Panningen, een dorp dat in de 17e eeuw ontstond op de hogere zandgronden van de Zuidelijke Peel, kent een rijke geschiedenis die nauw verbonden is met de ontwikkeling van haar kerkelijke gemeenschap.
De Rooms-Katholieke Kerk O.L. Vrouwe van Zeven Smarten
De R.K. kerk O.L. Vrouwe van Zeven Smarten, gelegen aan de Kerkstraat 5, vormt een centraal punt in de geschiedenis van Panningen. Haar oorsprong ligt in een 17e-eeuwse bedevaartskapel, die in 1850 werd vergroot en verbouwd tot kerk, nadat Panningen in 1830 een zelfstandige parochie werd.
De huidige kerk, een driebeukige kruiskerk met vieringtoren, rond gesloten koor en een vierledige toren met ingesnoerde spits, kwam tot stand in 1930-1931 naar ontwerp van H.W. Valk ter vervanging van de kerk uit 1850. Deze kerk vertoont stilistisch elementen van het traditionalisme aan de buitenkant en het expressionisme aan de binnenkant.
De toren werd in 1944 opgeblazen en kreeg bij de herbouw in 1950-1951, naar plannen van H.W. en G. Valk, een extra geleding. De centraliserende werking van het kerkinterieur wordt versterkt door de gewelfconstructie over de viering en de lage dwarsbeuken. Het interieur kenmerkt zich door het gebruik van paraboolbogen, vaak uitgevoerd in schoon en kleurrijk metselwerk.
De kerk bevat een vroeg-16e-eeuwse Annatrits. De oorspronkelijke Maria-devotiekapel, de 'Kepèl', die rond 1643 op deze locatie stond, kende in de 18e eeuw een van de drukste pelgrimages in het hertogdom Gelder. De groei van de parochie en de aanhoudende stroom pelgrims leidden tot de bouw van steeds grotere kerkgebouwen.
Architectonische en Artistieke Kenmerken
De kerk is een georiënteerde, driebeukige kruisbasiliek met westtoren en een forse vieringtoren. De ingangspartij met drie rondbogige deuren is imposant. De westtoren wordt gedekt door een ingesnoerde naaldspits en geflankeerd door twee kapellen.
Het gebouw is opgetrokken in baksteen met toepassing van siermetselwerk. Opvallend zijn de bloktandlijsten, overhoekse muizentandlijsten en stokprofielen. Lage, driehoekig uitgemetselde steunberen schoren de wanden onderlangs.
Het interieur is rijk gedetailleerd, met opgaand muurwerk en overwelvingen in gele en rode baksteen. Het kleurenschema van de tegelvloer in het priesterkoor harmonieert met de glas-in-loodvensters. Het middenschip wordt geleed door parabolische gordelbogen die rusten op dubbele betonnen zuilen met gekoppelde kapitelen, waarin reliëfs van de apostelen zijn aangebracht.
De viering is overkluisd met een Boheemse kap en versterkt met getordeerde trekstangen. De doorgangen naar de voormalige kinderkapellen zijn in 1986 dichtgezet. De absis bestaat uit een dubbele schil, met een binnenste laag die aansluit op de viering.
Inventaris en Kunstschatten
In de kerk is een rijke, rijksbeschermde inventaris bewaard gebleven. Deze omvat onder meer:
- Een gietijzeren Engelse trap met houten handlijst, gedecoreerd met neogotische drie- en vierpassen (ca. 1930).
- Marmeren communiebanken (ca. 1930).
- Decoratief gesneden, houten kerkbanken (ca. 1930).
- Geschilderde kruiswegstaties.
- Een houten sacristiekast met kroonlijst en beeldnis.
- Twee eikenhouten biechtstoelen (XIXA).
- Een zwartmarmeren doopvont met koperen deksel (XVIIIB).
- Enkele eikenhouten evangelisten-reliëfs en voluutvormige tafelpoten, fragmenten van de preekstoel (XIX).
- Twee zijaltaren met betegelde achterwanden, met een terracotta pietà-voorstelling en een houten St. Annatrits (XVIa).
- Diverse gepolychromeerde houten beelden, waaronder het uit de oude kapel afkomstige beeld van Maria met kind (XVI), Maria met gekruiste handen (XIXa), een Heilig-Hartbeeld (XIXa), Maria en Antonius van Padua (XIXb), de H. Lucia, Johannes de Evangelist en de H. Barbara (XIXb), het kind Jezus (XIXd), de H. Maternus (XVIIa).
- Diverse kruisbeelden (XVIII tot XIXA).
- Diverse gebrandschilderde ramen, waaronder dorpsgezichten van Panningen (J. Mulders uit Kevelaer, 1931-39). De ramen in de devotiekapel en doopkapel zijn van de hand van Eugène Laudy (1954).
Het voormalige St.-Josephklooster
Het voorm. St.-Josephklooster aan de Kerkstraat 8, een drielaags U-vormig gebouw met neogotische elementen, heeft ook een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van Panningen.
De rechterhelft verrees in 1878, vermoedelijk naar plannen van M. Peters, als klooster en pensionaat voor de zusters ursulinen uit Geilenkirchen. In 1885 vertrokken zij naar Venlo. Van 1892 tot 1903 bood het klooster plaats aan de Zusters van het Kostbaar Bloed.
Bij de ombouw tot missieklooster voor de paters Lazaristen in 1903, naar plannen van C.J.H. Franssen, werd de voorgevel verbreed. H. Seelen ontwierp de in 1907-1913 gebouwde linker dwarsvleugel met kapel.
