Het lijkt een goed moment om stil te staan bij ons kerkbesef, en Sint-Nicolaas, hoewel zijn officiële dag morgen is, biedt hiervoor een uitstekende aanleiding. Over de historische figuur Nicolaas van Myra weten we relatief weinig: geboren ergens vóór 300 en waarschijnlijk overleden in 342, was hij bisschop van Myra, gelegen aan de zuidkust van het huidige Turkije. Zijn status als heilige is zelfs dusdanig ter discussie komen te staan dat hij in 1970 uit het pantheon van Romeinse heiligen werd geschrapt. Veel van wat aan hem wordt toegeschreven, is waarschijnlijk legendarisch en moeilijk te bewijzen.
Ironisch genoeg is de enige heilige die in de gereformeerde wereld enige bekendheid geniet, door de Rooms-Katholieke Kerk niet meer erkend. Dit feit op zich is al interessant en biedt stof tot nadenken, op een manier die de populaire figuur Sinterklaas niet kan bieden.
Sinterklaas versus Nicolaas van Myra: Volksgeloof versus Kerkgeheim
Sinterklaas confronteert ons met de mysteries van het volksgeloof en de volkse gebruiken. De herkomst van elementen zoals Spanje, de boot, zijn knecht Zwarte Piet en de schimmel is niet altijd duidelijk. Nicolaas van Myra daarentegen herinnert ons aan het geheimenis van de kerk. Terwijl Sinterklaas een fictieve figuur is, een verklede man, leefde Nicolaas werkelijk en bestaat hij voort op een dieper niveau, in de stad van de levende God, het hemelse Jeruzalem.
Hij is een van de vele figuren waarover de brief aan de Hebreeën spreekt. Dit perspectief biedt een ander soort kerkbesef dan de vroegere nadruk binnen onze kerken, die zich voornamelijk richtte op het belang van concreet kerk-zijn binnen een kerkverband en de directe gemeenschap om ons heen. Hoewel dit aspect van samenleven in een georganiseerde kerk belangrijk is, gaat het in de brief aan de Hebreeën om de werkelijke proporties en het werkelijke karakter van de kerk.
De Twee Bergen: Sinaï en Sion
Het leren over het ware karakter van de kerk begint in Hebreeën 22 met de tegenstelling tussen de Sionsberg en de berg Sinaï. Soms lijkt het erop dat juist gereformeerden meer affiniteit hebben met de berg Sinaï dan met de Sionsberg. Dit kan deels verklaard worden door de wekelijkse lezing van de Tien Geboden, die afkomstig zijn van de berg Sinaï. Echter, de verschijning op de Sinaï - in vuur, duisternis en woeste wind, met bazuingeschal en stemgedonder - past bij een God die voor velen diep ontzagwekkend en zelfs schrikwekkend is.
De schrijver aan de Hebreeën plaatst ons echter voor een heel andere berg: niet een berg van schrik, maar een berg van vreugde. Deze Sionsberg wordt gesierd door duizenden engelen en is niet kaal en ongenaakbaar, maar herbergt een stad: de stad van de levende God, het hemelse Jeruzalem. De engelen verblijven daar in vreugde over al het leven, de liefde en de volmaaktheid die er aanwezig zijn.
Als we meer aandacht zouden besteden aan dit beeld en het tot ons zouden laten doordringen, zou de sfeer in de kerk nog feestelijker kunnen worden. De kerk hoort geen toon te zetten van ernst, maar van vreugde en lofzang, een voorproefje van de harmonie van de duizenden engelen. De kerk is de gemeenschap waarin God verheerlijkt wordt, waarin Zijn indrukwekkendheid bezongen wordt en waarin we samen blij zijn met onze levende God. Dit geldt niet alleen voor de zondagse eredienst, maar ook voor ons dagelijks leven, thuis en onderweg.
Wie bij Jezus Christus hoort, is op weg naar deze stad van lofzang, de Heer van de dans, en mag daarom met zang en dans door het leven gaan.
