De publicatie van het boek "De Bible Belt. Een waarachtige zoektocht naar geloof, hoop en liefde in Nederland" door Jonah Falke markeert een diepgaande verkenning van een voor velen onbekende gemeenschap. Falke, een journalist die zichzelf als agnost beschouwt, begon aan deze zoektocht na een ontmoeting met Riekelt Pasterkamp, een freelancejournalist bij het Reformatorisch Dagblad, eind 2022. Deze ontmoeting bracht Falke tot het besef dat hij, ondanks het feit dat deze mensen gewoon in Nederland leven, weinig wist over gereformeerde gelovigen. Hij kende voornamelijk de bestaande clichés en vooroordelen, en wist meer over New York dan over zijn eigen landgenoten.
Gedreven door dit besef, begon Falke aan een uitgebreid onderzoek dat resulteerde in het boek, uitgegeven door Thomas Rap. Tijdens zijn onderzoek logeerde hij bij een gezin in Zeeland, bracht hij een dag door op de Driestar Hogeschool in Gouda en kreeg hij een kijkje achter de schermen bij de SGP-fractie in de Tweede Kamer. Hij woonde diensten bij in diverse kerken, waaronder de hersteld hervormde gemeente van Apeldoorn, Tholen en Ridderkerk, de gereformeerde gemeente van Gorinchem en Geldermalsen, de gereformeerde gemeente in Nederland van Barneveld en de oud gereformeerde gemeente in Nederland van Krimpen aan den IJssel.
Het is duidelijk dat het voor een buitenstaander niet eenvoudig is om de gereformeerde gezindte te doorgronden. Enkele missers in de tekst illustreren dit: een ouderling draagt geen toga, de GG ontstonden niet door opschudding over een Bijbelvertaling, refo's kennen geen kerstmis en het is onwaarschijnlijk dat predikanten spreken over "Heer".
Voorafgaand Beeld van de Biblebelt
Voordat Falke aan zijn onderzoek begon, had hij een duidelijk, zij het negatief, beeld van de Biblebelt. Hij omschreef het als "gesloten, intolerant, vrouwonvriendelijk, homo-onvriendelijk, beetje ouderwets". Hij ging er zelfs van uit dat het een uitstervende gemeenschap was, beperkt tot enkele dorpjes in Zeeland. De ontdekking dat het om een half miljoen mensen gaat, noopte hem tot de conclusie dat deze groep tekort wordt gedaan door dergelijke simplificaties.
De mediapresentatie van de Biblebelt droeg bij aan zijn vooroordelen. Volgens Falke bericht de NOS voornamelijk over deze groep in het kader van vaccinatiecampagnes of anti-abortusprotesten. Hij verbaasde zich erover dat progressieve mensen, die zich vaak bekommeren om gemarginaliseerde groepen, zo "latenzichtig en neerbuigend" konden doen over de Biblebelt, wat hij als meten met twee maten beschouwde.
Eerste Kerkenbezoek: De HHG van Apeldoorn
Zijn eerste kerkdienst bezocht Falke in de hersteld hervormde gemeente van Apeldoorn. Wat hem hier direct opviel, was het zingen. In tegenstelling tot het gemompel dat hij kende van katholieken in de Achterhoek, klonk het zingen in de Biblebelt met bezieling. De krachtige zang, met alle noten, beschreef hij als "echt prachtig". Een andere verrassing was de aanwezigheid van zoveel kinderen in de kerk, die stil zaten, zonder de noodzaak van een iPad.
De Uitdaging van het Begrijpen van de Biblebelt
Het was, vooral in het begin, alsof er een andere taal werd gesproken. Toen predikant ds. A.A. Brugge hem vroeg op welke stroming in de Biblebelt hij zich richtte, had Falke geen idee. Om deze complexiteit te duiden, nam hij een kerkenstamboom op in zijn boek, die hij zelf omschreef als "echt abracadabra". Een vrouw in Apeldoorn had niet voor niets gesproken van een "heidens karwei" toen ze hoorde over zijn zoektocht. Aanvankelijk zag Falke door de bomen het bos niet, slechts een "dicht, donker woud". Gaandeweg kon hij de Biblebelt echter niet meer als een monolithisch geheel zien, vanwege de grote onderlinge verschillen.
Falke ontdekte dat mensen in de Biblebelt niet wereldvreemd zijn, maar juist toegankelijk en slim, met een grote liefde voor lezen. Hij constateerde ook veel humor en een levendige sfeer, met veel gelach.
Logeren bij Ds. A. den Hartog in Tholen
Tijdens zijn onderzoek logeerde Falke bij het gezin van ds. A. den Hartog in Tholen. Hij ervoer dit weekend als "heel leuk" en voelde zich erg welkom. De verschillen met de "wereldse" wereld waren volgens hem niet zo groot als verwacht. In plaats van de verwachte stilte, zag hij kinderen die door de tuin en het huis renden en zelfs voetbalden. Er werden frikandellen en poffertjes gegeten. Bovendien vond hij het mooi om de zenuwen van de dominee voor de dienst te zien, wat zijn beeld van een onwrikbare predikant nuanceerde.
