Het functioneren van een kerkelijke gemeente brengt diverse werkzaamheden met zich mee. Hoewel de kerkenraad vaak een groot deel van deze taken op zich neemt, is er behoefte aan flexibele ondersteuning, met name in periodes van afwezigheid van een vaste predikant. Hier bieden ambulante predikanten uitkomst. Zij fungeren als ervaren, flexibele krachten die zich snel kunnen aanpassen aan de specifieke behoeften van een gemeente.
De rol van de ambulant predikant
Ambulante predikanten zijn gespecialiseerd in het tijdelijk vervullen van predikantswerk, doorgaans voor een maximale periode van twee jaar, met de mogelijkheid tot verlenging na goedkeuring. Hun inzet is met name waardevol tijdens vacatureperiodes, bij langdurige ziekte van een predikant, of bij zwangerschapsverlof. Ze verrichten reguliere predikantswerkzaamheden, meestal voor 18 tot 20 uur per week.
Ds. Theo van Staalduine en ds. van Dorp, beiden werkzaam als ambulant predikant, benadrukken hun veelzijdigheid. "Ik houd me vooral bezig met het pastoraat en kringwerk. Maar ik word ook wel eens gevraagd om een voorwoord te schrijven voor het kerkblad. Dat hoort erbij als je ambulant bent," aldus ds. van Dorp. "De vraag van de gemeente staat voorop. Wij als predikant voegen ons daarin. We zijn allround predikanten."
Ds. van Staalduine voegt hieraan toe: "Je past op de winkel, maar je hebt beperkte tijd. Naast het pastorale werk is een ambulant predikant ook prima in staat een kerkenraad te ondersteunen waar nodig. Vaak hebben ze jarenlange ervaring als predikant en weten ze hoe je een kerk dient."
Voordelen van een frisse, neutrale blik
Een belangrijk aspect van het werk van een ambulant predikant is de mogelijkheid om met een frisse, neutrale blik naar een gemeente te kijken. Ds. van Staalduine ervaart dit als een waardevolle bijdrage: "Je kijkt met een frisse blik naar een gemeente, en kunt de kerkenraad neutraal coachen waar nodig." Ds. van Dorp beaamt dit: "Het gaat er inderdaad niet om welke richting ik op wil. Als ambulant predikant ben je een voorbijganger, maar dat betekent niet dat je geen verschil maakt."
Vertrouwen en directe verbinding
Ondanks de tijdelijke aard van hun rol, bouwen ambulante predikanten snel een band op met gemeenteleden. "Ik klop aan bij zieken, en de mensen kennen mij in eerste instantie niet. Maar er is veel vrijmoedigheid. Bijna altijd staat de deur wagenwijd open," vertelt ds. van Staalduine. "Er is een groot vertrouwen in de kerkenraad in het aanstellen van de ambulant predikant. Ze weten dat het iemand is met ambtsgeheim waar je je hart kunt uitstorten. Mensen vertrouwen je tijdens het eerste koffiebezoek heel veel toe."
Ook ds. van Dorp merkt dit op: "Je bouwt echt contact op met mensen." Beide predikanten signaleren een groeiende behoefte aan ambulante predikanten. "Vroeger kwam er in een vacatureperiode veel op de kerkenraad neer. Nu kan het werk gewoon doorgaan, het is geen onderbreking meer. Deze continuïteit is belangrijk voor een gemeente," aldus ds. van Dorp.
Ds. van Staalduine ziet dat gemeenten steeds vaker kiezen voor professionele ondersteuning, ook buiten de officiële vacatureperiodes: "Ik zie steeds vaker dat men ook in de vacatureperiode een ambulant predikant wil. En niet omdat er problemen zijn, maar omdat ze iemand op het schip willen hebben."
Ondersteuning bij het samenstellen van een profielschets
Wanneer een gemeente nog niet precies weet welk profiel zij zoekt in een nieuwe predikant, kan een ambulant predikant waardevolle ondersteuning bieden. "Je helpt de tijd overbruggen, en kunt samen met de kerkenraad een juiste profielschets samenstellen," legt ds. van Staalduine uit.