De Gemeenschap van Eerstgeborenen
In Hebreeën 23 gaat de schrijver verder over de mensen in de kerk: we staan voor de gemeenschap van eerstgeborenen die in de hemel ingeschreven zijn. De term 'eerstgeborene' is in de Bijbel zeer positief. God noemt de Israëlieten zijn eerstgeborenen wanneer Hij hen uit Egypte leidt. Deze gemeenschap heeft burgerrecht in de hemel, is daar thuis, en is, indien nog niet volledig aanwezig, op weg daarnaartoe.
De echte ledenlijst van de kerk bevindt zich in de hemel, en de namen van allen die bij Jezus Christus horen, staan daar vermeld. Dit is een gedachte die waardevol is, zeker wanneer we de namenlijsten van onze eigen gemeenten in handen hebben. De namen in de hemel blijven daar staan; in tegenstelling tot aardse lijsten waar overledenen worden geschrapt, blijft de naam van een rechtvaardige, die tot volmaaktheid is gekomen, voor altijd staan.
Wie hier op aarde deel uitmaakt van de gemeenschap der heiligen, blijft dat ook daarbuiten. Wie bij Jezus Christus hoort, blijft bij Hem horen. Dit leert ons dat de gemeenschap der heiligen niet door de dood verbroken kan worden. De gemeenschap van eerstgeborenen, ingeschreven in de hemel, wordt bijeengehouden door Jezus Christus, de overwinnaar van zonde, dood en duivel. Hij is geen God van doden, maar van levenden. Onze broeder Nicolaas van Myra leeft bij Hem, net als de geliefde doden in Christus die we recentelijk hebben begraven.
De Reformatie en het Verlies van Kerkbesef
In de tijd van de Reformatie is er veel van dit kerkbesef verloren gegaan, wat begrijpelijk is gezien de misstanden rond de heiligenverering in de Rooms-Katholieke Kerk. De verhouding tussen Jezus Christus en de gelovigen werd omgedraaid; via heiligen bereikte men Christus, waarbij zij de weg tot Hem werden. Het is echter juist Jezus Christus die onze weg tot elkaar is. Maria is in Christus onze zuster, net als ieder ander in onze gemeente.
Wij staan voor het hemelse Jeruzalem, de stad van de levende God, en zijn daartoe op weg. In Jezus Christus zijn we verbonden met de gemeenschap van eerstgeborenen. We kunnen voor hen danken, God met hen prijzen en verheerlijken. En, via Jezus, kunnen we hen vragen om voor ons te bidden, net zoals we elkaar hier op aarde om gebed vragen. Hij verbindt ons aan elkaar als de Levende die tot volmaaktheid brengt.
Het is moeilijk in te zien waarom een ouder die voor zijn kinderen bidt, daarmee zou stoppen na de dood, enkel omdat hij tot volmaaktheid is gekomen. Het idee dat een ouder na zijn overlijden niet meer voor zijn kinderen zou bidden, omdat hij tot volmaaktheid is gekomen, lijkt onlogisch.
Jezus: Bemiddelaar van het Nieuwe Verbond
In Hebreeën 24 staan we voor de Sionsberg, waar Jezus de bemiddelaar van een nieuw verbond is, en voor het gesprenkelde bloed dat krachtiger spreekt dan dat van Abel. Dit nieuwe verbond, opgericht in Jezus' bloed, is de testamentaire schenking van de toegang tot deze Sionsberg, het geven van het onwankelbare koninkrijk.
Abels bloed schreeuwde om recht en wraak, een appèl op God als rechter. Jezus' bloed spreekt daar overheen en bovenuit: recht is geschied, wraak is geoefend, de straf is voldaan. Jezus' bloed spreekt van vergeving en verzoening, van redding en bevrijding, van toegang tot de Sionsberg en van een eeuwig feest voor allen die gered zijn.
