De Noodzaak van Ontmoeting in Kerk 2025
Binnen het project Kerk 2025 wordt grote nadruk gelegd op de ontmoeting van gemeenten in ringen. Dit initiatief is een voortzetting van een ontwikkeling die al langer gaande was, waarbij de classis transformeerde van een primair besturend orgaan naar een plaats van ontmoeting en kerkelijk gesprek.
De classis, een eeuwenoud begrip dat stamt uit de zestiende eeuw, fungeert als een tussenlaag tussen individuele gemeenten en de kerk als geheel. Historisch diende de classis voor advisering, bestuur en controle. Echter, in de loop van de vorige eeuw verschoof de focus steeds meer naar het bevorderen van het kerkelijk gesprek tussen gemeenten, met name binnen de Nederlandse Hervormde Kerk, waar verschillende richtingen lang naast elkaar hadden bestaan. Dit verlangen naar onderlinge bemoediging, kennisname en het van elkaar leren, wordt binnen de Protestantse Kerk voortgezet.
Met de vorming van elf nieuwe, grotere classes, die elk te veel gemeenten omvatten voor directe vertegenwoordiging per kerkenraad, dreigt het risico van wegvallen van inhoudelijke ontmoeting. Om dit te voorkomen, is het begrip ring van gemeenten opnieuw geïntroduceerd, zij het met een vernieuwde inhoud. Een aantal gemeenten wordt met elkaar verbonden met als taak deze verbondenheid zichtbaar en vruchtbaar te maken.
Een centraal document in dit project is Waar een Woord is, is een Weg. Dit document benadrukt een terugkeer naar de kernen van het geloof, waarbij ballast aan vergaderingen en regels zoveel mogelijk overboord moet. De ontmoeting tussen gemeenten moet zich richten op deze kernzaken.
Per 1 mei zijn 74 ringen in de elf classes gestart, waarbij de huidige classes de nieuwe benaming 'ringen' zullen dragen. Kerkenraden en classicale vergaderingen zullen in de loop van het jaar overleggen over mogelijke wijzigingen. Een ring moet groot genoeg zijn om voldoende verscheidenheid te bieden, aangezien het doel is de ontmoeting te verbreden voorbij het gelijkgestemden zoeken.
In tegenstelling tot de oude classis, waar één of twee ambtsdragers uit elke kerkenraad vergaderden, kan de ontmoeting in de ring op diverse manieren plaatsvinden. De kerkenraden worden aangemoedigd om te bepalen wat nuttig is en de gemeenten helpt. Het is belangrijk te benadrukken dat ontmoeting iets anders is dan samenwerking, hoewel samenwerking tussen gemeenten, ook van verschillende ringen, mogelijk is.
Kerkenraden kunnen gebruikmaken van aangereikte thema's door werkgemeenschappen, classicale vergaderingen of de synode. Informatie-uitwisseling, bijvoorbeeld over de moeilijkheid om mensen te vinden voor het ambt, kan via de ringen naar de synode gaan, wat leidt tot praktischere en doeltreffendere reacties en een versterking van de band tussen gemeenten en de landelijke kerk.
Hoewel het woord 'moeten' in deze tijd niet populair is en als dwang kan worden ervaren, gaat het hier om de overtuiging dat ontmoeting essentieel is voor het samen kerk-zijn. Het document Waar een Woord is, is een Weg verwijst naar het voorbeeld van Barnabas, die gemeenten bemoedigde met goede raad en de kernzaken van het evangelie benadrukte. De wisselwerking tussen Barnabas' ervaringen en de gemeenten illustreert hoe ontmoeting leidt tot groei en verbinding.
De ontmoeting met God in Woord en gebed gaat hand in hand met de ontmoeting met elkaar. Handelingen laat zien dat er ook toen al volop verscheidenheid bestond. De ontmoeting vindt plaats in de ring, terwijl het leidinggeven (besturen) de verantwoordelijkheid blijft van de classicale vergadering. Deze tegenstelling benadrukt dat de ring geen extra besturende tussenlaag is, hoewel ontmoeting ook binnen de classicale vergadering plaatsvindt en de ringen enige vorm van aansturing nodig zullen hebben.
Gezien de ruimte die het document biedt, hebben kerkenraden gevraagd om een handreiking, omdat grotere vrijheid ook grotere onzekerheid kan veroorzaken. Naast suggesties voor de invulling van ontmoetingen is er nu ook een modelregeling. De classicale vergadering is verantwoordelijk voor de indeling van de ringen, terwijl kerkenraden verantwoordelijk zijn voor de organisatie van de ontmoeting, de doelgroepkeuze en het programma.
