Kerkasiel in Den Haag: Een Historisch Perspectief en de Ervaring van de Bethelkerk

De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) toont waardering voor het kerk­asiel dat werd verleend in kerk- en buurthuis Bethel in Den Haag. Dit principe van kerkasiel, waarbij een kerkgebouw een toevluchtsoord biedt aan mensen die dreigen te worden uitgezet, kent een lange geschiedenis die teruggaat tot de 6e eeuw.

De Historische Wortels van Kerkasiel

Het concept van kerkasiel is niet nieuw; het vindt zijn oorsprong al in de 6e eeuw. Als bijbelse basis wordt vaak verwezen naar de tekst uit Exodus 21:13, die spreekt over een veilige plek. Bisschop Gregorius van Tours was een van de eersten die dit principe in praktijk bracht. Gedurende de middeleeuwen fungeerden kerken regelmatig als vrijplaatsen, vooral tijdens periodes van conflicten en vetes.

Na de Franse Revolutie, die leidde tot een scheiding tussen kerk en staat en een versterking van de rechterlijke macht, verdween het formele recht op vrijplaatsen. Desondanks bleven kerken in de praktijk gebouwen waar mensen naartoe vluchtten, hoewel dit niet langer officieel erkend werd. Historisch gezien heeft de Nederlandse politie slechts sporadisch kerken betreden om gevluchte personen te arresteren, wat aangeeft dat deze plekken een zekere mate van bescherming konden bieden.

Kerkasiel in de Moderne Nederlandse Geschiedenis

In de periode tussen 1978 en 2000 werd er in Nederland 52 keer gebruik gemaakt van kerkasiel. Na 2000 nam de frequentie af, mede doordat uitgeprocedeerde asielzoekers minder actief werden uitgezet. De term 'kerk­asiel' duikt voor het eerst op in 1978, maar het onderliggende principe is dus veel ouder.

Opmerkelijke Gebeurtenissen en Ontwikkelingen

• 1978: '182 kerk-Marokkanen' zochten hun toevlucht in de Amsterdamse kerk De Duif. Na langdurige onderhandelingen konden zij de kerk verlaten met een verblijfsvergunning.
• 1980: De dreigende uitzetting van gastarbeiders leidde tot een golf van kerkasiel. Staatssecretaris Haars van Justitie behield zich het recht voor om illegalen in kerken te arresteren, wat leidde tot protesten van meer dan 10.000 mensen in Amsterdam.
• 1986: De Groningse Raad van Kerken bood onderdak aan circa tien met uitzetting bedreigde vluchtelingen in twee Groningse kerken als protest tegen het vluchtelingenbeleid. Ook in Lochem vonden Tamils onderdak in een kerk.
• 1988: Dertig Koerdische hongerstakers zochten bescherming in de Rotterdamse Pauluskerk.
• 1989: Zestig Assyrische christenen vonden onderdak in tien kerken verspreid over het land.
• 1986-1989: De Nederlandse Raad van Kerken publiceerde een officieel standpunt waarin kerken werden aangemoedigd vluchtelingen op te vangen. In 1988 werd het 'charter van Groningen' ondertekend door diverse Europese kerken, wat in 1989 leidde tot de opvang van Syrische orthodoxe vluchtelingen in Nederlandse kerken.
• 1995: Een groep Zaïrese asielzoekers kreeg onderdak in de Oranjekerk in Amsterdam. Hierbij kwam voor het eerst de term 'estafettekerkdienst' voor, wat duidt op een voortdurende dienst.
• 2012: De 'Vluchtkerk' was een initiatief waarbij een kleine gemeenschap vluchtelingen in de Sint Jozefkerk te Bos en Lommer verbleef.

Hoewel kerkasiel officieel niet bestaat, wordt het gezien als een waardevol principe dat voortkomt uit een tijd waarin kerken meer privileges hadden bij de opvang van vluchtelingen. De Nederlandse overheid heeft herhaaldelijk verklaard zich niet gebonden te achten door kerkasiel, maar gedwongen uitzettingen uit kerken zijn tot nu toe uitgebleven.

Het Kerkasiel in de Bethelkapel (2018-2019)

Theo Hettema, voormalig voorzitter van de Protestantse Kerk Den Haag, blikt met regelmaat terug op de betrokkenheid bij het kerkasiel in de Bethelkapel. Hij benadrukt dat deze actie heeft laten zien dat mensen in Nederland empathie hebben voor hen die klem dreigen te raken in overheidsregels.