Het feit dat de kerk een gemeenschap van blije mensen is, is enkel te danken aan dit nieuwe verbond in Jezus' bloed. Wie dit afwijst, heeft geen reden tot blijdschap, maar alleen tot vrees. Als alles omgekeerd wordt en alleen blijft wat onwankelbaar is, blijft alleen het onwankelbare koninkrijk over, waar Jezus de toegang toe verleent.
Alleen Jezus' bloed overstemt elke schreeuw om recht en wraak, ook in ons leven. Daarom is het zo belangrijk op te letten dat we Hem die spreekt niet afwijzen. De boodschap van Jezus' bloed is de enige boodschap van echte redding. Wie deze boodschap aanvaardt, mag werkelijk op weg zijn naar deze feestelijke stad.
Nicolaas, de Heilige en de Christen
Of Nicolaas van Myra een heilige was in de Roomse zin van het woord, is onzeker. Maar als christen is hij door het bloed van Jezus heilig geworden en tot volmaaktheid gekomen. Wie bij Jezus hoort, zal dat ook eens ervaren en mag nu al beseffen dat Nicolaas en wij bij elkaar horen. In dat besef van de ene kerk is het van minder belang of Sinterklaas bestaat; Nicolaas leeft. En dankzij het bloed van Jezus zullen ook wij leven, samen, tot in eeuwigheid.
Historische Context en Legenden van Sint-Nicolaas
Nicolaas van Myra (ca. 270 - 342), wiens naamdag op 6 december valt, is een van de bekendste figuren op de katholieke heiligenkalender in Nederland, naast Maria, Petrus, Jacobus en Sint-Maarten. Hij werd geboren uit vrome, rijke ouders en werd al op jonge leeftijd bisschop van Myra. In die tijd bestond het pausdom en de Rooms-Katholieke Kerk nog niet. Tijdens de christenvervolgingen onder keizer Diocletianus (ca. 310) werd Nicolaas gevangengezet en gemarteld. Na de kerstening van het Romeinse Rijk onder keizer Constantijn de Grote, nam hij deel aan het Concilie van Nicea (325) als vertegenwoordiger van de 'orthodoxe' richting, die de Geloofsbelijdenis van Nicea vormde.
Er zijn talrijke legenden over Sint-Nicolaas, die mogelijk een kern van waarheid bevatten. Een bekende legende vertelt hoe hij drie dochters van een arme edelman aan een bruidsschat hielp, om hen te behoeden voor slavernij of prostitutie. Hierdoor werd hij de beschermheilige van jonge ongehuwde vrouwen. Een andere legende beschrijft hoe Sint-Nicolaas drie gepekelde jongetjes tot leven bracht.
Vanaf de zesde eeuw werd Sint-Nicolaas in het Byzantijnse Rijk vereerd. Toen de Turken in 1087 Myra dreigden te veroveren, werden zijn relieken overgebracht naar Bari in Zuid-Italië, waar ze nog steeds rusten in de Basilica di San Nicola.
Sint-Nicolaas als Voorbeeld: Gelijkenissen met Christus
Het mooiste wat we in onze voorgangers kunnen eren (Hebreeën 13:7), zijn de aspecten waarin zij Christus weerspiegelen en ons tot voorbeeld dienen. Sint-Nicolaas vertoont gelijkenissen met Christus op diverse manieren:
- Liefde voor kinderen: Sint-Nicolaas toont liefde voor kinderen, vergelijkbaar met Jezus' omgang met kinderen (Marcus 10:13-16). De profeet Elisa vertoonde ook een dergelijk zorgzaam gedrag.
- Wonderen van vermenigvuldiging: Sint-Nicolaas vermenigvuldigde graan in Myra tijdens een dreigende hongersnood (vergelijkbaar met Jezus' wonder met de vijf broden, Marcus 6:31-44). Ook de profeet Elisa deed een soortgelijk wonder.
- Redding op zee: Sint-Nicolaas redde zeelieden die dreigden te vergaan in een storm (vergelijkbaar met Jezus' kalmeren van de storm, Marcus 4:35-41). Ook bij Elisa vinden we een waterwonder.
