In de vergadering van 30 oktober heeft de kerkenraad besproken hoe we tot een missie (waar staan we voor) en visie (waar gaan we voor) voor de Lichtbron willen komen. Het houdt in dat er in januari ‘Ken je mij-ontmoetingen’ worden georganiseerd. We hopen dat u allen mee gaat doen bij één of meerdere bijeenkomsten, zodat we gezamenlijke waarden kunnen ontdekken, en daar onze uitgangspunten voor de toekomst op kunnen baseren. De kerkenraad heeft de ontwikkelde gespreksmethode uitgeprobeerd en daar feedback op gegeven aan Pieter. We denken dat dit tot waardevolle bijeenkomsten gaat leiden, waarin we elkaar beter leren kennen in wat ons ten diepste drijft. Na een jaar Lichtbron zitten velen van ons met onrust in het hart over de vorming van onze gemeenschap.
Wat is een interim-predikant?
Een interim-predikant is bedoeld voor de kerkelijke gemeente die in een transitiefase verkeert: er is iets voorbij en er moet iets nieuws komen, maar wat dat is of hoe dat kan worden bereikt, is nog niet duidelijk. De interim-predikant is, naast zijn ervaring als gemeentepredikant, opgeleid om kerken in zo’n tussenfase te begeleiden naar een nieuwe fase. In een periode van onzekerheid, soms ook van rouw en/of verwarring kan een gemeente kiezen voor tijdelijke begeleiding. Dit geeft de tijd en ruimte om op adem te komen voordat de gemeente zich (opnieuw) verbindt aan een vaste voorganger. Het voordeel is dat de interim-predikant geen partij is in de gemeente. Want een interim-predikant is een procesbegeleider.
Wanneer is een interim-predikant geschikt?
Om te bepalen of een interim-predikant geschikt is voor uw situatie, kunt u onderstaand beslisschema raadplegen. Een interim-predikant is met name geschikt wanneer er sprake is van een gekozen of gedwongen veranderingsproces (transitie) in de gemeente waarin zowel procesbegeleiding als pastorale inzet (voorgaan, gesprek) nodig zijn.
De inzet van een interim-predikant verloopt meestal via een bepaalde structuur en is gericht op het doel of de hulpvraag van de gemeente. De interim-predikant begeleidt de gemeente in hun eigen veranderingsproces. De verwachting is dat toenemende complexiteit, diversiteit en verandering in kerken zal vragen om meer specialistische begeleiding. Ook kerken hebben hierin een verantwoordelijkheid. Als kerken zijn we gezamenlijk verantwoordelijk om naar elkaar om te zien en hulp te bieden waar mogelijk. Daarom is het van belang dat de kerken die een interim-predikant uitlenen zich achter zijn werk scharen.
De interim-predikant dient de interim-gemeente omdat zij een helpende hand ontvangen op het moment dat ze deze hard nodig hebben. Tegelijk wordt de interim-predikant ook zelf gevoed met nieuwe inzichten en energie uit de interim-gemeente. Op zijn beurt neemt de interim-predikant dit mee naar zijn thuisgemeente waar deze inzichten dienen als versterking en nieuwe impulsen voor zijn werk.
Historische context en regelgeving
De Generale Synode van 2014 heeft opdracht gegeven aan het deputaatschap Bemiddeling en Begeleiding om een netwerk van interim-predikanten op te zetten. Samen met Steunpunt Kerkenwerk en Commissie Loopbaanbeleid van de NGK werd gezocht naar mogelijkheden om hier vorm aan te geven. In de basistekst van de kerkorde wordt niets gemeld over een interim predikant. Voor de positie van de predikant wordt verwezen naar de Generale regeling voor predikantszaken.
Volgens artikel D17.3 verricht een interim-predikant zijn taak op basis van detacheringsovereenkomst. Artikel D17.1 refereert aan ‘situaties van verandering, crisis of conflict‘. Een ‘actief conflict’ is echter geen aanleiding voor het inschakelen van een interim-predikant.
