Minoren Theologische Verdieping
Binnen de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) zijn er twee minoren met de naam Theologische Verdieping: Theologische Verdieping 1 en Theologische Verdieping 2. Deze minoren zijn ontwikkeld in nauwe samenwerking met vertegenwoordigers van diverse kerkelijke organisaties, waaronder de Unie van Baptistengemeenten, de Alliantie van Baptisten en CAMA gemeenten, de Molukse kerk en de Protestantse Kerk Nederland, evenals het opleidingsinstituut OVP.
De minoren bieden ruimte voor theologische verdieping binnen de eigen kerkelijke tradities, met tevens aandacht voor uitwisseling met andere tradities en voor de aansluiting bij vragen uit de beroepspraktijk. Beide minoren hebben een omvang van 15 EC en kunnen los van elkaar gevolgd worden.
Inhoud van Theologische Verdieping 1
De eerste minor, Theologische Verdieping 1, richt zich primair op exegese en hermeneutiek met betrekking tot zowel het Oude als het Nieuwe Testament. Specifieke onderdelen kunnen zijn:
- Een werkstuk waarin een Bijbelgedeelte wordt geëxegeseerd en geïnterpreteerd.
- Een werkstuk over een thema of kernbegrip uit de theologie van het Oude Testament, toegepast op een concrete casus.
- Een opdracht over de theologie van een Bijbelboek, inclusief de relatie met een theologisch thema uit het Nieuwe Testament (zoals christologie of eschatologie) en de relatie met het kerkgenootschap.
Inhoud van Theologische Verdieping 2
De tweede minor, Theologische Verdieping 2, bouwt voort op de eerste en behandelt onderwerpen als systematische theologie, kerkgeschiedenis en beroepsethiek. Door het volgen van beide modulen komen studenten in aanraking met zes theologische disciplines.
Toepassing en Vereisten
Beide minoren maken deel uit van de opleidingen hbo-theologie en leraar godsdienst levensbeschouwing van Hogeschool Windesheim. Ze kunnen echter ook los gevolgd worden door personen die zich willen voorbereiden op een loopbaan binnen de kerk. Voor de registratie als Kerkelijk Werker in de PKN zijn beide minoren verplicht. Dit geldt eveneens voor de voorbereiding op het predikantschap bij gemeenten die zijn aangesloten bij de Unie van Baptistengemeenten of de Molukse Evangelische Kerk.
Voor studenten van Hogeschool Windesheim geldt dat het volgen van de propedeuse en hoofdfase, een PKN stage en de minoren TV1 en TV2 een voorbereiding vormen op de module Kerk in Uitvoering.
Praktische Uitwerking en Stage
Studenten houden een viering in een van de bestaande of nieuwe vormen van kerk-zijn, in lijn met de tradities en vernieuwingen binnen de PKN, gebruikmakend van de verplichte literatuur. Tevens dient de student aan te tonen dat hij of zij zich kan verhouden tot en in dialoog kan zijn met andere stromingen binnen de PKN dan de eigen stroming. Dit kan bijvoorbeeld door een stage in een gemeente met een andere modaliteit, of door het voeren van gesprekken of organiseren van activiteiten met gemeenteleden van verschillende modaliteiten.
De student geeft aan hoe de kerkorde van belang is op de stageplek voor organisatie en activiteiten, en benoemt mogelijke knelpunten en spanningen door een verbinding te maken tussen activiteiten en de kerkorde.
Voor de module Kerk in uitvoering is een stageplek/leerwerkplek met twee contexten vereist. De ene context kan een kerkelijke zijn, de andere dient een andere context van kerk-zijn te hebben.
Elk onderdeel van de module (contextbeschrijving, vieringen, reflectie) heeft een eigen deeltoets. Alle onderdelen moeten minimaal met een voldoende worden afgesloten. De stage is eveneens een toetsonderdeel, wat resulteert in één eindcijfer. Na afronding van de eindtoets ontvangen externe studenten een certificaat, dat zij bij de CHE kunnen inleveren voor verwerking in hun cijferadministratie.