Per ring worden leden van de classicale vergadering gekozen, die contact onderhouden met de kerkenraden en betrokken zijn bij wat er in de ring gebeurt. Vanaf 1 mei komen de nieuwe classicale vergaderingen bijeen en starten de ringen. Het organiseren van ontmoetingen vereist voortrekkers, wat bij toerbeurt door een kerkenraad kan gebeuren. Voorbereiding is cruciaal, en het is raadzaam hier niet te lang mee te wachten.
In veel huidige classes zijn de eerste stappen al gezet en zijn voorlopige stuurgroepen actief. Een overleg voor de zomer, waarin kerkenraden afspraken maken, zou nuttig kunnen zijn. De toekomst van deze nieuwe opzet is nog niet te voorspellen.
Bij de ring geldt hetzelfde als in een gemeente: zonder inzet van mensen komt er niets tot stand. De analogie met het lichaam van Christus, waarin alle leden elkaar nodig hebben, benadrukt dat samen kerk-zijn geen bijkomstigheid is, maar een essentieel aspect van het geloof, zowel binnen de Protestantse Kerk als daarbuiten.
Initiatieven voor Ontmoeting en Verbinding
Verschillende initiatieven tonen de diversiteit aan manieren waarop ontmoeting en verbinding binnen de kerk worden gestimuleerd:
Basiscatechisatie voor Jongeren
Voor de leerlingen van groep 7 en 8 worden jaarlijks bijeenkomsten georganiseerd op De Elzenhof. Onder leiding van Ineke Schuman en Henk Zweers, beiden oud-leerkrachten, beleven de kinderen een uur lang een speelse en leerzame ontmoeting. Naast gezelligheid met koek en limonade, worden thema's als de doop, een bezoek aan de Witte-of-Lambertuskerk, "de grote talentenshow" en "de kruiswoorden van Jezus" behandeld.
Westland Ontmoet
Voor de zesde keer organiseert Westland Ontmoet een week lang ontmoetingen in de Oude Kerk met als doel Westlanders met elkaar in contact te brengen. De focus ligt op activiteiten voor, door en samen met mensen en organisaties die doorgaans minder aandacht krijgen. In 2025 is deze week voor het eerst in tweeën gesplitst. Deelname is gratis, gefinancierd door fondsen en diaconieën. Initiatieven zoals Vitis Welzijn, Vluchtelingenwerk, Wereldwinkel, Muziekmeesters, Gemeente Westland, PKN-kerken Naaldwijk en Ipse de Bruggen werken samen aan het programma.
Protestants Landelijk Dienstencentrum
Het Protestants Landelijk Dienstencentrum in Utrecht biedt faciliteiten voor vergaderingen, conferenties en bijeenkomsten. De grote zaal is uitgerust met een spreekgestoelte, podium, geluidsinstallatie en beamer. Vergaderzalen van diverse groottes zijn beschikbaar, evenals een restaurant voor ontbijt, lunch en diner. De kapel biedt ruimte voor gebed, vieringen en dagsluitingen, met beschikbare liedboeken en een orgel. Een meditatieve ruimte is eveneens aanwezig.
De Gereformeerde Kerk (PKN) Zevenbergen: 'De Ontmoeting'
De Gereformeerde Kerk in Zevenbergen heeft een nieuwe naam aangenomen: 'De Ontmoeting'. Deze naamsverandering markeert een meer naar buiten gerichte koers, met de hoop meer 'mensen van buiten' aan te trekken. De kerk, die momenteel wekelijks tussen de tien en twintig bezoekers trekt, ziet het ledental dalen van 400 in 2012 naar 165 in 2021. Om de aantrekkingskracht te vergroten, worden naast oecumenische diensten in Taizé-sfeer en Thomasvieringen ook niet-kerkelijke bijeenkomsten georganiseerd.
Hoewel de kerk momenteel geen eigen predikant heeft, beschikt zij over een kerkgebouw, enthousiaste gemeenteleden en een liturgiecommissie die diensten regelt en gastpredikanten uitnodigt. Een kerkelijk werker is aangetrokken om de nieuwe koers te begeleiden, met een toekomstige focus op samenwerking met andere kerken.
Vernieuwing en Uitdagingen in de Protestantse Gemeente Apeldoorn
De Protestantse Gemeente Apeldoorn (PGA) heeft begin dit jaar de noodklok geluid en benadrukt de noodzaak van een nieuwe koers om te voorkomen dat wijkgemeenten 'kopje-onder' gaan. Het besef is ingedaald dat de gemeente zich op een nieuwe manier aan de stad moet verbinden.