Opleiding tot interim-predikant
Het tweejarig opleidingsprogramma is bedoeld voor predikanten en kerkelijk werkers die zich willen ontwikkelen tot interimpredikant. Interimpredikanten zijn inzetbaar in gemeentes die op zoek zijn naar nieuwe wegen, bijvoorbeeld na het vertrek van een predikant, door noodzaak tot samengaan van wijken, door ingrijpende gebeurtenissen of conflicten of omdat er een verlangen is om nieuwe toekomsten te verkennen. Zo’n 'gemeente in transitie' vraagt om begeleiding door iemand met kennis van en ervaring met veranderprocessen, iemand die beleidsmatig kan denken en mensen kan motiveren tot nieuwe stappen, iemand die niet terugschrikt voor spanningen en weerstanden.
Ambtstheologische overwegingen
In het artikel ‘Tegen de predikant met een tijdelijke opdracht’ van prof.dr. A.A. van Ruler uit 1961, worden ambtstheologische overwegingen bij de tijdelijke predikant besproken. Van Ruler stelt dat de tijdelijkheid geen bezwaar is, maar signaleert dat er andere nieuwigheden in het ambt van dienaar des Woords worden binnengesmokkeld. Hij uit zorgen over het feit dat een tijdelijke predikant niet zelf ouderlingen en diakenen voortbrengt, waardoor deze predikant minder ingebed is in de kerkenraad en mogelijk onder de kerkenraad komt te staan. Ook de advisering met een adviserende stem in ambtelijke vergaderingen wordt als een mogelijke bron van ondergeschiktheid gezien, wat Van Ruler een grensoverschrijding van het gereformeerde kerkrecht noemt.
Hoewel de voorstellen in 1961 niet werden aangenomen, blijven de inzichten van Van Ruler relevant voor de discussie over de rol en positie van tijdelijke predikanten.
Verschil met ambulant predikant
De ambulante predikant moet niet verward worden met de interim-predikant. Wel worden beiden op tijdelijke basis vanuit de mobiliteitspool naar een gemeente gedetacheerd, maar hun taak is verschillend. De ambulante predikant is voor wat men ‘het gewone werk’ in de gemeente zou kunnen noemen, zoals het invullen van vacatures, langdurige ziekte of zwangerschapsverlof. Hij/zij moet flexibel zijn, zich snel thuis kunnen voelen in een gemeente en ook weer afscheid kunnen nemen. De interim-predikant wordt niet ingezet voor het reguliere vervangingswerk. Hij/zij werkt in een gemeente waar ‘huiswerk’ te doen is: bezinning op de toekomst, een veranderingsproces of het omgaan met een crisissituatie.
Het proces van inzet van een interim-predikant
Het inschakelen van een interim-predikant verloopt doorgaans via de volgende stappen:
- Stap 1: Bepaal of een interim-predikant geschikt is voor uw situatie.
- Stap 2: Wanneer een interim-predikant geschikt is, maak dan een korte beschrijving van de hulpvraag. Beschrijf kort waarvoor u de hulp van de interim-predikant wilt inschakelen, welk doel u hiermee beoogt en welke tijdsomvang deze opdracht ongeveer zal hebben.
- Stap 3: Bepaal (eventueel samen met Steunpunt Kerkenwerk of Kerkpunt) welke interim-predikant het beste past bij de situatie.
- Stap 4: Samen met Steunpunt Kerkenwerk en de interim-predikant regelt u de afspraken en ‘uitleen’overeenkomst (SIP-overeenkomst).
Wanneer een interim-predikant niet geschikt is voor uw situatie, kunt u wellicht andere partijen inschakelen die u kunnen helpen, afhankelijk van de aard van de situatie. Voorbeelden hiervan zijn de Interkerkelijke Commissie Geschiloplossing (voor advies, coaching en bemiddeling bij geschillen) of Kerkpunt (voor trajectbegeleiding t.a.v. gemeenteopbouw en kerkelijke transitietrajecten).
