De Nashvilleverklaring is een document dat in 2017 in de Amerikaanse stad Nashville werd opgesteld door voornamelijk orthodoxe en conservatieve protestantse en evangelische leiders. Het document stelt zich tot doel een eenduidig geluid te laten horen over thema's als homoseksualiteit, genderidentiteit en het huwelijk. In december 2018 werd een Nederlandstalige versie van de verklaring voorgelegd aan een selecte groep Nederlandse predikanten, wat in januari 2019 leidde tot aanzienlijke commotie en discussie in kerk en samenleving.
Oorsprong en Inhoud van de Nashvilleverklaring
De Nashvilleverklaring werd opgesteld door de Council on Biblical Manhood and Womanhood en gepresenteerd tijdens een conferentie van de ethische commissie van de Southern Baptist Convention. Het document is een vervolg op het Danvers Statement uit 1988, dat zich afzette tegen feminisme. De opstellers stelden dat de maatschappelijke opvattingen over de verhouding tussen man en vrouw en de betekenis van het mens-zijn sterk waren veranderd, wat resulteerde in een seculiere moraal die losstaat van het christelijke geloof.
De verklaring bestaat uit een voorwoord en veertien artikelen, waarin bepaalde normen en waarden worden bevestigd en verworpen. De kern van de inhoud is dat het huwelijk door God is ingesteld als een 'levenslange verbondsrelatie tussen één man en één vrouw'. Mensen die zich bewust willen zien en positioneren als personen met een homoseksuele of transgenderidentiteit, wordt als 'in strijd met Gods heilige bedoelingen' beschouwd. Seks voor of buiten het huwelijk, homoseksuele relaties en transseksualiteit worden afgewezen. De verklaring stelt normen en waarden uit de Bijbel tegenover elkaar te stellen met betrekking tot seksualiteit, geslachtsidentiteit en het belang van huwelijkstrouw.
Prominente ondertekenaars van de Amerikaanse versie waren onder meer John Piper, William Lane Craig, James Dobson, John F. MacArthur en James Packer.
De Nederlandse Vertaling en Reacties
In Nederland namen dr. Piet de Vries, seminariumdocent van de Hersteld Hervormde Kerk, en evangelist Arjan Baan in 2018 het initiatief voor een Nederlandstalige versie. De vertaling werd verzorgd door een werkgroep van predikanten uit de reformatorische hoek. Enkele maanden eerder, in september 2018, publiceerde een groep auteurs uit een 'reformatorische en bijbelgetrouwe evangelische kring' al een andere, kortere verklaring over homoseksualiteit, getiteld 'Homoseksualiteit vraagt om hernieuwd belijden'. Dit was een reactie op een studiedag over homoseksualiteit en kerk, waar werd gepleit voor meer acceptatie van LHBTI'ers, en een voorstel van de synode van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) om homoseksuele relaties in te zegenen.
De vertalers van de Nederlandse Nashvilleverklaring gaven aan bewust nauw aan te sluiten bij de Amerikaanse versie en geen eigen inzichten toe te voegen. Aan de Nederlandstalige versie zijn echter een naschrift en schriftgedeelten toegevoegd. Parlementariër Kees van der Staaij (SGP) werd genoemd als ondertekenaar, maar gaf later aan dat dit niet zijn intentie was geweest en dat zijn naam onterecht onder de verklaring was geplaatst.
In Nederland kreeg de verklaring zowel bijval als veel kritiek. Veel personen en instellingen spraken na de publicatie hun steun uit aan de LHBTI-gemeenschap en hun afkeuring over de toon en inhoud van de verklaring.
Kritiek en Discussie
De Nashvilleverklaring kreeg te maken met uiteenlopende kritiek, zowel uit liberale als conservatieve christelijke kringen, en van LHBTI-activisten.
Pastorale Gevoeligheid en Toon
Een belangrijk punt van kritiek was het gebrek aan pastorale toon. Theologen als prof. dr. Arnold Huijgen en prof. dr. Maarten Kater van de Theologische Universiteit Apeldoorn gaven aan de verklaring niet te ondertekenen omdat deze 'de nodige pastorale gevoeligheid' miste. Ze wezen erop dat de verklaring de suggestie wekt dat homoseksualiteit kan worden genezen en sprak van 'het aannemen van een identiteit', wat veel pijn en wanhoop kan veroorzaken bij gelovige homo's en lesbiennes. Zij benadrukten de noodzaak van een zorgvuldige omgang met mensen die worstelen met hun geaardheid en identiteit.