De Kringloopwinkel als Nieuwe Koers
De kringloopwinkel van de PGA wordt gezien als een voorbeeld van deze nieuwe koers: een aansprekende, verbindende activiteit die op een ongedwongen manier contact legt met stadsgenoten. De winkel, die drie jaar geleden is gestart met ingezamelde spullen, genereert een aanzienlijk bedrag voor de wijkgemeente, waarvan een kwart naar een goed doel in Apeldoorn gaat. Daarnaast wordt diaconale hulp geboden.
Ledenwerving en -binding
Volgens Marjoleine Engelbert, voorzitter van de algemene kerkenraad, hebben kerken jarenlang ledenwerving en -binding verwaarloosd omdat alles 'wel liep'. De vraag wordt gesteld waarom de kerk niet meer inzet op contact met inwoners, bijvoorbeeld via sociale media, en of er voldoende oog is voor de 'buitendienst' van de kerk.
Dramatische Financiële Situatie
De meerjarenbegroting van de PGA schetst een 'vrij dramatisch' beeld, waarbij bijna alle wijkgemeenten met verlies draaien. 70 procent van de inkomsten komt van 65-plussers, terwijl de inkomsten van leden onder de veertig onvoldoende zijn om een fulltime dominee te betalen. De leeftijdsopbouw van de gemeente wordt vergeleken met een lolly: een klein bolletje op een dun stokje, dat kleiner wordt door overlijdens.
Nieuwe Activiteiten en Verbinding met de Stad
Na twee 'heidagen' is de ernst van de situatie duidelijk geworden. De PGA kiest ervoor om niet langer de 'kaasschaafmethode' toe te passen (gebouwen sluiten, dominees minder), maar de koers volledig te veranderen. In plaats van kerkgebouwen af te stoten, wil de kerk nieuwe activiteiten ontwikkelen en de gebouwen creatiever inzetten voor huiswerkbegeleiding, huisvesting van asielzoekers, taallessen, diaconale presentieplekken en uitgiftepunten van de Voedselbank.
De kerk werkt ook samen met andere kerken en organisaties in de stad, zonder de oudere leden uit het oog te verliezen. De nadruk ligt op inhoud en ontmoeting, niet per se op de traditionele zondagse dienst met preek en orgel.
Herbronnen en Theologische Fundering
Tijdens een recente heidag presenteerden vijf predikanten hun visie op de toekomst van de kerk in de stad. De nadruk lag op 'herbronnen': de essentie van het kerk-zijn, het loslaten van ballast en het behouden van de kern. De droom is om als gemeente van Christus zichtbaarder en vindbaarder te zijn als een kleurrijke eenheid.
Emeritus predikant Marius Noorloos signaleert de ontkerstening in Nederland en ziet een vergelijkbare trend in Apeldoorn. Hij waarschuwt voor een 'sterfhuisconstructie' en ziet de mogelijkheid dat alle resterende protestanten van Apeldoorn straks gemakkelijk in de Grote Kerk passen.
Gebedsbeweging en Geloofsgesprek
Noorloos heeft samen met predikanten het initiatief genomen tot een gebedsbeweging voor de PGA, omdat hij gelooft dat dit de enige manier is om het tij te keren. Hij benadrukt dat bloei van de christelijke gemeente samenhangt met gebed, en dat activiteiten zonder gebed als 'bomen zonder wortels' zijn.
Gemeenteopbouwspecialist Sake Stoppels onderstreept het belang van de leiding van de Heilige Geest. Noorloos benadrukt, net als in zijn eerdere boeken, dat de weg uit de impasse begint met het geloofsgesprek, gevolgd door beleid en vervolgens activiteiten. Deze volgorde mag niet worden omgedraaid.
Bespaargids voor Inwoners
De diaconie van de PGA heeft een 'bespaargids' samengesteld voor inwoners van Apeldoorn. Deze brochure bevat informatie over open maaltijden, tweedehandswinkels, repaircafés, kinderactiviteiten, energiebesparing en kortingsbonnen, waaronder die van de eigen kringloopwinkel. De gids wordt officieel gepresenteerd en is een initiatief van Ben van der Velden, amateurzanger en pr-medewerker van de winkel.
De Protestantse Gemeente Apeldoorn telt elfduizend leden, waarvan gemiddeld tien procent op zondag de kerk bezoekt. Naast zeven 'gewone' PKN-gemeenten zijn er een lutherse, een vrijzinnige en een confessioneel-evangelisch-charismatische wijk, evenals een grote buitengewone wijkgemeente die tot de Gereformeerde Bond wordt gerekend.