De rol en werkzaamheden van de interim-predikant
Het gaat bij de interventie van een interimpredikant niet alleen om een eindresultaat, maar ook om de werking gedurende het proces. Mensen kunnen hun gevoelens over de situatie in de gemeente uiten. Ook kan verdriet, pijn, teleurstelling en mislukking gedeeld worden. Belangrijk daarbij is dat in individuele gesprekken de geestelijke dimensies en het geloof van mensen aan de orde kunnen komen.
Een interim-predikant begint altijd met onderzoek: wat is er aan de hand? Welke vragen zijn er en waar komen die vandaan? Daarna zal de interim-predikant in overleg met de kerkenraad een voorstel doen om aan die vragen te werken. De interimpredikanten zijn getraind in het effectief omgaan met conflicten, met rouw in gemeenten, in het analyseren van een gemeente, in het begeleiden van veranderingsprocessen, en bij het vinden en invoeren van een koers of beleidswijziging.
Het is belangrijk dat niemand predikant kan worden van een gemeente waar men interim predikant is of is geweest. De interim-predikant blijft een buitenstaander, wat van waarde kan zijn bij het omgaan met conflicten en het boven water krijgen van financiën.
Kosten en kwaliteitsgarantie
De kosten van een interim-predikant die vanuit het Mobiliteitsbureau wordt aangesteld, liggen iets hoger dan de kosten van een gemeentepredikant die u voor eenzelfde tijdsbesteding zou vragen. Alle interim-predikanten die vanuit de dienstenorganisatie worden ingezet, zijn lid van In Between. Kiezen voor een interim-predikant van In Between betekent kiezen voor een predikant met een gedegen opleiding en met continue aandacht voor kwaliteit.
Bij het Mobiliteitsbureau is een team opgeleide interimpredikanten in landelijke dienst werkzaam. Elke gemeente kan een beroep doen op dat team. Dat geldt ook voor In Between. Via In Between zijn even hoog geschoolde predikanten en een kerkelijk werker beschikbaar, maar dan zonder bemiddeling van het landelijk bureau van de PKN. Alle interim predikanten zijn ook zonder tussenkomst van bureau of In Between te benaderen.
Sinds 2006 bestaat in de PKN de officiële specialisatie tot interimpredikant. De eerste predikanten kwamen toen van de opleiding ‘functioneren in de tussentijd’. Inmiddels is er een landelijk team van interimpredikanten actief, en is er een professioneel kwaliteitsnetwerk waarvan zo’n 30 interim predikanten lid zijn. De vraag naar interimpredikanten groeit.
HILARISCH: PREDIKANT LIGT DUBBEL OM AFKONDIGING
Er was bijvoorbeeld een geval van twee vacante gemeenten die wilden fuseren. Ze zochten contact met een interim predikant van het mobiliteitsbureau van de PKN. Deze zette de stappen om tot een fusie te komen op een rijtje. De pastorale en de geestelijke kant van die fusie werden niet vergeten. De interim predikant stak daar veel tijd in. Ook begeleidde hij het beroepingswerk voor één nieuwe predikant. Na ruim een jaar was de fusie voltooid en werd een predikant beroepen.
Een andere gemeente kampte met een conflict over kerkgebouwen tegen de achtergrond van financiële problemen. Deze gemeente kwam via het kwaliteitsnetwerk ‘InBetween’ in contact met een interimpredikant. Ze bespraken een plan van de interimpredikant om voor 25% de zittende predikant en kerkenraad te begeleiden bij het omgaan met het conflict, en het boven water krijgen van de financiën.
Er is sprake van een tussentijd waar de interim-predikant mee te maken heeft. Als een gemeente contact zoekt met een interimpredikant, zal deze allereerst dat ‘interim’ helder willen krijgen. Dat wil zeggen: waar is deze gemeente nu mee bezig, en waar wil ze heen? Is er een vraag of een probleem? Of gaat het meer om overbrugging tijdens een vacature? Om welke situatie gaat het?
Dan is er het moment van afscheid. De interim-predikant en de opdrachtgever zijn beiden van mening dat hun wegen kunnen scheiden. Hier hoort ook altijd een moment van evaluatie bij.