De Gereformeerde Gemeente van Werkendam is ontstaan in 1887 toen een groep kerkleden uit de Nederlandse Hervormde Kerk stapte. In 1891 werd een kerk gebouwd. Men noemde zich de Nederduits gereformeerde kerk. Eerder was een andere Gereformeerde Kerk ontstaan, maar aansluiting bleek moeizaam. In de volksmond sprak men over Gereformeerde Kerk A en Gereformeerde Kerk B. Gesprekken over een vereniging werden gevoerd, maar uiteindelijk sloot kerk B zich op 18 februari 1920 aan bij het kerkverband van de Gereformeerde Gemeenten. Tot 1989 kerkte men in de kerk uit 1891, in dat jaar werd een nieuwe kerk in gebruik genomen.
Werkendam is als gereformeerd bolwerk betrekkelijk uniek in het overwegend rooms-katholieke Noord-Brabant. Dit heeft onder meer te maken met het feit dat de plaats, evenals het omliggende Land van Altena, veeleer tot de Hollandse dan tot de Brabantse invloedssfeer behoorde. Pas vanaf 1798 werd het bestuurlijk meer op het zuiden georiënteerd.
Unieke CD "Heden en Verleden"
Vijf bespelers van de orgels in de hervormde kerkgebouwen van Werkendam hebben met elkaar een unieke cd opgenomen: "Heden en Verleden". Adriaan Arkeraats, Jaco van de Werken, Theo van Vuuren, Dik Dekker en Gerton Hoogewaard, de regelmatige bespelers van de orgels in de Dorpskerk en de Biesboschkerk, hebben meegewerkt aan deze cd.
Het idee voor de cd ontstond eind 2003, toen de Biesboschkapel op het punt stond te worden verkocht. Dit gaf nostalgische gevoelens en de wens om de klank van het kleine orgel te behouden. Drie dagen voor de overdracht zijn de opnames voor de cd gemaakt. Het orgel is daarna uit de kapel verwijderd en opgeslagen.
Vervolgens werd besloten om ook de klank van het orgel in de Dorpskerk vast te leggen. Hoewel dit orgel niet erg oud is, is het orgel van de vorige hervormde kerk, dat op dezelfde plaats stond, verloren gegaan bij de verwoesting van de kerk in 1945. Dat orgel, uit 1865, was gebouwd door C.G.F. Witte, een bekende orgelbouwer. Van deze Witte zijn meerdere orgels bewaard gebleven, die allemaal ongeveer hetzelfde klinken, waaronder het orgel van de hervormde kerk in Buren.
Het Orgel in de Biesboschkerk
Ook opnames van het orgel in de Biesboschkerk in de Werkense Polder zijn te beluisteren op de cd.
Oorspronkelijk was bij de bouw van de kerk een orgel niet begroot. Een orgelcommissie werd ingesteld om de haalbaarheid van een nieuw pijporgel te onderzoeken. Navraag bij diverse orgelbouwers wees uit dat een nieuw orgel financieel niet haalbaar was. Men overwoog toen de bouw in fasen of de aanschaf van een tweedehands orgel.
Gelukkig werd in het Reformatorisch Dagblad een orgel te koop aangeboden door de Gereformeerde Kerk vrijgemaakt in Zuid-Laren. Na enkele aanpassingen kon dit instrument worden aangekocht en begin 2004, bij de opening van de Biesboschkerk, in gebruik worden genomen.
De opnames voor de cd "Heden en Verleden" hebben in totaal ongeveer anderhalf jaar in beslag genomen. Oorspronkelijk was het plan om een dubbel-cd uit te brengen, maar men besloot hiervan af te zien en is achteraf tevreden met de uiteindelijke keuze.
Repertoire en Doel van de CD
Er is gekozen voor een breed repertoire van herkenbare muziek, waarbij ongeveer de helft van de cd bestaat uit koraalmuziek. Iedere organist heeft zelf zijn stukken gekozen, met overleg om te bepalen wat het beste past bij het desbetreffende orgel.
De opbrengst van de cd, die 12,50 euro kost en verkrijgbaar is bij Dik Dekker, Kruisstraat 26 te Werkendam, is bestemd voor het afbetalen van het orgel van de Biesboschkerk. Daarnaast hoopt men met dit project de betrokkenheid bij de gemeentezang te vergroten.
De cd zal officieel worden gepresenteerd op 9 juni tijdens een orgelavond in de Biesboschkerk. Naast muziek van de cd zullen ook andere stukken worden gespeeld om de mogelijkheden van het orgel te demonstreren.
Een vervolg op dit project is er niet, al zouden de organisten graag zien dat er meer gebeurt op orgelgebied.
