De geschiedenis van de kerkelijke gemeenschap in Pijnacker is rijk en gaat terug tot de 13e eeuw. Graaf Willem II van Holland speelde een cruciale rol in de vroege ontwikkeling van religieuze instellingen in het gebied.
De Oprichting van Klooster Koningsveld
Op 26 juni 1251 deed Graaf Willem II van Holland een belofte aan zijn tante Ricardis. Hij zegde toe de inkomsten van het land, de kerk en het recht om een pastoor in Pijnacker aan te stellen aan haar te schenken. Deze schenking was voorwaardelijk: Ricardis moest haar plan om een klooster te stichten, binnen het gebied van de parochie van Pijnacker, uitvoeren. Het dorp Pijnacker was destijds welvarend, mede dankzij de ruime giften die de vader van Willem II reeds deed uit de inkomsten van het gebied.
De bouw van het klooster Koningsveld, gelegen op de grens bij Delft, begon met Kerst in 1252. Oorspronkelijk was Koningsveld een dubbelklooster, bewoond door zowel monniken als zusters van de Orde van Sint Augustinus. Deze situatie was echter van korte duur; reeds in 1258 woonden er uitsluitend nog zusters.
Patronaat en Verwoesting van Koningsveld
Ricardis, de stichteres van het klooster, overleed in 1262. De bouw van het klooster was op dat moment nog niet voltooid. Graaf Willem II stierf in 1256. In 1258 verleende zijn broer Floris bij oorkonde het patronaatsrecht over de parochiekerk van Pijnacker aan het klooster, na het overlijden van pastoor Willem. Dit hield in dat het klooster het recht kreeg om een pastoor aan te stellen die tot hun orde behoorde, en tevens de inkomsten van de parochiekerk ontving.
Een ingrijpende gebeurtenis vond plaats in 1571, toen het klooster Koningsveld door de Delftenaren werd platgebrand en gesloopt. Dit werd gedaan uit angst dat de Spanjaarden het als schuilplaats zouden gebruiken. De zusters die het klooster bewoonden, ontvingen van de Staten van Holland een levenslange alimentatie.
De Dorpskerk en de Scheve Toren
De locatie van de oorspronkelijke parochiekerk in Pijnacker is nu de plaats van de huidige Dorpskerk, die naast de karakteristieke toren staat.
De toren zelf diende oorspronkelijk als verdedigingstoren. De toegang bevond zich op ruim 6 meter hoogte. De toren, die geen vaste buitentrap had, stond aan de bocht van een vaart en werd omgeven door een gracht aan de achterzijde. Al in het midden van de 16e eeuw begon de toren scheef te staan. Dit werd verergerd toen de toren werd verhoogd met twee gotische verdiepingen, wat resulteerde in een knik.
De verzakking zette zich voort met een snelheid van ongeveer 2 millimeter per jaar. In 1940 was de afwijking naar het westen al 133 centimeter. Ondanks pogingen om de fundering te versterken, stortte de toren op 18 april 1940 om 00:41 uur in. De huidige toren is een nauwkeurige kopie, maar staat wel recht.
In de scheve toren hing een klok uit 1434, genaamd Barbara. Deze klok werd waarschijnlijk rond 1570 aangeschaft als afronding van de nieuwbouw door de toenmalige overheid en het kerkbestuur.
Van Rooms-Katholieke Kerk naar Hervorming
De eerste stenen parochiekerk, gebouwd bij de toren, stond vermoedelijk tot omstreeks 1550. De opvolgende, nieuwe kerk met een koor, stond in verbinding met de 13e-eeuwse en reeds scheefstaande toren. Deze tweede kerk werd in 1892 vervangen door de huidige kerk, waarbij gebruik werd gemaakt van de oude fundering. Ook de oude zuilen met kapitelen, versierd met krulkoolbladeren, zijn behouden gebleven.
Tijdens de Reformatie moesten de Rooms-Katholieken hun kerk bij de scheve toren verlaten en overdragen aan de protestanten. De Rooms-Katholieken bouwden een schuilkerk aan de Oostlaan, maar deze ging door een hevige brand in 1773 verloren. Hierbij gingen alle doopboeken, kerksieraden en gewaden verloren.
