De preek van deze zondag, "Preek 6e zondag door het jaar c", duikt diep in de betekenis van de zaligsprekingen zoals verteld door Lucas, en contrasteert deze met de meer bekende versie van Matteüs. De tekst onderzoekt thema's als vertrouwen, armoede, rijkdom, onrecht en de rol van de gemeenschap in het licht van de boodschap van Jezus.
De Zaligsprekingen van Lucas: Een Paradoxale Boodschap
Lucas' versie van de zaligsprekingen, ook wel bekend als de 'Vlakterede', plaatst Jezus niet op een berg, maar te midden van de mensen, in de vlakte. Dit benadrukt zijn nabijheid en betrokkenheid bij het alledaagse leven van de mensen. In tegenstelling tot Matteüs, die de zaligsprekingen in de toekomst plaatst, spreekt Lucas de mensen die direct voor hem zitten aan. We kunnen ons deze mensen voorstellen: gekleed in lompen, levend in holen, honger lijdend, alleenstaande vrouwen met kinderen, weduwen, kreupelen, mensen bedekt met zweren - uitgestoten door de elite en als onrein beschouwd.
Tegenover deze schrijnende realiteit spreekt Jezus hen gelukkig. Dit is een paradoxale boodschap: juist zij die in ellende leven en niet meetellen in de wereld, worden door Jezus gelukkig geprezen. "Gelukkig zijn jullie die arm zijn, want voor jullie is het koninkrijk van God." En nog sterker: "Gelukkig jullie die nu honger lijden, want je zult verzadigd worden." Jezus erkent hun treurige situatie, hun bedroefde ogen, en prijst hen desondanks gelukkig. "Gelukkig wie nu huilt, want je zult lachen."
Het vertrouwen van deze mensen in Jezus moet immens zijn geweest. Ze voelden dat Hij voor hen een nieuwe werkelijkheid opende, dat ze ertoe deden. Hij benaderde hen niet van bovenaf, maar ging naar hen toe, raakte hen aan en liet zich aanraken door hen die door velen werden vermeden. Wanneer Hij verkondigt dat het koninkrijk van God is aangebroken, begrijpen ze misschien niet de precieze theologische implicaties, maar ze voelen het in zijn nabijheid.
Rijkdom en Armoede: Meer dan Alleen Geld
Lucas gaat verder in op de ongelijkheid door ook de elite, de rijken, aan te spreken. Zij zullen de verstotenen kwalijk nemen dat ze Jezus volgen en in zijn Blijde Boodschap geloven. De machthebbers ervaren dit als een ondermijning van hun macht en zullen zich hiertegen verzetten. Jezus prijst ook de vervolgden gelukkig: "Gelukkig zijn jullie wanneer mensen jullie omwille van de Mensenzoon haten en buitensluiten en je naam door het slijk halen."
Tegenover de rijken, die de ongelijkheid veroorzaken en in stand houden, spreekt Jezus een waarschuwing uit: "Maar wee jullie die rijk zijn, jullie hebben je deel al gehad." In plaats van Gods wil te volgen, streven zij naar macht en aanzien onder elkaar en zullen zij de vreugde van de Blijde Boodschap missen.
Het onderscheid tussen rijk en arm gaat bij Lucas niet per se over veel of weinig geld. Armoede betekent geen macht hebben en nergens meetellen, terwijl rijkdom kan duiden op zelfopkoming en afhankelijkheid van materiële zaken. De kern van Jezus' boodschap ligt in de nieuwe wereld die hij verkondigt, een wereld waarin voor elkaar wordt gezorgd.
Vertrouwen op Wie of Wat?
De preek raakt aan de persoonlijke ervaring van de spreker, die een zieke patroon bezoekt die tweemaal aan een hersentumor is geopereerd. Deze persoon zoekt naar een beeld van een nieuw leven waarin hij beter wordt, en vertrouwt daarbij op therapie, maar vooral op de mensen om hem heen en het vertrouwen dat er goed voor hem zal worden gezorgd door dokters en naasten. Dit persoonlijke verhaal resoneert met de bredere thematiek van vertrouwen die in de Bijbelse lezingen naar voren komt.
De eerste lezing van Jeremia onderstreept deze dualiteit: "Vervloekt is degene die op mensen vertrouwt, die bouwt op een schepsel en zich afkeert van de Heer." Jeremia houdt de bevolking een spiegel voor en waarschuwt dat het dom is God los te laten en te denken dat de wereld gelukkig zal maken. De Psalmen weerspiegelen dit gevoel van onrechtvaardigheid, waarbij de rechtvaardige zich afvraagt waarom het de goddelozen vaak goed gaat. De Psalmist vindt uiteindelijk antwoord in het inzicht dat Gods oordeel later komt en dat de boosdoeners op een glibberig pad gaan.
De apostel Paulus voegt hieraan toe dat als ons geloof alleen op dit leven is gericht, we beklagenswaardig zijn. Hij benadrukt de opstanding van Jezus en wat dit voor ons geloof betekent, en daagt ons uit verder te kijken dan alleen dit leven.
De Rol van de Heilige Geest en de Kerk
De liturgie van deze zondag, die zich langzaam verplaatst naar Pinksteren, belicht de rol van de Heilige Geest in het leven van de Kerk. De Heilige Geest wordt beschreven als de Helper, de Parakleet, die de leerlingen alles in herinnering zal brengen wat Jezus heeft gezegd. Dit is een belofte van steun en bemoediging in de afwezigheid van Jezus.
De tekst uit de Openbaring van Johannes schetst een beeld van een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, een nieuw Jeruzalem dat uit de hemel neerdaalt. Dit symboliseert een nieuwe realiteit waarin God zelf de tempel is en waar geen onrecht meer zal zijn. De beschrijving van het nieuwe Jeruzalem is poëtisch en symbolisch, en drukt de hoop uit op een volmaakte gemeenschap.
De preek benadrukt dat het volgen van Jezus niet altijd gemakkelijk is en vaak ingaat tegen de zoektocht naar macht. De Blijde Boodschap van liefde, vrede en gerechtigheid wordt gepresenteerd als de enige weg naar geluk voor onszelf en onze medemensen. We worden opgeroepen om arm te zijn aan egoïsme en machtsdrang, maar rijk aan liefde en vrede.
Praktische Toepassing: Waar Stellen Wij Ons Vertrouwen Op?
De preek stelt ons voor enkele kernvragen:
- Waar stellen we ons vertrouwen op?
- Wat is onze definitie van succes en geluk?
- Hoe gaan we om met uitdagingen en moeilijkheden?
Om deze vragen te beantwoorden, worden concrete suggesties gedaan:
- Neem dagelijks tijd om stil te zijn en te bidden.
- Wees dankbaar voor wat je hebt.
- Zoek manieren om anderen te helpen.
- Wees niet bang om anders te zijn.
- Investeer in relaties die je dichter bij God brengen.
- Lees regelmatig de Bijbel en pas de lessen toe in je dagelijkse leven.
De oproep is om te groeien in vertrouwen op God, in nederigheid en in liefde voor anderen. Net als een boom die stevig geworteld is aan een rivier, zullen we sterk zijn en vrucht dragen, ook in moeilijke tijden.