De protestantse Antonieterkerk, in het Duits bekend als de Antoniterkirche, is een opmerkelijk gotisch kerkgebouw gelegen in het hart van Keulen. De geschiedenis van deze kerk is nauw verbonden met de orde van Sint-Antonius, die tussen 1350 en 1378 een klooster op deze locatie stichtte.
Ontstaan als Kloosterkerk
Bij het klooster werd een kloosterkerk gebouwd, die werd gewijd aan de heilige Antonius. Het gotische kerkgebouw vertoonde de typische kenmerken van een bedelordekerk. In plaats van een imposante toren, was het kerkgebouw voorzien van een eenvoudige dakruiter.
Transformatie naar Protestantse Kerk
Een belangrijke periode in de geschiedenis van de Antonieterkerk was de Franse bezetting van Keulen tussen 1794 en 1813. Gedurende deze tijd werden de kloosters opgeheven. Voorheen was het protestanten niet toegestaan om hun geloof publiekelijk te belijden in Keulen. De Franse autoriteiten boden in 1802 de protestantse inwoners van Keulen echter de voormalige katholieke kloosterkerken aan. De keuze viel op de Antonieterkerk.
Vervolgens werd het gebouw tussen 1802 en 1805, onder leiding van Ferdinand Franz Wallraf, aangepast voor de protestantse eredienst. Enkele pijlers werden verwijderd, galerijen werden ingebouwd in de zijschepen en het westen, en een kanselaltaar werd in het oosten geplaatst.
Herbouw na Oorlogsschade
Tegen het einde van de 19e eeuw beschikte de protestantse gemeente over meerdere grote en representatieve kerkgebouwen, waardoor de druk op de Antonieterkerk afnam. Echter, op 31 mei 1942 werd de kerk grotendeels verwoest door een luchtaanval. De wederopbouw vond plaats tussen 1946 en 1952, onder leiding van architect Georg Eberlein, en volgde de oorspronkelijke plannen van Ferdinand Franz Wallraf. De westelijke gevel en de orgelgalerij werden volledig nieuw opgebouwd, terwijl de rest van de kerk werd gereconstrueerd met de nog staande delen. Op 18 mei 1952 werd de kerk opnieuw ingewijd met een dienst, waaraan onder meer bondspresident Theodor Heuss deelnam.
Kunstwerken van Ernst Barlach
De Antonieterkerk is ook bekend om de aanwezigheid van drie kunstwerken van de gerenommeerde kunstenaar Ernst Barlach. In het noordelijke zijschip bevindt zich Der Schwebende, dat door velen wordt beschouwd als zijn belangrijkste werk. Dit is een tweede afgietsel van een beeld uit 1927; het origineel werd door de nationaalsocialisten in beslag genomen en omgesmolten. Vrienden van Barlach maakten met de originele mal in 1942 een nieuw afgietsel, dat tot na de oorlog verborgen werd gehouden. In 1952 werd het beeld in de Antonieterkerk geplaatst. Het beeld, dat de trekken van kunstenares Käthe Kollwitz draagt, hangt boven een stenen plaquette met de jaartallen van de beide wereldoorlogen.
Na een grondige renovatie van de kerk in 2011 werden twee nieuwe kunstwerken van Barlach aan de collectie toegevoegd.
Het Doopvont en Klokken
Voor en tijdens de Franse bezetting werden bijna alle middeleeuwse voorwerpen uit de kerk verwijderd. Oorspronkelijk bevond zich er geen doopvont, aangezien een bedelordekerk niet over de dooprechten van een parochiekerk beschikte. Dit veranderde pas nadat de protestanten het gebouw overnamen. Het huidige doopvont, gemaakt van blauwe hardsteen in de 12e eeuw, staat opgesteld in het zuidelijke zijschip.
Tot de Tweede Wereldoorlog hingen in de dakruiter twee klokken uit 1771, gegoten door de bekende 18e-eeuwse klokkengieter Martin Legros. Beide klokken verbrandden tijdens de oorlog, samen met de dakruiter.
Het Orgel
Het orgel van de Antonieterkerk werd in 1969 gebouwd door de Keulse orgelbouwer Willi Peter. Het instrument beschikt over 45 registers (sleepladen) verdeeld over drie manualen en een pedaal, met elektrische tracturen.
tags: #protestantse #kerk #keulen