De Protestantse Kerk is van onderaf georganiseerd, waarbij lokale kerken (gemeenten) hun eigen beleid bepalen binnen de kaders van de kerkorde.
Structuur en Bestuur
De leiding van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) berust bij 62 ambtsdragers, die gezamenlijk de generale synode vormen. Dit orgaan wordt in de volksmond ook wel 'het landelijk bestuur' genoemd en komt minimaal tweemaal per jaar bijeen.
Het dagelijks bestuur van de landelijke kerk, het moderamen, bestaat uit vijf leden. Het moderamen heeft als voornaamste taken het voorbereiden van de synodevergaderingen, het vaststellen van de agenda en het leiden van deze vergaderingen.
Binnen het moderamen neemt de algemeen secretaris (scriba) een prominente positie in. De scriba is verantwoordelijk voor de inhoudelijke leiding van de Protestantse Kerk in Nederland en benadert de koers van de kerk vanuit een theologisch perspectief. Zijn taken zijn voornamelijk gericht op inspiratie en beleidsvoorbereiding, en hij vertegenwoordigt de kerk in kerkelijke en maatschappelijke kringen. Het ambt van scriba wordt steevast vervuld door een predikant.
De dienstenorganisatie fungeert als de uitvoerende tak van de Protestantse Kerk. De algemeen directeur van deze organisatie wordt benoemd door de synode, op voordracht van het bestuur van de dienstenorganisatie en het moderamen van de generale synode. Het bestuur van de dienstenorganisatie telt zes leden, die eveneens door de synode worden benoemd. Eén van deze bestuursleden is tevens lid van het moderamen van de generale synode, rechtstreeks aangewezen door de synode. Dit bestuur stuurt de dienstenorganisatie aan op basis van het door de synode goedgekeurde beleidsplan en de door de kleine synode vastgestelde begroting. Het zorgt voor de uitvoering van het beleid, werft fondsen en beheert de vermogensrechtelijke aangelegenheden van de dienstenorganisatie, evenals de uitvoering van kerkordelijke regelingen.
Nieuwsupdates en Richtlijnen rond de Coronacrisis
Gedurende de coronacrisis werden er regelmatig updates verstrekt over de ontwikkelingen en richtlijnen met betrekking tot kerkelijke activiteiten.
Update van maandag 28 februari, 10:00 uur: RUIMTE
Kerken kregen weer de vrijheid om mensen te ontvangen. Er werd een impressie gemaakt van de eerste ervaringen, waarbij vragen werden gesteld over de opkomst, eventuele aarzeling bij bezoekers en hoe men hen kon aanspreken. Er werd benadrukt dat men blij was met de terugkeer van bezoekers en tegelijkertijd ruimte wilde bieden aan hen die digitaal betrokken wilden blijven. Indien de versoepelingen zich bleven ontwikkelen, zou deze pagina van de homepage verwijderd worden. Voor bezinning op de insteek na de lockdown werd verwezen naar een webinar op 10 maart.
Update van donderdag 17 februari, 10:00 uur: Kerk na corona
De classis Overijssel-Flevoland organiseerde op donderdagavond 10 maart een webinar over de vraag 'Hoe zijn we kerk na corona?'. Tijdens dit webinar zouden de classispredikant, de gemeentecontactpersoon Anneke van de Velde (over pastoraat) en informatie over kerkgebouw en financiën aan bod komen. Het doel was om tips uit te wisselen en inspiratie te bieden voor nieuwe kansen voor de kerk na de pandemie.
Update van woensdag 16 februari, 10:00 uur: Dienstenorganisatie en CIO
De classispredikanten vergaderden weer fysiek in de dienstenorganisatie in Utrecht. Er werd een ruimer advies rond kerkdiensten en gemeentelijk leven verwacht, in lijn met de versoepelingen in de samenleving. Er werd rekening gehouden met meer ruimte per 25 februari, waarbij de zondag daarvoor als overgangszondag gold.
In overleg met de overheid werden de volgende richtlijnen opgesteld:
- De wettelijke basisregel van 1,5 meter afstand bepaalt het maximum aantal kerkgangers per kerkgebouw, wat maatwerk mogelijk maakt. Ongeveer 30% van de normale capaciteit kon worden benut.