- Triomfantelijke intocht: De triomfantelijke intocht van Sinterklaas in Amsterdam ('het Jeruzalem van het noorden') doet denken aan de intocht van Christus in Jeruzalem te midden van juichende kinderen.
We houden van Sinterklaas omdat we, wellicht onbewust, zoveel van Jezus in hem herkennen.
De Decembermaand: Eerlijkheid en Fantasie
De decembermaand, met de komst van Sinterklaas, kan voor veel gezinnen een drukke, maar ook magische periode zijn. Sommige ouders kiezen er bewust voor om eerlijk te zijn tegen hun kinderen over het sprookje, terwijl ze het feest toch vieren. Deze combinatie van eerlijkheid en het magische denken van kinderen kan leiden tot een bijzondere sfeer.
De aanloop naar en de periode van Sinterklaas kan veel van ouders en kinderen vragen. Kinderen kijken vaak met grote spanning uit naar de komst van Sinterklaas, wat gepaard gaat met de dagelijkse gang van zaken zoals school en sportactiviteiten. Het is belangrijk om te erkennen dat niet elk kind hetzelfde reageert. Sommige kinderen worden overweldigd door blijdschap, terwijl anderen juist extra angst en spanning ervaren, wat kan leiden tot prikkelverwerking, nachtmerries, driftbuien of buikpijn.
Dit fenomeen, waarbij de hersenen informatie uit het lichaam en de omgeving verwerken, heet zintuiglijke prikkelverwerking. Wanneer dit systeem overbelast raakt, kunnen bovengenoemde reacties optreden. Tijdens de drukke decembermaand, met de vele prikkels, kan het kinderbrein moeite hebben met het filteren van informatie, vooral bij gevoelige kinderen. Dit kan leiden tot overprikkeling, waardoor kinderen sneller boos, huilerig of defensief worden.
Sinterklaas als Pressiemiddel en het Beloningssysteem
Het gebruik van Sinterklaas als pressiemiddel, bijvoorbeeld door te zeggen "Je krijgt alleen cadeautjes als je lief bent" of "Als je stout bent, ga je in de zak mee terug naar Spanje", zaait angst en is niet bevorderlijk voor de spanning van een kind. Ouders die hun kinderen van jongs af aan het 'echte' verhaal vertellen, ervaren vaak minder scherpe spanning, wat leidt tot meer vreugde en gezelligheid.
Eerlijkheid en het volgen van het eigen gevoel als ouder zijn hierin belangrijk. Het vieren van het feest op een eerlijke en oprechte manier, met het verhaal van Sinterklaas en de pieten, kan heel waardevol zijn. Bij kinderen tot ongeveer zeven jaar lopen fantasie en werkelijkheid vaak door elkaar, wat kan leiden tot wonderlijke en mooie situaties.
Omgaan met Meningen en Oordelen
Ongeacht het onderwerp, van opvoeding tot kledingkeuze, is het onvermijdelijk om meningen en oordelen van anderen te ontvangen. Dit geldt ook voor het Sinterklaasverhaal. Sommige ouders houden vast aan het traditionele verhaal, terwijl anderen kiezen voor eerlijkheid, en weer anderen het hele feest mijden. Elk gezin heeft zijn eigen manier om ermee om te gaan.
Sommige mensen zullen de keuze voor eerlijkheid als overdreven of ongepast beschouwen, bang dat het feest verpest wordt. Anderen respecteren deze keuze. Meningen van buitenaf zullen er altijd zijn; de vraag is wat het beste past bij het gezin en wat zwaarder weegt: het eigen gevoel of dat van een ander.
Wanneer en Hoe het Echte Verhaal Vertellen?
Voor ouders die kiezen voor het 'echte' verhaal, is het bepalen van het juiste moment en de juiste manier cruciaal. Er is geen perfect moment, maar het is raadzaam om dit niet vlak voor het slapengaan te doen. Let op het kind: als er veel vragen komen, kan dat een geschikt moment zijn. Ook kun je het zelf introduceren, bijvoorbeeld met de vraag "Wat weet jij over Sinterklaas?". Zorg voor een duidelijk en helder verhaal.