Orgel van de Maranathakerk
De Maranathakerk in Werkendam werd ontworpen door de Amersfoortse architect Bastiaan Willem Plooij (1890-1967) in een traditionele stijl. De kerkzaal bevindt zich op de eerste verdieping, met daaronder vergaderzalen en voorzieningen.
De kerkzaal heeft een overdekte opgang met twee trappen als hoofdingang. De glas-in-loodramen bevatten afbeeldingen uit het gebed "Onze Vader" en de letters Alfa en Omega, vervaardigd in het atelier van glaskunstenaar H. De vierkante toren, zo'n 30 meter hoog, bevat een luidklok en uurwerken aan alle vier de zijden.
Het 26-stemmige (elektro-pneumatische) orgel is gebouwd door de orgelfirma Pels & Zoon uit Alkmaar. De stemmen zijn verdeeld over twee klavieren en pedaal. De adviseur was Jan Bonefaas (1926-2004). Het orgelfront, ontworpen door Pels, past bij het kerkinterieur en volgt de lijn van de kapvorm van de kerk en sluit aan op de balustrade. De verticale lijnen in het front corresponderen met de verticale lijnen van het preekgedeelte.
Onderhoud van het Maranathakerkorgel
- 1974: Restauratie van de windladen en herstel van de frontpijpen door de orgelbouwfirma Pels. De intonatie werd bijgewerkt en de tractuur afgeregeld.
- 1992: Klankrenovatie door M.C. Tiggelman uit Zaltbommel, die ook het onderhoud overnam. Bladgoud werd aangebracht op de frontpijpen en kleuraccenten op de sierelementen in het houtwerk van het front.
- 2000: Het orgel komt weer in onderhoud bij Pels & Van Leeuwen.
- 2002: Bij-beleren van de balgen en een nieuwe tremulant op het zwelwerk.
Momenteel is groot onderhoud noodzakelijk, met name aan het sterk verouderde binnenwerk van de speeltafel dat storingen veroorzaakt.
De Gereformeerde Gemeente van Werkendam: Historie en Orgel
De Gereformeerde Gemeente van Werkendam ontstond in 1887 na een afscheiding van de Nederlandse Hervormde Kerk. In 1891 werd een kerk gebouwd, de Nederduits gereformeerde kerk. Een eerdere Gereformeerde Kerk bleek moeilijk aan te sluiten, wat leidde tot de benamingen Gereformeerde Kerk A en B. Na gesprekken sloot kerk B zich op 18 februari 1920 aan bij de Gereformeerde Gemeenten.
Tot 1989 kerkte men in de kerk uit 1891. In dat jaar werd een nieuwe kerk in gebruik genomen. Werkendam is een gereformeerd bolwerk in het overwegend rooms-katholieke Noord-Brabant, wat verklaard wordt door de historische invloedssfeer van Holland.
De Kerk aan de Hoogstraat
De kerk aan de Hoogstraat 111 werd gebouwd in 1891 voor de Gereformeerde kerk en in 1920 overgenomen door de Gereformeerde Gemeente. De kerk is in 1967 verbouwd naar ontwerp van ir. A. Oskam, met een capaciteit van 600 zitplaatsen. Het orgel, geplaatst op een galerij links van de kansel met de speeltafel aan de zijkant, werd in 1989/1990 in gebruik genomen na een bespeling door organist W.H. Zwart.
Dit orgel, gebouwd door de firma MEEUWEN, heeft een dispositie met onder andere:
- Hoofdwerk: Prestant 8, Holpijp 8, Octaaf 4, Fluit 4, Quint 2 2/3, Octaaf 2, Mixtuur III-IV, Trompet 8.
- Onderpositief: Gedekt 8, Prestant 4, Fluit 4, Gemshoorn 2, Sesquialter III.
- Pedaal: Aangehangen.
Speelhulpen omvatten 3 vaste combinaties.
Nieuwe Kerk en Verschueren Orgel
De nieuwe kerk, in gebruik genomen in 1989, telt 1.390 zitplaatsen en is een van de grotere kerken van Noord-Brabant. In 2003 is de kerk fors uitgebreid met zalen voor verenigingswerk, met de mogelijkheid tot het plaatsen van een galerij voor 1990 personen.
Het orgel werd vier maanden na de ingebruikname van de kerk opgeleverd. Na het mislukken van de aankoop van een beschikbaar gekomen orgel, werd op initiatief van Kriek uit Didam, adviseur van de orgelcommissie, de bouw van een nieuw orgel overwogen. De firma Verschueren uit Tongeren kreeg de opdracht. Het orgel is opgebouwd met hoofdwerk, onderpositief en pedaal en wordt vanaf de zijkant bespeeld.
De tekst is geautomatiseerd gegenereerd en kan fouten bevatten. Gebruiksvoorwaarden zijn van toepassing.
tags: #orgel #gereformeerde #gemeente #werkendam