Nieuwe Kerken en Groeiende Gemeenten
In 1775 konden de kerkdiensten opnieuw worden hervat in een nieuw gebouwde kerk aan de Oostlaan 25-26, op dezelfde locatie. Rond 1800 was de hervormde kerk niet langer de dominante religie. De katholieken wilden hun oude parochiekerk terug, maar na onderhandelingen werd een betalingsregeling getroffen waarbij de katholieken afzagen van hun aanspraak.
Tegen 1850 telde Pijnacker 261 huisgezinnen met 1350 inwoners. Van hen waren 780 Hervormd, 8 Evangelisch-Luthers, 13 Remonstrants en 550 Rooms-Katholiek. De kerk uit 1775 werd te klein. In 1892 zorgde de vermogende pastoor Van ât Rood voor een nieuw kerkgebouw aan de Oostlaan 38: de H. Joannes de Dooperkerk. De oude kerk werd afgebroken, maar de pastorie, die tegelijkertijd werd gebouwd, staat nog steeds aan de Oostlaan 26.
De Gereformeerde Kerken
In 1904 vonden de eerste gereformeerde diensten plaats. In 1905 beschikte men al over een eigen gebouw aan de Kerkweg. De gestaag groeiende gemeente betrok in 1929 de grotere Plooykerk. Dit karakteristieke gebouw moest in 1991 plaatsmaken voor winkelcentrum Ackershof. In de plaats van de Plooykerk verscheen de Ontmoetingskerk aan de Klapwijkseweg.
In de 20e eeuw waren er lange tijd drie geloofszuilen in Pijnacker: rooms-katholiek, hervormd en gereformeerd. In 1944 leidde de kwestie Schilder tot de oprichting van de Gereformeerde Kerken onderhoudende Art. 31 K.O. De afscheiding die hieruit voortkwam, staat in de volksmond bekend als de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt. De gemeente kerkte achtereenvolgens in verschillende locaties, waaronder de lerarenkamer en een lokaal van de gereformeerde school aan het Koningshof, een bovenzaal van het C.J.M.V.-gebouw, een eigen gebouw achter het terrein van Pluym aan de Kerkweg, en de tuinbouwschool aan de Wilhelminasingel, die uiteindelijk in 1978 werd omgebouwd tot kerkgebouw. In 2023 is de gemeente administratief opgeheven door een teruglopend aantal leden.
Fusie en Toekomstplannen
In 2013 zijn de Hervormde Gemeente Pijnacker en Delfgauw en de Gereformeerde Kerk Pijnacker gefuseerd tot de Protestantse Gemeente Pijnacker en Delfgauw (PGPD).
De Dorpskerk van Pijnacker is een Nederlandse Hervormde Kerk in het oudste deel van het dorp. Bij de bouw van de neogotische kerk in 1892 bleven de funderingen van de laatgotische dorpskerk behouden, waarop de nieuwe kerk werd opgetrokken. Ook de zuilen met kapitelen en de scheibogen van het schip bleven gespaard. In de Dorpskerk bevindt zich een tweeklaviersorgel, gebouwd door H. Knipscheer in 1830 en in 2018 gerestaureerd. Als wijkgemeente Dorpskerk streeft men ernaar op een positieve manier in de wereld te staan, met als doel de liefde van Christus te laten flonkeren en de Heilige Geest in de gemeente te laten werken.
De Protestantse Gemeente Pijnacker en Delfgauw organiseert diverse diensten en activiteiten, waaronder gezamenlijke diensten, avondmalen en speciale vieringen zoals Palmpasen, Witte Donderdag, Goede Vrijdag, Pasen en Pinksteren. Veel van deze diensten worden ook via livestream uitgezonden, zodat kerkgangers op afstand kunnen deelnemen. De kerkelijke agenda voor 2026 toont een gedetailleerd overzicht van deze diensten, met vermelding van datum, tijd, wijk, voorganger en bijzonderheden.
tags: #kerkomroep #hervormde #kerk #te #pijnacker