Een boek zoals 'Hoe de Sint, Sinterklaas werd' van Anouk van der Lucht kan helpen om kinderen op magische wijze mee te nemen in de ontstaansgeschiedenis van het feest. Veel ouders vertellen jaarlijks dat Sinterklaas echt bestond en dat het feest een naspel is. Bij vragen wordt openheid gegeven.
Het is belangrijk om dicht bij jezelf te blijven, met respect voor de ander. Kinderen hebben vaak hun eigen waarheid; als een kind gelooft dat Sinterklaas bestaat, zal hij of zij de uitspraken van klasgenoten die dat ontkennen, waarschijnlijk weerleggen.
Ontspanning en Genieten van de Decembermaand
Voor gevoelige kinderen kan minder spanning en meer plezier zorgen voor een fijnere decembermaand. Eerlijkheid, gecombineerd met de magische kijk die kinderen op de wereld hebben, creëert een verhaal waarin beleving centraal staat. Elk kinderbrein filtert deze beleving anders. Ouders wordt geadviseerd om te kijken wat voor hen en hun kinderen werkt, en het Sinterklaasfeest aan te passen aan de gezinssituatie.
Dit maakt het feest geslaagd en is het grootste cadeau dat men zichzelf en zijn kind kan geven. Een gezellige en ontspannen decembermaand is het doel.
De Vraag over Sinterklaas Spelen in een Openbare Instelling
Een lid van een rechtse bondsgemeente, werkzaam in een openbare instelling voor verstandelijk gehandicapten, vraagt zich af of het verantwoord is om Sinterklaas te spelen, gezien de gemeente en het Woord van God. De combinatie van een rechtse gemeente en een openbare instelling lijkt lastig, maar biedt juist kansen om getuige van Christus te zijn.
Er is op zich niets mis met het Sinterklaasfeest. Hoewel het vaak gedomineerd wordt door commercie, kan het in familiekring een leuke invulling krijgen met kleine gebaren en een gedicht. Het kostuum is geen probleem, ondanks de rooms-katholieke oorsprong. De grootste moeilijkheid ligt in het feit dat de 'goedheiligman' alles weet en dit in zijn grote boek heeft staan. Dit aspect kan problematisch zijn in een openbare, niet-christelijke instelling.
Het zou goed zijn om Sinterklaas te ont-mytologiseren, de Sint niet als alwetend voor te stellen, maar als een gewone man in een pak en met een aangeplakte baard, die informatie van bijvoorbeeld de juf heeft gekregen. Indien dit niet mogelijk is, en de Sint als alwetende moet blijven bestaan, is het eerlijk om te benoemen wie de ware Alwetende is: God, de Vader van Jezus Christus.
De Bijbel stelt het eerste gebod centraal: "U zult geen andere goden voor Mijn aangezicht hebben." Het spelen van Sinterklaas, vooral als de alwetende figuur, kan hiertegen indruisen. Hoewel het gezellige avondje geen probleem is, kan het spelen van de Sint, met de nadruk op alwetendheid, problematisch zijn.
Verschillende meningen bestaan over dit onderwerp. Sommigen vinden dat Sinterklaas spelen niets te maken heeft met de gemeente waar men lid van is, en dat er geen probleem is als de Sint niet als alwetend wordt neergezet. Anderen benadrukken het belang van het eigen geweten en het Woord van God bij het nemen van beslissingen. Er is ook kritiek op het feit dat het Sinterklaasfeest als een grap wordt ervaren, wat sommigen bedrogen doet voelen.
Het echte verhaal is dat ieder de mogelijkheid heeft om Gods liefde te aanvaarden en via Zijn Zoon vrede met Hem te krijgen. Dit leidt tot een leven in het teken van vruchtdragen, wat kan resulteren in een eeuwige kroon. Het streven naar hemelse schatten staat niet gelijk aan het najagen van materiële zaken.
