieke ecosystemen samen aan maatschappelijke uitdagingen en transities. De Centres of Expertise hebben een aanzienlijke omvang en benaderen complexe maatschappelijke uitdagingen vanuit meerdere disciplines. In 2023 waren er 46 Centres of Expertise.
In alle jaren dat het hbo inmiddels gestructureerd bezig is met onderzoek zijn vier perioden te onderscheiden:
- uitproberen (1999-2004)
- plek innemen (2004-2008)
- professionaliseren (2008-2011)
- doorbouwen & herbezinnen (2011-heden)
In 2014 is de Vereniging van Lectoren opgericht, met als missie het bevorderen van praktijkgericht onderzoek door samenwerking van lectoren.
Lectoraten aan de Gereformeerde Hogeschool Zwolle
De Gereformeerde Hogeschool in Zwolle krijgt een lectoraat Morele Vorming in het onderwijs. De lector die de Gereformeerde Hogeschool zoekt, gaat onderzoek doen naar de manier waarop individuele aandacht voor kinderen zich verhoudt tot gemeenschapszin. Belangrijke waarden in het onderwijs zijn autonomie en zelfontplooiing, zegt GH-directeur Jacob Schaap. Er is op scholen veel aandacht voor individuele verschillen en zelfsturing. Tegelijkertijd behoort het tot de taak van het onderwijs dat kinderen worden voorbereid op deelname aan het maatschappelijk leven.
De hogeschool kreeg het lectoraat eind vorig jaar toegekend. Centrale onderzoeksvraag is de dagelijkse opgave van leraren om kinderen mede op te voeden tot volwassen en verantwoordelijke burgers. Het lectoraat richt zich vanuit een deugdethische invalshoek op de pedagogische en morele aspecten van het onderwijs aan kinderen tussen de 4 en 16 jaar.
De Gereformeerde Hogeschool (GH) in Zwolle heeft dr. Pieter Vos benoemd als lector Morele Vorming. Dr. Pieter Vos is sinds 2002 docent filosofische en theologische vakken aan de opleiding pabo van de GH. Vos is al enkele jaren lid van de kenniskring 'Onderwijs en identiteit' die in samenwerking met de drie hogescholen Driestar, Christelijke Hogeschool Ede en Gereformeerde Hogeschool wordt uitgevoerd. Als lector Morele Vorming gaat Vos onderzoek doen naar de manier waarop individuele aandacht voor kinderen zich verhoudt tot gemeenschapszin.
Vos behoort tot de gereformeerde kerk (vrijgemaakt) van Zwolle-Centrum. Hij promoveerde in 2002 cum laude in de theologie op de studie ”De troost van het ogenblik. Kierkegaard over God en het lijden.”
Kohlbergs theorie over morele ontwikkeling (uitgelegd in 3 minuten)
Lectoraten bij Hogeschool Viaa
Hogeschool Viaa wil maatschappelijk van betekenis zijn als een centrum van kennis. Om zelf studenten op te leiden tot bezielde en innovatieve professionals, en om bij te dragen aan oplossingen voor vragen uit de beroepspraktijk. Viaa werkt daarom graag samen met en voor professionals in verpleegkunde, onderwijs, sociaal werk en pastoraat.
Het onderzoek binnen Viaa vindt plaats vanuit de drie academies samen met het werkveld waar die academie voor opleidt. Onderzoek wordt gedaan door studenten als onderdeel van hun opleiding, zodat ze een innoverende houding en vaardigheden ontwikkelen. Ook wordt onderzoek vormgegeven door docent-onderzoekers binnen de drie lectoraten van Viaa. De lectoraten doen hun onderzoek in nauwe samenwerking met het werkveld waarvoor hun academie opleidt. Onderzoeken zijn altijd praktijkgericht: ze zoeken antwoord op vragen die de praktijk stelt, ze voeren het onderzoek uit in de praktijksituatie en doen aanbevelingen die bruikbaar zijn voor professionals op de werkvloer.
Lectoraten Zorg en Spiritualiteit aan de Gereformeerde Hogeschool
De stichting Kennis Ontwikkeling HBO (ministerie OCW) heeft de Gereformeerde Hogeschool in Zwolle een lectoraat toegekend rond het thema ‘zorg en spiritualiteit’. Centraal staat de aandacht voor de menselijke benadering in de hulpverlening. Het lectoraat speelt daarmee in op twee tegengestelde tendensen. Enerzijds is er maatschappelijk gezien (weer) meer aandacht voor de invloed van levensbeschouwing, religie en zingeving, anderzijds zijn er trends in de gezondheidszorg zichtbaar die de menselijke benadering juist onder druk zetten (toenemende protocollering, juridisering, fragmentering, vertechnisering en marktwerking in de zorg).
Geloven in je werk
Aandacht voor spiritualiteit is zeer belangrijk voor de kwaliteit van de hulpverlening, aldus Gert Westrik, hoofddocent zorg en spiritualiteit van de Gereformeerde Hogeschool. Het lectoraat zorg en spiritualiteit gaat zich met scholing, onderzoek en kennisontwikkeling richten op dat besef. Wij zien het als onze roeping om daar als Gereformeerde Hogeschool een betekenisvolle rol in te spelen. Dit raakt aan alle kanten onze missie: geloven in je werk.
