Wie was Johannes Beukelman?
Ds. Johannes Beukelman (1704-1757) was een vooraanstaand predikant die gedurende zijn leven in verschillende gemeenten diende. Hij begon zijn loopbaan als predikant in Driehuizen (1726), gevolgd door benoemingen in Alblasserdam (1728), Zierikzee (1730), Hoorn (1737), Rotterdam (1747) en ten slotte in âs-Gravenhage (1750). Na een korte ziekteperiode overleed hij op 17 augustus 1757 in Den Haag, op 53-jarige leeftijd.
Beukelman stond bekend als een bekwaam en geliefd predikant. Zijn preekstijl werd gekenmerkt door de zogenaamde âHollandse manierâ. Deze methode hield in dat de Bijbeltekst woord voor woord werd behandeld en uitgelegd, met een specifieke focus op de toepassing ervan voor diverse groepen luisteraars. Ondanks de geleerde aard van deze aanpak, wist Beukelman dit op een begrijpelijke wijze te brengen.
Verrassend is dat zijn preken ook voor hedendaagse toehoorders nog goed te volgen zijn. Dit draagt bij aan de blijvende relevantie van zijn werk voor leesdiensten.
De Uitgave van Beukelmans Preken
Gedurende de jaren 1774-1777 werden maar liefst 334 preken van Beukelman uitgegeven in vijf omvangrijke banden. Ds. Johannes Wilhelmus Bouvink (1744-1809), die de redactie voerde, liet alle preken exact zo staan als de auteur ze had uitgeschreven. Van de "Uitgelezene vervolgstoffen" uit 1777 verschijnt na 230 jaar voor het eerst een nieuwe uitgave. De tekst blijft hierbij zeer dicht bij het origineel, hoewel de huidige spelling is gevolgd en enkele verouderde woorden zijn aangepast.
De preken van Beukelman namen in de tweede helft van de achttiende eeuw, na die van Smijtegelt en Van der Kemp, de derde plaats in qua gedrukt aantal. Er was een aanzienlijke belangstelling voor zijn werk; nog voordat het eerste boek verscheen, waren er al zo'n 700 intekenaren.
Kenmerken van Beukelmans Preekstijl
Ds. Beukelman werd beschouwd als een zuiver gereformeerde prediker. Hij vermeed onnodige geleerdheid of uitweidingen op de preekstoel. Zijn preken volgden de traditionele indeling van de Nederlandse oudvaders: een korte inleiding, een uitleg van de tekst in enkele punten, en een toepassing. In de toepassing sprak hij de verschillende toehoorders separerend aan.
Ds. Bouvink beschreef deze toepassingen treffend: "Het zijn toepassingen die in de binnenste schuilhoeken van ons verdorven hart doordringen, die de valse gronden van ongelukkige naambelijders duidelijk ontdekken; dien ons onze ellende levendig omzwachtelen die ons de weg der verzoening met God in Christus nadrukkelijk aanprijzen; die de ruime aanbieding van het Evangelie in een helder daglicht stellen; die de bekommerde gemoederen kunnen opbeuren, bemoedigen en vertroosten, en die de ware godzaligen niet alleen de ware redenen van hun geringe vorderingen in het geloof en heiligmaking duidelijk doen zien; maar ook de juiste middelen aan de hand geven om hun roeping en verkiezing vast te maken, en hun heiligmaking te leren voleinden in de vreze Gods."
Beukelmans Preken in de Leesdienst
Juist door zijn onderscheidende prediking behielden de preken van Beukelman hun plaats in de leesdiensten, naast die van andere vooraanstaande predikanten zoals ds. Smytegelt. Het is echter raadzaam voor ouderlingen die zijn preken voorlezen om zich terdege voor te bereiden en hier en daar de formulering aan te passen of te besnoeien.
De nieuwe, herspelde uitgave van Beukelmans negentig vervolgpreken, compleet met uitvoerige genummerde onderverdelingen, biedt stichtelijke en onderwijzende stof voor leesdiensten.
De Theologische Inhoud en Actualiteit
Een van de opmerkelijke aspecten van Beukelmans preken is hun blijvende actualiteit. Zelfs na drie eeuwen resoneren de thema's die hij aansnijdt. Zo werd in een preek over Zondag 40, die handelt over het zesde gebod ("gij zult niet doodslaan"), het doden van de ongeboren vrucht expliciet benoemd, wat de preek zeer actueel maakt.
Beukelman legde de nadruk op de noodzaak van bekering en waarschuwde tegen de arglistigheid van het hart en de verleidingen van de duivel. Hij wist uit eigen ervaring hoe belangrijk het is om ware genade van valse te onderscheiden en te wijzen op de enige grond van zaligheid: Jezus Christus.
De Betekenis van Oude Schrijvers
De discussie over het lezen van preken van 'oude schrijvers' in gemeenten is actueel. Sommigen vinden de taal te moeilijk voor de jeugd, terwijl anderen juist de rijkdom en diepgang van deze teksten waarderen. De preken van Beukelman worden vaak genoemd als voorbeelden van toegankelijke, maar inhoudelijk rijke oudere predikanten.
De mening dat de jeugd de maatstaf zou moeten zijn voor de te lezen preken, wordt genuanceerd. Jongeren pikken vaak meer op uit een preek dan men zou verwachten. Het is belangrijk dat zij kennis maken met de 'schat der eeuwen', zoals de preken van oudvaders en puriteinen. Wanneer deze teksten niet meer gelezen worden, dreigen ze onbegrijpelijk te worden.
Er wordt beargumenteerd dat de actualiteit van drie eeuwen geleden dezelfde is als die van vandaag: de mens heeft God misdaan en is van het heilspoor afgedwaald. Bekering tot God was toen nodig en is dat nu nog steeds. De preken van de oudvaders, waaronder Beukelman, bieden hierin waardevolle inzichten.
Aanpassing en Toegankelijkheid
Hoewel de taal van oudere preken soms verouderd kan zijn, is verandering niet altijd noodzakelijk. Veel preken zijn reeds in de huidige spelling overgezet. In oudere drukken kan een enkel woord worden aangepast als de betekenis ervan niet meer bekend is bij de hoorders, zoals 'occasie' (gelegenheid), 'discoursen' (gesprek), 'slimmer' (erger), 'malkanderen' (elkaar) en 'werwaarts' (waarheen).
De vraag of de Bijbel ook afgeschaft moet worden als deze te oud is, benadrukt het belang van het bewaren van historisch en theologisch erfgoed. De preken van Beukelman, en andere oude schrijvers, bieden een waardevol fundament voor geloof en leven.
tags: #preken #oude #schrijvers #beukelman