De Casus van de Familie Tamrazyan

Van 26 oktober 2018 tot 30 januari 2019 bood de Bethelkerk in Den Haag een kerkasiel aan de Armeense familie Tamrazyan. Dit gezin, dat al negen jaar in Nederland woonde, dreigde te worden uitgezet, ondanks eerdere positieve rechterlijke uitspraken en een afgewezen beroep op het Kinderpardon. De Protestantse Kerk Den Haag zag zich geconfronteerd met de vraag of kerkasiel de procedure van het gezin zou helpen of schaden, en of het bijdroeg aan de signalering van de tekortkomingen van het huidige kinder­pardonbeleid.

De kerk besloot, in lijn met haar geloofsprincipes (Matteüs 25 en Romeinen 13), om het gezin te ondersteunen. Dit betekende het organiseren van een doorlopende kerkdienst, die 2.307 uur duurde en meer dan 12.000 bezoekers trok. Diverse voorgangers, vrijwilligers en sympathisanten uit binnen- en buitenland steunden de actie met hun aanwezigheid en gebeden.

De Impact van het Kerkasiel

De actie in de Bethelkapel genereerde aanzienlijke publiciteit, zowel nationaal als internationaal. Een professionele communicatieadviseur werd ingeschakeld om de public relations te coördineren. De Protestantse Kerk Nederland steunde het initiatief onvoorwaardelijk, evenals de regeringspartij ChristenUnie.

Achter de schermen werd een politieke lobby gevoerd. Tv-presentator Tim Hofman verzamelde 250.000 handtekeningen, en een groep van 38 hoogleraren psychologie en pedagogiek publiceerde een nota over de psychologische schade bij langdurig onzekere kinderen. Uiteindelijk, op 19 januari, werd bekend dat het CDA bereid was mee te werken aan een verruiming van het kinder­pardon. Dit besluit leidde tot een opschorting van de uitzettingen voor het gezin Tamrazyan.

Op 10 februari werd in de Grote Kerk in Den Haag een feestelijke viering gehouden om de goede afloop te vieren. Hoewel er dankbaarheid was, bleef er ook enige ingetogenheid vanwege de politieke compromissen die waren gesloten, zoals een beperking van het aantal toegelaten vluchtelingen en de overdracht van discretionaire bevoegdheden.

De impact van het kerkasiel was significant. Het droeg bij aan de politieke afspraken over het kinder­pardon, waardoor honderden kinderen en hun gezinnen eindelijk zekerheid kregen. De Protestantse Kerk Nederland erkende de actie als een vorm van burgerlijke ongehoorzaamheid die de nadruk legde op de menselijke aspecten van het asielbeleid.

Boekpublicaties en Reflecties

De gebeurtenissen rond het kerkasiel in de Bethelkapel hebben geleid tot verschillende publicaties. Het boek 'Dat wonderlijke kerkasiel - de non-stop viering in de Haagse Bethelkapel' bevat herinneringen, politieke en theologische overdenkingen, gedichten en verhalen van betrokkenen. Een ander boek, eveneens getiteld 'Dat wonderlijke kerkasiel', dat in januari 2020 uitkwam, reflecteert op de leerervaringen voor kerk en theologie met betrekking tot maatschappelijke presentie, oecumene en diaconaat.

Hayarpi Tamrazyan, de oudste dochter van het gezin, die optrad als woordvoerder tijdens de asielperiode, heeft religieus geïnspireerde gedichten op internet geplaatst. Haar dichtbundel 'Aards Verdriet & Hemelse Vreugde' is uitgebracht, waarbij de opbrengst bestemd is voor een fonds dat asielzoekers helpt bij het aanvragen van een kinder­pardon.

Theo Hettema benadrukt dat de kerk de overheid herinnert aan haar taak en wijst op de huidige bureaucratie en het soms onmenselijke omgaan met vluchtelingen. Hij stelt dat het huidige systeem, met honderden afgewezen vluchtelingen om formalistische redenen, anders moet kunnen.

Greco Idema, eigenaar van Bureau Intermonde, beschouwt kerkasiel als een christelijk maatschappelijk protest tegen het asielbeleid. Hij ziet het als een uiting van de kracht van het kleine, de stem van de zwegen, en een transformatie van onmacht naar een gebaar dat de kille toepassing van regels door angstige politici tegengaat.

Uiteindelijk heeft de familie Tamrazyan op 26 maart (datum onbekend, waarschijnlijk na 2019) een verblijfsvergunning gekregen voor het hele gezin. Hayarpi beschouwt dit als een wonder en legt een verband met het christelijke geloof, waarbij ze de rol van honderden mensen en harten benadrukt.

tags: #protestantse #kerk #den #haag #kerkasiel