Module Kerk in Uitvoering
De module Kerk in Uitvoering wordt elk schooljaar aangeboden, met start in september. De lesdagen vinden plaats op woensdagmiddagen en -avonden op de campus in Zwolle. De module omvat 6 lesdagen en één pioniersdag.
Voor deelname is een relevante theologische vooropleiding of aantoonbare theologische kennisbasis op minimaal hbo-niveau vereist. Na aanmelding worden documenten en studieresultaten opgevraagd, gevolgd door een intakegesprek met de studieleider van de opleiding Theologie aan Hogeschool Windesheim. Hierin wordt de achtergrond van de student vergeleken met het bachelorprogramma hbo Theologie met kerkelijke route.
Tijdens de module Kerk in uitvoering werken studenten aan verschillende onderwerpen binnen de Protestantse Kerk door middel van zelfstudie, werkcolleges en opdrachten op een stageplek. De docenten combineren academische kennis met praktijkervaring.
Kerkelijk Werker in de PKN: Registratie en Bevoegdheden
De aanstelling tot kerkelijk werker is voorbehouden aan kerkelijk medewerkers die de hbo-opleiding Theologie of Godsdienst-Pastoraal Werk (GPW) hebben behaald aan een door de Protestantse Kerk erkende instelling. Daarnaast moeten zij belijdend lid zijn van de PKN en ingeschreven staan in het kerkelijk register.
Na afronding van de opleiding, inclusief de module Kerk in uitvoering, kan men zich aanmelden bij het synodebureau van de PKN voor inschrijving in het register van kerkelijk werkers. Deze inschrijving is noodzakelijk voor het verkrijgen van een bevoegdheidsverklaring. De inschrijving vindt plaats na een gesprek met de registercommissie, waarin de motivatie en vertrouwdheid met het leven en belijden van de kerk worden getoetst.
Bevestiging in Ambt en Rol binnen de Kerkenraad
De bevestiging in het ambt van kerkelijk werker is geregeld in de kerkorde (ord. 3-12). Er zijn twee orden van dienst samengesteld voor de bevestiging van de ouderling-kerkelijk werker en de diaken-kerkelijk werker. Met deze bevestiging maken kerkelijk werkers deel uit van de leiding van de plaatselijke gemeente.
De kerkenraad stelt vóór de benoeming de taak van de kerkelijk werker vast. Er wordt op gelijke voet samengewerkt binnen de kerkenraad. De werkgeversrol wordt vervuld door het college van kerkrentmeesters. Een kerkelijk werker kan niet worden bevestigd als ouderling-kerkrentmeester en dus geen lid zijn van het college van kerkrentmeesters.
Permanente Educatie en Bevoegdheden van Kerkelijk Werkers
Er is een toenemend aantal vragen rondom de permanente educatie en bevoegdheden van kerkelijk werkers binnen de PKN.
Permanente Educatie
Permanente educatie is een verplicht element van de dienstbetrekking van kerkelijk werkers, ook bij een parttime-aanstelling. Dit wordt soms onvoldoende meegenomen door colleges van kerkrentmeesters en kerkenraden, die vanuit een kortetermijnbehoefte denken.
De invulling van permanente educatie omvat:
- Persoonlijke coaching door een mentor gedurende het eerste jaar na bevestiging of indienststelling.
- Het volgen van primaire nascholing, aangeboden door door de kerk aangewezen HBO-opleidingen, binnen vier jaar na aanvang van het werk in de gemeente.
- Voortgezette nascholing, vergelijkbaar met die voor predikanten, vanaf het zesde jaar. Dit bestaat uit een toegesneden studieplan, gespreid over perioden van vijf jaar, met een verplicht en een vrij in te vullen deel.
Een kerkelijk werker kan de opleiding ook gebruiken voor de invulling van een studie richting predikantschap of promotie. Het studieplan dient besproken en eventueel bijgesteld te worden met de kerkenraad en opgestuurd te worden naar de classispredikant.