Ook ds. M. Klaassen, een van de initiatiefnemers van de Nederlandse versie, erkende later dat homoseksualiteit een gegeven is en niet iets dat veranderd of genezen kan worden, en dat de kerk een celibatair leven voorschrijft voor mensen met een homoseksuele gerichtheid. Desondanks benadrukte hij het belang van het klassiek-christelijke standpunt over man en vrouw en het laten horen van een ander geluid dan de 'homo-lobby'.
Theologische en Hermeneutische Bezwaren
Er was ook kritiek op de theologische diepgang en nuance van de verklaring. Prof. dr. Arnold Huijgen en prof. dr. Maarten Kater merkten op dat het oorspronkelijke document geen enkele verwijzing naar bijbelteksten bevatte. Prof. dr. Stefan Paas noemde de verklaring 'publieke stoerdoenerij ten koste van kwetsbare mensen' en stelde dat er elk hermeneutisch besef ontbreekt.
Ds. Willem Smouter hekelde artikel 7 van de verklaring, dat stelt dat je jezelf niet mag beschouwen als een persoon met een homo-identiteit. Hij riep op dit niet te geloven en benadrukte dat iedereen, ongeacht identiteit, welkom is in Gods huis.
Juridische en Maatschappelijke Gevolgen
De commotie rond de Nashvilleverklaring leidde tot juridische stappen. De ambassadeur van de Gay Pride, Francis van Broekhuizen, deed aangifte tegen SGP-voorman Kees van der Staaij. Het Openbaar Ministerie onderzocht of er een strafrechtelijk onderzoek moest komen. Uiteindelijk oordeelde het Amsterdams Gerechtshof op 20 juli 2021 dat de Nashvilleverklaring niet aanzet tot discriminatie.
Vanuit de media, politiek en samenleving werd de verklaring bekritiseerd als transfoob en homofoob. Sommigen noemden het een 'antihomomanifest'. Sjirk Kuijper, hoofdredacteur van het Nederlands Dagblad, noemde de verklaring 'een stuk illegaal geïmporteerd, levensgevaarlijk vuurwerk' omdat de boodschap medegelovigen uitsluit om wie ze zijn. De hoofdredactie van het Reformatorisch Dagblad stelde dat de verklaring doordesemd was van Amerikaanse opvattingen en geen onderscheid maakte tussen homoseksuele gerichtheid en de praktijk daarvan, en vroeg zich af hoe homo's geholpen zouden worden met deze verklaring.
Reacties en Initiatieven
Als reactie op de Nashvilleverklaring werden diverse initiatieven genomen. Boris van der Ham (Humanistisch Verbond) en Joost Röselaers (Remonstranten) stelden een 'Liefdesverklaring' op, die online door tienduizenden mensen werd ondertekend. Veel gemeenten hesen de regenboogvlag als teken van solidariteit met de LHBTI-gemeenschap. Er vond een 'Viering van de Liefde' plaats op het Homomonument in Amsterdam.
Sommige kerken, zoals de kerk in Gorinchem, besloten een predikant die de Nashvilleverklaring had ondertekend, niet te laten voorgaan vanwege de ophef.
Verschillende Perspectieven binnen de Kerk
De Nashvilleverklaring legde de verschillende opvattingen binnen het christendom bloot. Terwijl conservatieve groeperingen zich verzetten tegen de acceptatie van homoseksualiteit en genderidentiteit, pleitten anderen voor pastorale sensitiviteit en inclusiviteit. Sommige theologen, zoals ds. M. Klaassen, benadrukten het belang van het klassiek-christelijke standpunt, maar erkenden ook de worsteling van gelovige LHBTI'ers.
Nashville-verklaring: wat vindt de kerk van het homohuwelijk van onze verslaggeefster?
De verklaring riep ook de vraag op naar de grenzen van de vrijheid van meningsuiting en godsdienst. Dr. Kevin DeYoung, een van de adviseurs bij het opstellen van de Nashvilleverklaring, uitte verbazing over de commotie in Nederland en benadrukte het belang van vrijheid van meningsuiting en godsdienst in Amerika.
Naschrift en Toekomstperspectief
Het naschrift bij de Nederlandse vertaling van de Nashvilleverklaring benadrukte de zorgvuldige omgang met mensen die worstelen met hun geaardheid en identiteit, en stelde dat zij een volwaardige plaats hebben in de christelijke gemeente. Desondanks bleef de verklaring controversieel en leidde het tot aanhoudende discussies over geloof, seksualiteit en identiteit binnen en buiten de kerk.
tags: #nashville #verklaring #anglicaanse #kerk