De Grootste Ontdekking: Thuis voelen in het Conservatieve
De meest verrassende ontdekking voor Falke was dat hij zich, als progressief mens, het meest op zijn gemak voelde in de uiterst conservatieve hoek van de Biblebelt. Dit had hij nooit verwacht.
Argwaan en de Ontmoeting met Ds. Kort
Een opvallende wending in het boek betreft Falkes pogingen om een oud gereformeerde predikant te spreken. Na herhaaldelijke mislukkingen slaagde hij erin contact te leggen met ds. A. Kort, die hij omschrijft als "misschien wel de meest extreme dominee van dit land". Falke verwachtte dat Kort hem als laatste zou toelaten, maar hij werd desondanks welkom geheten.
Na een zondagochtenddienst in de oud gereformeerde gemeente in Nederland van Krimpen aan den IJssel, stelde Falke vast: "Voor het eerst geloof ik een predikant echt in zíjn geloof en bekering." Na een ontmoeting met ds. Kort thuis, keerde Falke huilend terug naar Amsterdam. Hij merkte op dat "de zware kerken en mensen komen oprechter over; ze lijken eerlijker in hun zoektocht, in hun menselijke onwetendheid".
Falke voelde zich absoluut niet aangetrokken tot evangelische stromingen, die hij als "onomwonden blij" ervoer. De zware kerken kwamen oprechter over, omdat ze eerlijker leken in hun zoektocht en menselijke onwetendheid. Evangelische mensen leken daarentegen "zo blij met zichzelf", alsof ze zonder twijfel goede mensen waren. Deze zekerheid wekte bij Falke argwaan.
De Eerlijkheid en Radicale Bekering van Ds. Kort
Wat Falke zo aansprak in ds. Kort was zijn eerlijkheid. Kort ging zijn eigen zondigheid niet uit de weg en erkende tegenover Falke: "Ik ben geen haar beter dan jij." Dit had Falke niet bij elke dominee gezien. Waar in andere preken de Bijbel werd uitgelegd en vertaald naar de huidige tijd, beviel Falke de poëzie en het onbegrijpelijke van ds. Korts preken beter. Het hoefde voor hem niet allemaal duidelijk te zijn.
Hij hield van het radicale in ds. Korts boodschap, hoewel hij erkende dat hij zelf nooit een oud gereformeerde zou worden. Het gereformeerde wereldbeeld, dat de zwarte kanten niet uit de weg gaat en niet verzacht, sprak hem aan. Ds. Kort schreeuwde het gewoon de kerk in; er was geen ontkomen aan. Deze ernst was voor Falke geen probleem, omdat hij het als de realiteit beschouwde, vergelijkbaar met punkmuziek dat teruggaat tot de essentie en het niet mooier maakt dan het is.
De geloofwaardigheid van ds. Kort lag voor Falke in zijn radicale bekering, die hij omschreef als "letterlijk op de grond geworpen - onomkeerbaar". Kort had geen keuze en was volledig in beslag genomen door het lezen van de Bijbel. Falke begreep dat dit kon leiden tot een heftige preekstijl.
Geloof, Wetenschap en Twijfel
Hoewel een ongelovige zo'n bekering zou kunnen kwalificeren als een psychose of godsdienstwaanzin, beviel het Falke dat gelovigen konden leven met het idee dat niet alles te verklaren valt. Hij stelde dat "meten is weten" vernauwend werkt en dat religie begint waar de wetenschap stopt. Volgens Falke is er geen sluitend antwoord te geven op de vraag of God wel of niet bestaat, en hekelde hij de prekerigheid van het atheïsme die nergens op gebaseerd is. In de Biblebelt ervoer hij deze bekeringsdrang niet; ondanks het geloof dat hij naar de hel zou gaan, werd hij open ontvangen.
Falke merkte op dat "eigenlijk oud gereformeerden die twijfelen of het geloof hun wel gegund is in eenzelfde positie als ik" verkeren. Hoewel ds. Kort hem aanspoorde met woorden als "Je moet Jezus hebben" en "Je zult in de hel belanden, als je niet bekeerd wordt", trok Falke deze boodschap niet persoonlijk naar zich toe. Hij beschouwt zichzelf als agnost en is er nog niet uit hoe het zit. De twijfelmodus vond hij veel bevredigender dan de zekerheid van mensen die de deur naar andere opties al lang hebben gesloten. Hij gelooft dat hij het boek niet had kunnen schrijven als overtuigd atheïst.