Er is ook kritiek op de discriminatie die zou schuilen in het feit dat Sint wit is en Piet zwart. Dit wordt door sommigen als multicultureel gezien, maar anderen zien er een vorm van discriminatie in. De vergelijking tussen Jezus als Koninklijke kindervriend en Sinterklaas als 'goed onheiligman' wordt als oneindig groot beschouwd.
Verwachting in de Decembermaand en de Komst van Christus
De decembermaand kenmerkt zich door verwachting, zowel rond Sinterklaas als de komst van Christus. Hoewel de aard van de verwachting verschilt, delen we dat gevoel van anticipatie. "Het komt eraan," zonder uitstel, ongeacht de drukte.
De komst van Christus is echter een bloedserieuze zaak, vergelijkbaar met de geboorte van een kind. De Bijbelse teksten uit Zacharia en Lucas schetsen soms angstige beelden, zoals het geweld van de zee, de strijd tussen dag en nacht. De predikanten waarschuwden vroeger voor onoplettendheid en waakzaamheid. Maar zou God met ons spelen als een dief in de nacht?
De profeten willen niet dreigen, maar onder woorden brengen wat er gebeurt en wat er op ons afkomt. De beelden van een wereld die vergaat, van mensen die vluchten zonder richting, schetsen een beeld van verwarring. Het moment dat er geen onderscheid is tussen dag en nacht, is beeldend voor een tijd waarin we de controle verliezen.
In deze chaotische omstandigheden kan God nog steeds perspectief bieden. De schepping, waarin God licht en duisternis scheidde, laat zien dat na de avond het licht weer zal gloren. God vernietigt de wereld niet, maar herschept haar. Dit herscheppingsproces, dat ook bij Zacharia plaatsvindt in de avond, vraagt iets van ons.
Net zoals de vijgenboom laat zien dat de zomer eraan komt, zelfs na een strenge winter, zo toont de natuur dat vernieuwing mogelijk is. Dit geldt ook voor ons eigen leven. De beleving dat de wereld vergaat, kan plaatsmaken voor de verwachting van een nieuwe wereld, waaruit we mogen klimmen.
Jezus was duidelijk tegen zijn toehoorders: deze dag is nabij. De verwachting van Christus' komst en de nieuwe wereld mag niet afhangen van God, maar van ons. Het gaat om de dag die alleen de Heer kent, maar ook om onze bereidheid om te handelen. We moeten waakzaam blijven voor de tekenen van Christus' komst, de tekenen van de zomer.
Deze tekenen zijn niet enkel het kerstverhaal, maar de gebeurtenissen in de wereld. Het belangrijkste teken is een Kind. De verwachting van dat Kind vraagt van ons dat we er iets van maken. Het komt niet zomaar. Net zoals het Sinterklaasfeest soms niet door kan gaan, zo vraagt de komst van God in de wereld als Kind om onze aandacht en voorbereiding. Op Kerstavond zal er licht zijn.
Sinterklaas: Een Diepere Beschouwing
Het Sinterklaasfeest wordt door veel Nederlanders gezien als een onschuldige traditie. Echter, de diepere patronen en overtuigingen die we onze kinderen aanleren, verdienen aandacht. De oorsprong van het feest is niet zuiver, en de symboliek kan als afgodisch worden beschouwd, ondanks dat velen geloven dat het een onschuldig kinderfeest is.
Sommige mensen blijven het Sinterklaasfeest vieren, los van de symboliek. Anderen weigeren eraan deel te nemen, of houden zich er niet mee bezig. De discussie over de oorsprong en betekenis van het feest blijft bestaan.
De radicale scheiding van God en Sinterklaas is een belangrijke overweging. Het gaat er niet zozeer om wat wij van God verlangen, maar om wat Hij van ons en voor ons verlangt. De levende God geeft wel, maar soms is dat anders dan wat we zochten. Dit is pas echt een geschenk, genade.
Dit wist je niet over Sinterklaas | KRO-NCRV
tags: #preek #over #sinterklaas