Inleiding: De Diaconie als Steunpilaar van Amsterdam
De Protestantse Diaconie Amsterdam speelt sinds 1578 een cruciale rol in de stad. Ontstaan uit de Hervormde Kerk van Amsterdam (nu de Protestantse Kerk), was de Diaconie oorspronkelijk verantwoordelijk voor het 'maatschappelijk werk' in de stad. Dit omvatte de zorg voor kwetsbare groepen zoals armen, wezen, ouderen en weduwen.
Vandaag de dag manifesteert de Diaconie zich via een uitgebreid netwerk van diaconale gebouwen, hofjes en gemeenschapscentra. De aanwezigheid in de stad is echter het meest voelbaar door de inzet van talloze mensen die actief zijn binnen diverse diaconale projecten. De Diaconie werkt vanuit het credo: ‘omzien naar elkaar, en laten zien dat je er niet alleen voor staat’. Dit benadrukt de kern van diaconaal werk: solidariteit met mensen en groepen die dreigen te worden uitgesloten uit de samenleving. Het dynamische proces van geven en ontvangen staat hierbij centraal, wat het diaconaat per definitie relationeel maakt.
Evolutie en Groei van het Diaconale Netwerk
Het diaconale netwerk is de afgelopen jaren aanzienlijk gegroeid. In 2021 waren er vijftien diaconaal opbouwwerkers (9,7 FTE) actief in zes Amsterdamse regio's. In samenwerking met lokale kerken en maatschappelijke partners organiseren zij een breed scala aan activiteiten, waaronder maaltijdgroepen, buurt(buren)hulp, budgetcursussen, taallessen, spelinlopen en luistergroepen. Grotere projecten werden voorbereid met het oog op een start in 2022.
Met de groei van het opbouwwerk kwamen in 2021 ook organisatorische vragen rond positionering en verduurzaming naar voren. Belangrijke thema's waren het creëren van effectieve lokale samenwerking met kerkgemeenschappen en het vinden van cofinanciering voor activiteiten. De Diaconie heeft waardevolle inzichten opgedaan in effectieve diaconale methodes, zoals Buurthulp en de budgetcursus In.Kas. Deze methodes worden actief uitgerold binnen lokale netwerken en andere diaconale centra, waardoor een 'gereedschapskist' met gerichte expertise is ontstaan vanuit het brede opbouwwerkteam.
Missie en Inspiratiebronnen
De missie van de Protestantse Diaconie Amsterdam is geïnspireerd door de evangelische opdracht om elkaar lief te hebben. Zij streeft ernaar, in navolging van Jezus, hoopvolle plekken en gemeenschappen te bouwen waar vertrouwen en wederkerigheid de basis vormen. Dit uit zich in een breed scala aan projecten in en rond Amsterdam, gericht op het ondersteunen van dak- en thuislozen, vluchtelingen, eenzamen en mensen die in armoede leven.
De Diaconie zoekt actief de verbinding met Amsterdammers die 'omzien naar elkaar' en laten zien dat niemand er alleen voor staat. Zij ondersteunt en initieert projecten die gericht zijn op het verbeteren van de positie van mensen in knelsituaties, zoals dak- en thuislozen, ongedocumenteerde arbeidsmigranten, vluchtelingen en mensen die onder het bestaansminimum leven. Daarnaast zijn er projecten opgezet in stadswijken die de sociale cohesie tussen bevolkingsgroepen bevorderen.
1972: Beeld van de Pijp in Amsterdam-Zuid - oude filmbeelden
Historische Context: De Betekenis van het Woord 'Diaken'
De rol van protestantse diakenen werd reeds in de 17e eeuw treffend omschreven door dichter Jacob Revius: "Spijst de hongerige caken, / Drenckt se die van dorste blaken, / Troost die na den adem snaken, / Helpt de naeckte onder 't laken, / En de vremde onder daken. / Weest soo doende een diaken." Dit vat de kerntaak samen: zorg voor armen, zieken en andere hulpbehoevenden.
De Diaconie van Amsterdam, de instantie binnen de protestantse kerk die 'maatschappelijk werk' verricht, stamt uit 1578, de periode van de Reformatie. Het woord 'diaken' is afkomstig uit het Grieks ('diakonos') en betekent 'dienaar'. Oorspronkelijk richtte het werk zich voornamelijk op armenzorg en werd gefinancierd met collectegeld en donaties van welgestelde Amsterdammers, die vaak aanzienlijke bedragen en gebouwen schonken.
Hedendaagse Diaconale Zorg en Projecten
Huidige diaconale zorg omvat de ondersteuning van daklozen en drugsverslaafden, en de opvang van asielzoekers en migranten zonder verblijfsrecht. Projecten zoals de Sociale Kruidenier bieden mensen die afhankelijk zijn van de Voedselbank Amsterdam de mogelijkheid om boodschappen te doen. Bureau Straatjurist fungeert als juridisch steunpunt voor dak- en thuislozen die vaak van het kastje naar de muur worden gestuurd.