Sinds 29 december 2012 wisselen burgers uit de voormalige gemeente Helden gedachten uit over de toekomstmogelijkheden van de ‘Lazaristenkapel’ als religieus en cultureel erfgoed. Deze groep, de ‘Kepèlse initiatiefgroep’, voelt zich verbonden met de congregatie van de Lazaristen en haar missiehuis, een markant monument in het centrum van Panningen.
De Lazaristen en hun Erfenis
Het complex van het missiehuis met de kapel vertegenwoordigt meer dan een eeuw verbondenheid tussen de Congregatie der Lazaristen en de gemeenschappen van de voormalige gemeente Helden. Het bestuur van de Congregatie der Missie, eigenaar van het complex, wenst de kapel met toebehoren ter beschikking te stellen aan de dorpsgemeenschappen van Helden als uiting van dankbaarheid en verbondenheid, met de intentie om kapel en orgel als cultureel erfgoed te bewaren en een passende functie te geven.
Het Nederlandse Huis van de Congregatie van de Lazaristen heeft het initiatief genomen om een plan te ontwikkelen voor het behoud van het gedachtegoed van Vincentius, het Vincentiaans Charisma, in deze regio. Dit gebeurt in samenspraak met het Generalaat van de Congregatie in Rome, met als doel de erfenissen van meer dan 100 jaar activiteiten van de Lazaristen in Panningen levend te houden.
Vier organisaties zetten zich hiervoor in:
- Zorgcentrum Vincent DePaul (familie-erfenis van de Lazaristen)
- Mgr. Schraven Stichting (missionaire erfenis)
- Kepèlse Initiatiefgroep & Stichting Orgelkring (cultureel-maatschappelijke erfenis)
- Vincent de Paul Center (spirituele erfenis)
De Kepèlse Initiatiefgroep is een vereniging waar iedereen die zich wil inzetten voor het behoud van het cultureel erfgoed van de lazaristenkapel lid van kan worden.
Scholen en Woonhuizen
Naast religieuze gebouwen kent Panningen ook een geschiedenis van onderwijsinstellingen en distinctieve woonhuizen.
Onderwijsgebouwen
- De Nationale Handelsacademie (Schoolstraat 34) is gevestigd in een fors neoclassicistisch herenhuis uit circa 1870.
- De voorm. landbouwschool (Ruijsstraat 90) werd in 1926 gebouwd als een tweeklassige middengangschool met expressionistische details.
- De door J. van Hest ontworpen lagere technische school (uit 1931) toont zakelijk-expressionistische vormgeving.
Woonhuizen
- Het gepleisterde eclectische herenhuis Steenstraat 6-8 (1875) werd gebouwd voor steenfabrikant L. Engels en in 1922 uitgebreid met een kantooraanbouw.
- Kerkstraat 4 (1876) is sober neoclassicistisch van vorm.
- Het herenhuis Schoolstraat 8 (circa 1903) heeft neorenaissance-details.
- Het door J.H. van den Bongard ontworpen woon- en winkelpand Markt 11-15 (1938-1939) bezit een zakelijk-expressionistische vormgeving.
Industrieel Erfgoed en Begraafplaats
Ook op het gebied van industrieel erfgoed en begraafplaatsen heeft Panningen een interessante geschiedenis.
De Heldense Steenfabriek N.V.
Van de Heldense Steenfabriek N.V. (Ringovenstraat 12) resteert een in 1909 gebouwde ringoven naar plannen van A. Vorstermans. Het ovengebouw heeft een houten overkapping en zijbeuken op gemetselde kolommen.
R.K. Begraafplaats
De R.K. begraafplaats (bij Kerkstraat 14), aangelegd in 1844 en vergroot in 1865, heeft een opvallende neogotische kerkhofkapel met aan weerszijden bergruimten. De kapel dient tevens als grafkelder voor pastoor F.W. van Roij († 1865). Naast diverse gietijzeren grafkruisen bevat de begraafplaats een fraai neogotisch grafmonument (1855; J.H. Leeuw) voor Maria-Elisabeth Engels († 1852) en notaris G.C.H.
De R.K. St.-Jacobus de Meerderekerk te Egchel
De R.K. St.-Jacobus de Meerderekerk te Egchel (Jacobusstraat 37), gelegen ten zuiden van Panningen, is een eenbeukige kerk met ingangsportaal. In 1947-1948 werd deze opgericht als noodkerk naar plannen van J.H.J..
De Kloosterkapel en het Orgel
De eenbeukige kloosterkapel met zolderverdieping uit 1913 is opgetrokken op een nagenoeg rechthoekige plattegrond. Zowel de architectonische opzet als het rijkversierde interieur getuigen van de Franse herkomst van de paters Lazaristen.
In de middelste travee van de koorsluiting bevindt zich een partiële krans met vier straalkapellen. De kapel heeft een terrazzovloer, terwijl in de straalkapellen monochrome cementtegels liggen.
Op de zangerstribune bevindt zich een groot neogotisch orgel, gemaakt door het Parijse atelier A. Cavaillé-Coll en Ch. Mutin (1912). Het betreft een mechanisch sleepladen-orgel met tinnen frontpijpen. De kas is fraai versierd met elementen die zowel gotische als neoclassicistische invloeden tonen.
film missiehuis geschiedenis bouw
Het onderhoud van historische orgels vereist gespecialiseerde kennis. Bij verbouwingen of renovaties van gebouwen waar orgels zich bevinden, is het raadzaam tijdig advies in te winnen bij een orgeladviseur of de RCE.
tags: #reformatorische #kerk #panningen