- De 1,5 meter afstand gold niet voor personen uit hetzelfde huishouden, en dit advies was ook van toepassing op huwelijks- en uitvaartdiensten.
- Basisregels zoals afstand houden, handen wassen en thuisblijven bij klachten bleven van belang.
- Voorafgaande aanmelding, placering, en hygiënemaatregelen zoals desinfecterende handgel of gelegenheid tot handenwassen waren vereist.
- Looproutes van kerkgangers moesten gescheiden blijven om onderlinge afstand te waarborgen.
- Ventilatie van de kerkruimte, rekening houdend met omvang en hoogte, werd benadrukt.
- Het zingen werd aangeraden ingetogen te houden, en het aantal gezongen liederen te beperken.
- Voor kerkdiensten bleef het advies om mondkapjes te dragen bij binnenkomst, vertrek en verplaatsingen.
- Het digitaal uitzenden van kerkdiensten bleef een aanbeveling.
- Catechese, andere kerkelijke bijeenkomsten en vergaderingen konden weer plaatsvinden, met inachtneming van de basisregels (1,5 meter afstand, mondkapjes indien nuttig).
- Er werd aangeraden concrete afspraken te maken in protocollen over afmelding bij gezondheidsklachten en gebruik van zelftesten.
- Voor kerkelijk jeugdwerk konden de voorschriften voor scholen en georganiseerd jeugdwerk gevolgd worden, met mogelijkheden voor activiteiten binnen en buiten.
Update van dinsdag 25 januari, 22:00 uur: CIO en Hybride werken
Het CIO verwachtte te reageren op de laatste persconferentie. Vanuit de PKN werd gehoopt op meer ruimte voor jeugdwerk en verdere versoepelingen. De minister van Eredienst, Dilan Yesilgöz, had kerken gevraagd niet meer dan een derde van de beschikbare ruimte te gebruiken bij erediensten, een regel die ook gold voor andere locaties met vaste zitplaatsen.
De digitale organisatie Christian Trendwatcher stelde dat kerken internet veel effectiever kunnen inzetten. Zij ontwikkelden een e-cursus om kerken hierbij te helpen. De gedachte was om streaming onderdeel te maken van een bredere benadering van de achterban, aangezien 25% van de mensen door de coronacrisis het contact met de kerkgemeenschap verloren had. Marc van der Woude, auteur van een trendrapport, meende dat kerken de digitale ontmoetingsmogelijkheden onvoldoende hadden benut en dat de uitdaging lag in het vinden van synergie tussen online en offline vormen.
Update van dinsdag 25 januari, 10:00 uur: Onderzoek effect corona op kerk
Uit onderzoek van Citisens, in opdracht van Actie Kerkbalans, bleek dat na bijna twee jaar corona kerkgangers het fysieke samenkomen het meest misten (48%). Dit was een opvallend verschil met vorig jaar, toen het samen zingen het meest werd gemist. Vieringen via de livestream werden gewaardeerd (47% volgde diensten online en 69% van hen ervoer dit als prettig), maar 45% van deze groep gaf aan bij voorkeur niet digitaal betrokken te willen blijven. Wel zou bijna 40% van de kerkgangers het prettig vinden om in de toekomst diensten op een ander moment te kunnen terugkijken of -luisteren.
Sinds het begin van de covid-19 maatregelen volgden kerkleden diensten voornamelijk via livestream (47%), 29% bezocht een fysieke dienst en 18% volgde een dienst via televisie. 34% gaf aan geen vieringen of diensten te volgen. Er was een lichte afname te zien in het aantal kerkgangers dat fysieke diensten bezocht in vergelijking met 2020 (toen 33%). Ruim tweederde (69%) van de kerkgangers die diensten via livestream, radio of televisie volgden, gaf aan dit prettig te vinden.