De rol van de kerkenraad en scriba bij ziekte van een predikant
Wanneer een predikant ziek wordt, krijgt de kerkenraad, en met name de scriba, te maken met zowel administratieve als communicatieve taken. De scriba fungeert als aanspreekpunt voor de zieke predikant en neemt het voortouw in het proces. Indien een andere contactpersoon wordt aangewezen, gebeurt dit in overleg met de predikant, die ook zijn of haar voorkeur kan aangeven.
Registratie en melding van ziekte
Bij ziekmelding registreert de scriba de datum van de eerste ziektedag. Bij kortdurende ziekte, zoals griep, is de procedure eenvoudiger. Bij langdurige ziekte is het essentieel om dit binnen twee weken te melden bij de arbodienst Perspectief via een online formulier. De verzuimconsultant van de arbodienst neemt vervolgens contact op met zowel de zieke predikant als de scriba.
Communicatie en begeleiding
De scriba is de contactpersoon voor de predikant gedurende de ziekteperiode. Het initiatief voor het eerste contact kan van beide kanten komen, waarbij afspraken worden gemaakt over de verwachte duur van de afwezigheid en de overname van taken. Zowel de predikant als de scriba ontvangen informatie van de arbodienst over de werkwijze. De verzuimconsultant begeleidt het proces en bepaalt of een bedrijfsarts ingeschakeld moet worden.
Na elk consult met de verzuimconsultant of bedrijfsarts ontvangen de predikant en de scriba een rapportage over de prognose, therapie en eventuele werkhervatting. Er wordt benadrukt dat er geen vragen gesteld mogen worden naar de aard van de ziekte, en de predikant is niet verplicht hierover te communiceren. Afspraken over communicatie naar de kerkenraad en gemeente dienen zorgvuldig gemaakt te worden.
Vervanging en kosten
Bij langdurige ziekte kan het noodzakelijk zijn om vervanging te regelen, bijvoorbeeld door gastpredikanten voor erediensten en diensten, of door de inzet van een emeritus predikant voor pastorale taken. De kosten van vervanging komen voor rekening van de gemeente.
Protocollen en rechtspositie
Het protocol ‘Begeleiding en voorkoming arbeidsongeschiktheid’ biedt richtlijnen voor zowel de predikant als de gemeente bij ziekte of arbeidsongeschiktheid. Dit protocol helpt bij het nemen van de juiste stappen en biedt een veilige afscherming voor de predikant om ziek te mogen zijn.
Plan van aanpak en werkhervatting
Een plan van aanpak kan helpen bij het bespreken, plannen en uitvoeren van acties voor de re-integratie van de predikant. Dit document vertaalt het advies van de bedrijfsarts naar concrete activiteiten. Bij het hervatten van werkzaamheden geeft de bedrijfsarts of verzuimconsultant advies over de werkhervatting, waaraan de predikant gehouden is. De kerkenraad is verantwoordelijk voor het scheppen van de nodige voorwaarden voor de opvolging van dit advies.
Een ‘taken- en urenoverzicht’ kan inzichtelijk maken welke taken de predikant kan oppakken en hoeveel tijd dit vergt. Soms, na ongeveer een jaar ziekte, adviseert de bedrijfsarts een arbeidsdeskundige in te schakelen om de mogelijkheden voor terugkeer in het werk te onderzoeken.
Financiële consequenties
Na een jaar ziekte wordt het traktement van de predikant met 30% verlaagd. De gemeente ziet de bezettingsbijdrage evenredig verminderd. Voor de berekening hiervan zijn rekenbladen beschikbaar. Bij een ziekteperiode van 15 maanden kan een keuring plaatsvinden om arbeidsongeschiktheid vast te stellen.
De Protestantse Kerk biedt via de mobiliteitspool een selectie van meer dan 80 ervaren predikanten die ingezet kunnen worden. Voor de dienstdoende predikanten van de Hersteld Hervormde kerk is een arbeidsongeschiktheidsverzekering afgesloten via de Stichting voor de Predikantspensioenen.
'In de veelheid van geluiden', LB 283, met improvisatie Geerten vd Wetering, uit dienst 18-8-24
De inzet van ambulante predikanten zorgt voor continuïteit binnen gemeenten, biedt ondersteuning aan kerkenraden en geeft zieke predikanten de ruimte om te herstellen, wetende dat hun taken worden waargenomen.