Het niet behalen van studiepunten kan leiden tot formele consequenties, waaronder een aanvullende studieopdracht om elders aan de slag te kunnen.
In de praktijk blijkt dat de deelname aan permanente educatie onder kerkelijk werkers aanzienlijk lager ligt dan bij predikanten.
Consent tot Preek en Sacramentenbediening
Het is niet altijd noodzakelijk om een bevoegdheid te hebben om te preken; de kerkenraad kan een dienst een bijzonder karakter geven. De prediking en sacramentsbediening vallen echter onder verschillende kerkordelijke regimes.
Voor het aanvragen van een preekconsent is aanvullende homiletische en liturgische vorming vereist, evenals toestemming van het breed moderamen van de classis. De aanvraag wordt ingediend door de scriba van de kerkenraad.
Het breed moderamen controleert de formele opleiding en geschiktheid, en let op omgevingsfactoren, zoals de beschikbaarheid van andere preekvoorzieningen in de regio. Het preekconsent geldt voor een specifieke gemeente of regio en is maximaal vier jaar geldig.
Het bedienen van sacramenten en het uitspreken van de zegen is zeer uitzonderlijk en enkel mogelijk onder strikte voorwaarden, zoals bij gemeenten met beperkte financiële middelen en na instemming van het breed moderamen van de classicale vergadering.
Toekomstperspectief voor Kerkelijk Werkers
Er is een beweging binnen de generale synode om kerkelijk werkers op te waarderen, met de mogelijkheid voor een jaar extra studie om bevoegdheden te verkrijgen voor preken en sacramentenbediening. Dit rapport, 'Geroepen en gezonden', krijgt een vervolg met theologische en praktische uitwerkingen. Na aanneming zullen kerkelijk werkers moeten kiezen tussen het volgen van deze extra opleiding of het afzien ervan, wat consequenties zal hebben voor het verkrijgen van bevoegdheden.
Opleiding tot Kerkelijk Werker
Om kerkelijk werker te worden, dient men een opleiding Theologie of Godsdienst-Pastoraal Werk (GPW) te volgen aan een van de door de PKN erkende HBO-instellingen. Een essentieel onderdeel van deze route is de gezamenlijk aangeboden module Kerk in Uitvoering.
Studenten van VIAA en Fontys kunnen met (minimaal) de module Kerk in Uitvoering in aanmerking komen voor registratie. Voor studenten met een andere HBO-theologieopleiding is het mogelijk contact op te nemen met een van de genoemde hogescholen voor een verkennend gesprek, assessment van verworven competenties en een eventuele aanvullende opleiding of route binnen de PKN.
Minoren aan het Oud-Katholiek Seminarie
Voor studenten van andere theologische en verwante opleidingen is het mogelijk minoren (of 'seminars') te volgen aan het Oud-Katholiek Seminarie. Studenten stellen in overleg met de rector een samenhangend pakket van 10-30 EC samen uit het aanbod van het Seminarie.
Mogelijke thematische foci zijn onder andere liturgie, systematische theologie, kerkgeschiedenis, in combinatie met vakken in de oecumenica of het kerkelijk recht. Ook combinaties zoals een minor 'oud-katholieke identiteit' met onderwerpen uit systematische theologie en kerkgeschiedenis zijn mogelijk.
De liturgische practica ('handelen', 'zang' en 'homiletiek') zijn exclusief voor studenten van het Oud-Katholiek Seminarie. Externen die zich willen verdiepen in de liturgische achtergrond van de oud-katholieke eredienst kunnen het vak 'Ordinarium en proprium' volgen.
De Kerkelijke Opleiding van de Oud-Katholieke Kerk van Nederland is in 2022 opnieuw erkend als initiële opleiding tot geestelijk verzorger door de Stichting Kwaliteitsregister Geestelijk Verzorgers (SKGV). Dit stelt studenten die stage doen binnen de geestelijke verzorging na afstuderen in staat zich bij de SKGV in te schrijven.