Een ander belangrijk initiatief is SocialStart, dat traineeships op het gebied van sociaal ondernemerschap aanbiedt aan jonge, sociaal bewogen mensen die moeite hebben met het vinden van werk in hun vakgebied. Het diaconale bureau, met afdelingen financiën, beheer, communicatie en het managementteam, zorgt ervoor dat de diaconale motor blijft draaien, terwijl het merendeel van de collega's actief is in diverse projecten.
Locaties en Erfgoed: Een Wandeling langs Diaconale Initiatieven
Het Nationaal Holocaust Namenmonument
Midden in de stad, op loopafstand van het Waterlooplein, bevindt zich het Centrum van de Diaconie. Een indrukwekkend en confronterend statement is het Nationaal Holocaust Namenmonument, ontworpen door Daniel Libeskind. Dit monument, opgebouwd uit 102.163 unieke bakstenen, symboliseert de omvang van het aantal slachtoffers van de Holocaust. In de stenen zijn de namen, geboortedata en leeftijden van de Nederlandse slachtoffers (Joden, Roma en Sinti) gegraveerd. Het monument is gerealiseerd in het voormalige Weesperplantsoen, tussen de Weesperstraat en de Hoftuin van de Protestantse Diaconie, en past naadloos in het parkachtige landschap.
Historische Gebouwen en Hun Huidige Functie
De Diaconie beheert een reeks historische gebouwen die getuigen van haar lange geschiedenis van zorg en gemeenschapsvorming.
- Hodshonhof: Oorspronkelijk bestemd voor de huisvesting van tien echtparen vanaf 50 jaar, beheerd door de Diaconie. Sinds 2008 is hier een Timon Woongroep gevestigd, die 'kernbewoners' en 'meewoners' (jongeren met behoefte aan begeleiding) huisvest, vanuit een christelijke levensvisie.
- Van Limmikhof: Geschonken door diaken Nicolaas Jacobus van Limmik ter nagedachtenis aan zijn kinderen. De stichting bood onderdak aan bejaarde echtparen en mannen, met specifieke eisen aan inkomen en lidmaatschap van een begrafenisfonds. Tegenwoordig is hier het Kerkelijk Bureau van de Protestantse Kerk Amsterdam, Protestants Jeugdwerk Amsterdam, galerie Outsider Art en een vergadercentrum gevestigd.
- Amstelhof: Een monumentaal pand uit 1681, oorspronkelijk een tehuis voor hulpbehoevende bejaarden. Na meer dan driehonderd jaar dienst te hebben gedaan als tehuis en verpleeghuis, werd het na 1990 verbouwd tot museum Hermitage Amsterdam (samen met het aangrenzende gebouw Neerlandia). De overige gebouwen op het terrein bleven eigendom van de Diaconie.
- Corvershof: Ontworpen door Steven Vennecool, gebouwd in 1723 na een legaat van Jan Corver en Sara Maria Trip. Het hofje bood eeuwenlang huisvesting aan echtparen die niet meer voor zichzelf konden zorgen, met specifieke leeftijd- en kerkgenootschapseisen. Tegenwoordig biedt het ruimte aan sociale ondernemers en organisaties die zich herkennen in de kernwaarden van de Diaconie: barmhartigheid en gerechtigheid. De Protestantse Diaconie Amsterdam heeft hier sinds 2006 haar kantoor.
- Hoftuin: Een sfeervolle binnentuin, oorspronkelijk een 'boomgaard' bij de Amstelhof, heringericht in 2009. De tuin bevat zeven kunstwerken van Tineke Smith die de zeven werken van barmhartigheid verbeelden. Het aangrenzende gebouw diende lange tijd als mortuarium en heet nu Krekelhuis.
- Amstelhoven: Gebouwd in 1789 dankzij een legaat van Johanna van Mekeren-Bontekoning. Het Bestedelingenhuis bood onderdak aan vrouwen met ongeneeslijke kwalen die niet in hun eigen onderhoud konden voorzien. Sinds 2005 heeft het weer een diaconale bestemming: de Amstelrank (verpleeghuis) en het Mission House, waar jongeren uit Europa als vrijwilliger werken. Hier bevinden zich ook Dokters van de Wereld en het Wereldhuis (advies en scholing voor mensen zonder verblijfsvergunning).
Organisatie en Vrijwilligerswerk
Bij de Diaconie werken 27 betaalde medewerkers, ondersteund door enkele honderden vrijwilligers. Het werk wordt mogelijk gemaakt door giften, collectes en bijdragen van fondsen. Coördinator Projecten Arend Driessen benadrukt de aanwezigheid van de Diaconie op diverse plekken in de stad, met als doel een schakel te vormen tussen kerk en samenleving, arm en rijk, en degenen die meetellen en degenen die dreigen te worden buitengesloten. Het verbinden van mensen en het versterken van deze functie is een centrale opdracht voor de toekomst.
tags: #protestantse #diaconie #weesperstraat