Update van dinsdag 18 januari, 15:30 uur: PKN en Adviezen
Het CIO had vergaderd en de PKN had een advieslijn uitgebracht. Het moderamen erkende de 'hartenkreten' vanuit gemeenten om meer fysieke kerkdiensten mogelijk te maken, met een accent op fysieke bijeenkomsten tot 50 personen en het opstarten van gemeentelijke activiteiten. Er werd geadviseerd te werken met een reserveringssysteem en vaste placering. Het dragen van een mondkapje bij binnenkomst en verplaatsingen werd aangeraden, maar niet verplicht tijdens de dienst. Intogen zingen en goede ventilatie waren belangrijke aandachtspunten. Na de persconferentie van 25 januari werd meer maatwerk verwacht. Gemeenten werden ook aangeraden gemeentewerk zoveel mogelijk weer op te starten, met inachtneming van de coronamaatregelen. Kerkenraden, gespreksgroepen en jeugdwerk konden weer samenkomen, en voor catechese en georganiseerd jeugdwerk konden de regelingen voor scholen en jeugdwerk gevolgd worden. Ook koren konden weer oefenen.
Update van vrijdag 14 januari, 20:00 uur: Persconferentie en Reacties
Er was een persconferentie gepland op 14 januari, waarbij de officiële reactie van de kerk pas begin volgende week (vanaf 17 januari) werd verwacht. Er was weinig gelekt vanuit het kabinet. Een inventarisatie onder classispredikanten toonde een beeld van ongeduld, behoefte aan meer ruimte, lethargie, oververmoeidheid en spanningen omtrent de ruimte, vergelijkbaar met de maatschappij.
Bisschop Wim Eik had in zijn bisdom pastores gevraagd tot 50 mensen toe te laten in de diensten, omdat hij de indruk had dat de beschikbare ruimte te weinig werd benut. De PKN stemde af met de RKK in het CIO en zou na de persconferentie de laatste stand van zaken geven.
Update van dinsdag 11 januari, 10:00 uur: Week van gebed
Vanaf 16 januari was de week van gebed gepland. Op 15 januari hielden diverse organisaties en kerken, op instigatie van onder meer Missie Nederland en de EO, een nationaal gebed. Scriba René de Reuver gaf aan dat de PKN zich hierbij aansloot vanwege de voortdurende pandemie en de spanningen en polarisatie die dit teweegbracht. Het doel was om gezamenlijk te bidden voor het volk en de samenleving.
Update van zaterdag 18 december, 24:00 uur: Nieuwe persconferentie en aanpassingen
Na een persconferentie op zaterdag moesten kerkenraden zich aanpassen aan de nieuwe overheidsrichtlijnen. Diverse gemeenten besloten weer volledig digitaal te gaan, zoals de Hofkerk in Goor. Er werd gewezen op de pijnlijke realiteit van bijvoorbeeld een kinderkerstfeest zonder kinderen. Sommige gemeenten hielden nog één zondag de oude lijn aan, terwijl anderen de week erna aanpassingen zouden doorvoeren. De landelijke kerk gaf een eerste reactie met aanbevelingen, waaronder het digitaal uitzenden van kerkdiensten en, in uitzonderlijke gevallen, fysieke diensten met maximaal 50 kerkgangers (exclusief medewerkers) tijdens de feestdagen. Het CIO kondigde een nader advies aan, waarop de PKN zou volgen met een uitgebreider advies over onder andere kerstvieringen en jeugdwerk.
Update van woensdag 15 december, 11:00 uur: Onveranderd advies en creativiteit
De recente persconferentie (14 december) impliceerde dat het strikte advies vanuit de landelijke kerk ongewijzigd bleef. Een overleg van classispredikanten wees uit dat veel gemeenten de rek eruit voelden, met vermoeidheid en moedeloosheid als gevolg. De vaststelling was dat het virus zowel fysiek als sociaal schadelijk was. Scriba René de Reuver moedigde plaatselijke gemeenten aan te blijven werken aan geloof en kerk, vooral in de komende kerstperiode die creativiteit vergde.
De vraag of predikanten en pastores niet meer bij de vitale beroepsgroepen hoorden, circuleerde op social media. Navraag leerde dat deze groep impliciet bij de gezondheidszorg hoorde, met name geestelijke gezondheidszorg. Pastores die in de knoop kwamen met het BSO (Brancheorganisatie Sociaal Werk) konden zich hierop beroepen.
Vooral online kerkdiensten tijdens Kerstmis
Update van dinsdag 30 november, 19:00 uur: Uitwerking CIO
Het CIO werkte het eerder uitgebrachte advies verder uit, met aandacht voor de vraag in hoeverre activiteiten na 17:00 uur gewenst waren.