Neuman Systems Model
De start van het lectoraat heeft alles te maken met die missie en identiteit van de Zwolse hogeschool. De GH wil werken vanuit een integrale mensbenadering, met een centrale plek voor zingevingaspecten. Die benadering is terug te zien in onder meer het Neuman Systems Model, dat de basis vormt voor het onderwijsprogramma van de opleiding Verpleegkunde van de GH. In dit model wordt de spirituele variabele expliciet benoemd als aspect van het menselijk functioneren en als aandachtsgebied in de zorgverlening.
Kenniskring
Aan het lectoraat zal een kenniskring worden verbonden waarin alle beroepsvelden in de hulpverlening (de maatschappelijke gezondheidszorg, de algemene gezondheidszorg en de geestelijke gezondheidszorg) vertegenwoordigd zijn. Het lectoraat zorg en spiritualiteit start per 1 september 2008.
Organisatie en Structuur van Lectoraten
Lectoraten zijn onderzoeksgroepen van hogescholen die bestaan uit een of meerdere lectoren en een kenniskring met onderzoeksmedewerkers, zoals docent-onderzoekers, hbo-postdocs, promovendi, PD-kandidaten en ondersteunend onderzoekspersoneel. Een lectoraat is georganiseerd op een thema of toepassingsgebied, bijvoorbeeld zorginnovatie of toegepaste nanotechnologie.
Een lectoraat houdt zich bezig met:
- het samen met de beroepspraktijk uitvoeren van praktijkgericht onderzoek om kennis te genereren,
- het verbeteren en responsief houden van het onderwijs,
- en het innoveren van de beroepspraktijk.
Lectoren zijn nu zo’n vijfentwintig jaar actief in het hbo en de lector is sinds 2017 wettelijk verankerd aan het hbo. Bij de start van praktijkgericht onderzoek is in eerste instantie vooral ingezet op het stimuleren van het aanstellen van lectoren. Dit zorgde in de beginjaren voor een grote toename in het aantal lectoren. Maar juist om een lector effectief te kunnen laten zijn en de meerwaarde van praktijkgericht onderzoek te kunnen verwezenlijken, is inbedding in duurzame en effectieve onderzoeksgroepen van cruciaal belang.
Naast het hebben van voldoende capaciteit, is het zoeken van verbinding een wezenlijk kenmerk van een kwalitatief goed lectoraat. Verbinding met het onderwijs, het werkveld en/of de samenwerking, bijvoorbeeld in een fieldlab of Centre of Expertise; verbinding met regionale en nationale kennisagenda’s.
Regieorgaan SIA ondersteunt deze ontwikkeling met onder andere de lectorenplatforms en de SPRONG-regeling. Een lectorenplatform is georganiseerd rondom een thema dat aansluit bij de kennis- en innovatieagenda’s en grote maatschappelijke vraagstukken. Lectoren bundelen hier krachten, delen kennis en werken samen. Er zijn inmiddels ca. veertig lectorenplatforms: van applied sciences tot ICT-onderzoek en van circulaire economie tot veiligheid. Met behulp van de SPRONG-regeling krijgen onderzoeksgroepen met potentie de gelegenheid om in 8 jaar tijd uit te groeien tot krachtige onderzoeksgroepen. Hierbij wordt samenwerking tussen hogescholen gestimuleerd.
Daarnaast wordt er binnen hogescholen voortdurend gekeken hoe praktijkgericht onderzoek het beste kan worden georganiseerd, zodat bovengenoemde doelstellingen kunnen worden gerealiseerd. Zo kan er gekozen worden voor centrale dan wel decentrale organisatie van het onderzoek of kan er besloten worden om een apart functiehuis in te richten voor praktijkgericht onderzoek.
Wetenschappelijke Integriteit
De Vereniging Hogescholen is samen met de KNAW, NFU, NWO, UNL en TO2-federatie medeopsteller van de Nederlandse gedragscode wetenschappelijke integriteit (NGWI). Deze code bevat principes voor wetenschappelijke integriteit, duidelijke normen die onderzoekers van zowel fundamenteel, toegepast als praktijkgericht onderzoek kunnen toepassen in hun dagelijkse praktijk. Ook zijn er in deze gedragscode zorgplichten voor instellingen opgenomen, zoals het ontwikkelen van een gezamenlijke klachtenprocedure. Onder andere hiertoe is de Vereniging Hogescholen lid van het Landelijk Orgaan Wetenschappelijke Integriteit, dat beoordeelt of de klachtenprocedure van de hogeschool zorgvuldig is verlopen. De Vereniging Hogescholen draagt financieel en inhoudelijk ook bij aan het Netherlands Research Integrity Network (NRIN), met als doel het stimuleren van verantwoorde wetenschap in Nederland.
tags: #lectoraat #gereformeerde #hogeschool