Bevindelijk gereformeerden vormen een herkenbare groep binnen de Nederlandse protestantse gemeenschap. Kerkelijk gezien behoren zij tot zowel de hervormden als de gereformeerden, of zelfs tot de hervormd-gereformeerde protestanten. De gemeenschappelijke term 'bevindelijk' verwijst naar de nadruk op 'bevinding' of 'bevindelijkheid' als kenmerk van het ware geloofsleven. Binnen dit geloofsleven spelen kerkdiensten en preken een wezenlijke rol. De vraag die daarbij centraal staat, is: wat is eigenlijk een bevindelijke preek? Hoe komt deze tot stand en wat wordt ermee beoogd?
Met deze vragen heeft dr. P. Buitelaar zich intensief beziggehouden in zijn proefschrift, dat hij verdedigde aan de Vrije Protestantse Universiteit van Brussel. De titel van zijn onderzoek, 'Speurtocht naar verantwoorde bevinding in hervormd-gereformeerde preken', maakt direct duidelijk dat de auteur verder wil gaan dan een loutere beschrijving van wat bevindelijke prediking inhoudt. Zijn intentie is om een oordeel te geven over het bevindelijke karakter van de onderzochte preken.
Buitelaar kiest ervoor om te spreken over 'geloofsbevinding', om zo een onderscheid te maken met 'bevinding' in bredere zin, wat volgens hem een te breed karakter kan krijgen. Zijn studie omvat de analyse van een honderdtal preken, waarbij hij naast directe homiletisch onderzoek ook enkele algemene inventariserende hoofdstukken aanbiedt.
Methodologie en Kritische Vragen
De kern van Buitelaars studie bestaat uit de analyse van vijf preken die hij als kenmerkend beschouwt voor een vijftal categorieën binnen de hervormd-gereformeerde prediking. Hierbij rijzen echter enkele methodologische vragen op.
- Het is niet duidelijk waarom het niet mogelijk was om de auteurs van de vijf geselecteerde preken te benoemen.
- Wellicht was het wenselijk geweest om ook de vindplaatsen van de overige 95 onderzochte preken te vermelden, voor zover deze in publicaties na te gaan zijn.
Zonder deze informatie is het voor de lezer niet mogelijk om de analyse van de auteur kritisch te volgen en een zelfstandig oordeel te vormen. Het is onduidelijk welke preken precies aan de conclusies ten grondslag liggen, noch waarom juist deze vijf voorbeelden zijn gekozen. Het blijft ongewis of dit de beste of juist de minste preken waren binnen de onderscheiden categorieën.
Criteria voor de Analyse
De vragen die Buitelaar aan de preken stelt, zijn duidelijk en gericht op diverse aspecten:
- Structuur van de preek
- De cesuur (onderbreking of keerpunt)
- Het onderscheidende element
- De taal
- Het mensbeeld
- Het spreken over het geloof
- De wijze waarop het concrete leven aan bod komt
De criteria die de auteur hanteert - recht doen aan de tekst in de exegese, aandacht voor stijl, woordkeus en duidelijkheid - zijn relevant voor een bredere beoordeling van de prediking, die verder gaat dan enkel het begrip 'geloofsbevinding'. Mogelijk had de speurtocht zich nog meer kunnen toespitsen op het specifieke bevindelijke element in de analyse.
Voorkeur en Pleidooi voor Bevindelijke Prediking
Het is duidelijk dat de schrijver een voorkeur heeft voor een prediking waarin het geloofsbevindelijke element voortkomt uit de Schriften. Daarbij dient, in een verbondsmatige benadering, recht gedaan te worden aan Bijbelse onderscheidingen, zonder het concrete leven uit het oog te verliezen. Zijn studie dient, vanuit een hartelijke verworteling en verbondenheid met de hervormd-gereformeerde traditie, als een pleidooi voor een dergelijke vorm van prediking.
Buitelaar spreekt aan het einde van zijn studie over een 'blijvende speurtocht' om het bevindelijke geheim van de prediking ten diepste te doorgronden. Voor de lezers, zowel predikers als toehoorders, biedt deze studie een waardevolle aansporing om vanuit de Schriften te blijven zoeken naar datgene wat de prediking tot een appellerend getuigenis maakt. Bijzonder treffend is de opmerking over 'een door de Geest doorgloeide prediking' (blz. 198).
Psalmen vanuit de gereformeerde traditie
Recente Ontwikkelingen en Aanverwante Publicaties
In 2019 verscheen een recent proefschrift over bevindelijke prediking, wat heeft geleid tot een studiedag georganiseerd door het Dutch Bible Belt Network. De bundel die daaruit voortkwam, bevat bijdragen van diverse auteurs, waaronder John Exalto, Arie van der Knijff, Fred van Lieburg, Theo Pleizier, Arie Schot en Maarten Wisse. Deze bijdragen benaderen 'bevindelijke prediking' als een theologisch (homiletisch) en antropologisch (historisch) samenspel van vaardigheden, verwachtingen en vooroordelen rond de veronderstelde werking als voertuig van Gods Woord en Geest.
Ds. J.M.J. de Waal benadrukt het blijvend belang van een Schriftuurlijk-bevindelijke prediking waarin de belijdenisgeschriften gestalte krijgen.
De Bijbel-In is een Christelijke boekhandel die zich beperkt tot 'christelijke' artikelen. Boeken met een niet- of anti-christelijk karakter zijn in de winkel niet verkrijgbaar. Wanneer u via de webshop met een cadeaukaart wilt betalen, geldt sinds 1 juli 2020 de regel dat maximaal €50,= met een cadeaukaart betaald mag worden. Voor bestellingen in Haarlem en naaste omgeving worden geen bezorgkosten in rekening gebracht; ook is het mogelijk om bestellingen te laten bezorgen.
tags: #paperback #bevindelijke #prediking