De aantrekkingskracht van twijfel ligt voor Falke in het feit dat het bijna altijd verstandig is om je als mens erop te beroepen. Hij begreep goed dat oud gereformeerden soms tot hun dood leven in twijfel of de genade hun wel gegund is. Deze onzekerheid, die niet in eigen handen ligt, bracht hen in eenzelfde positie als hijzelf.
Binnen in Oklahoma: Welkom in de meest conservatieve Bijbelstaat | ENDEVR-documentaire
Thuis en Verloren in de Wereld
Na zijn terugkeer uit Krimpen aan den IJssel schreef Falke: "Ik heb me nog nooit zo thuis en tegelijk verloren gevoeld in de wereld." Dit gevoel kwam voort uit het einde van zijn zoektocht en de opluchting dat het hem was gelukt een oud gereformeerde dominee te spreken. Het trof hem dat je je thuis kunt voelen bij iemand van wie je totaal verschilt. Hij had ook weerzin om terug te keren naar de wereld, omdat het onderzoek zijn wereld had vergroot en hij niet uitkeek naar het weer kleiner worden daarvan. In de dagen die volgden, kon hij geen Bijbeltekst onberoerd lezen, hoewel dit gevoel wel weer wegebde.
Hoewel hij aan het einde van het boek van plan was om snel weer eens in een kerkbank plaats te nemen, had hij dit nog niet gedaan. Het gaf hem echter een "superfijn gevoel" dat hij, D.V. (Deus volente), aanstaande zondag naar Krimpen aan den IJssel zou kunnen gaan, of naar welke kerk dan ook. Hij is van plan dit zeker weer te doen, zij het "op de achterste bank", om altijd ongezien weg te kunnen gaan.
Riekelt Pasterkamp: Journalist en Presentator
Riekelt Pasterkamp, een freelancejournalist bij het Reformatorisch Dagblad, speelde een cruciale rol in het tot stand komen van Falkes boek door zijn bemiddeling. Pasterkamp zelf voelt zich journalist in hart en nieren en is altijd bezig met het verzamelen en uitwerken van ideeën. Na meer dan twintig jaar in loondienst bij het Reformatorisch Dagblad, begon hij tien jaar geleden voor zichzelf met het bedrijf TekstPast, gedreven door zijn drang naar vrijheid.
Pasterkamp, afkomstig uit Urk, bezoekt minstens twee keer per jaar de Verenigde Staten en had zelfs een persoonlijke uitnodiging van Lockheed Martin, de bouwer van de F-35. Zijn liefde voor Amerika is diep, en hij had er graag willen wonen. In 1990 kreeg hij, samen met zijn vrouw, een baan, woning en auto aangeboden in Lethbridge, Canada, maar zijn vrouw wilde niet emigreren. Hij ziet zijn huidige reizen als een soort compensatie voor het niet doorgaan van de emigratie.
Hij volgde de pedagogische academie, maar stond slechts korte tijd voor de klas. Later werd hij redacteur economie, onderwijsredacteur en kwam hij op de redactie binnenland, waar hij verantwoordelijk was voor Defensie, veiligheid en de Nederlandse Antillen. Deze periode omschrijft hij als "gouden jaren" vanwege de mogelijkheden die er waren.
Na twintig jaar bij het RD vond Pasterkamp het te lang. Hij adviseert studenten journalistiek om eerst vijf tot tien jaar bij een krant of omroep te werken om het vak te leren, alvorens voor zichzelf te beginnen. Hoewel hij destijds meer verdiende in loondienst, weegt de vrijheid die hij nu heeft om zelf ideeën te ontwikkelen en uit te werken zwaarder. Het presentatiewerk en het leiden van debatten liep harder dan verwacht, mede dankzij zijn markante uiterlijk en gedrag, dat een handelsmerk is geworden.
Pasterkamp presenteert ook voor de Reformatorische Omroep en werkt mee aan een nieuwsprogramma van Family7. Hij merkt dat zijn bekendheid daardoor verbreedt. Hij pleit voor meer samenwerking tussen evangelische en reformatorische organisaties, zoals het RD, Family7, de RO en Groot Nieuws Radio, en benadrukt de eenheid in Christus.
Zijn werkzaamheden omvatten het maken van nieuwsbrieven en magazines voor de Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid (NIDV), het organiseren van debatwedstrijden voor het Hoornbeeck College en het actief zijn op beurzen voor onder andere de RMU. Hij blijft zichzelf als journalist zien, ondanks zijn talent voor presenteren.
Hoewel hij op het eerste gezicht als een vrolijke presentator kan overkomen, heeft Pasterkamp de laatste jaren ook met ingrijpende gebeurtenissen te maken gehad, wat hem heeft doen stilstaan en selectiever maken in zijn werkkeuzes. Het gaat hem niet alleen om vermaak.
tags: #riekelt #pasterkamp #reformatorisch #dagblad