Sommige Bijbelgedeelten kunnen voor vrouwen als minder prettig worden ervaren. Denk bijvoorbeeld aan de passages waarin Paulus vrouwen opdraagt te zwijgen in de gemeente, of aan hoofdstukken die bij de ene groep vrouwen enthousiasme oproepen en bij de andere weerstand. Spreuken 31, waar de naam van de populaire christelijke publicatie 'Zij Lacht' vandaan komt, kan zo'n hoofdstuk zijn. Dit kan komen door een afkeer van huishoudelijke taken, het stigma dat op de term 'huisvrouw' rust, of het gevoel dat het geschetste beeld van de vrouw onbereikbaar is.
Voor velen, waaronder de auteur van dit artikel, was dit hoofdstuk lange tijd een gesloten boek. Echter, wanneer een bepaald thema herhaaldelijk opduikt, is het zinvol om er dieper op in te gaan. Drie is in de Bijbel een getal dat goddelijke interventie of betekenis kan aanduiden. Dit gaf aanleiding tot een grondige studie van de vrouw uit Spreuken 31. Bestaat zij wel, of is zij slechts een geïdealiseerde figuur?
De literaire en theologische context van Spreuken 31
Allereerst is het belangrijk te erkennen dat Spreuken 31 een literair hoogstandje is: een acrostichon. Dit betekent dat de schrijver meer beoogt dan de letterlijke tekst. Het boek Spreuken lijkt op het eerste gezicht een mannenwereld te beschrijven, maar deze afsluiting toont aan dat het boek niet alleen voor mannen, maar voor 100% ook voor vrouwen geschreven is. Wijsheid is een centraal thema in Spreuken.
Ten tweede schetst het hoofdstuk een ideaalbeeld. Hoewel er buitengewoon getalenteerde vrouwen bestaan die alle genoemde eigenschappen kunnen vervullen, is dit voor velen, inclusief de auteur, niet haalbaar. Onze Hemelse Vader heeft ieder mens unieke gaven en talenten geschonken. De beschrijving in Spreuken 31 dient dan ook als een voorbeeld, niet als een onhaalbare norm.
Ten derde benadrukt het hoofdstuk dat ware schoonheid niet primair van buiten, maar van binnenuit komt. Een diep ontzag voor de HEER, liefde voor Hem en het doen van Zijn wil, leiden tot innerlijke schoonheid. De Heilige Geest transformeert ons dan, zodat we op Jezus gaan lijken. Jezus' leven was gericht op het dienen van God en mensen, niet op rijkdom of persoonlijk welbevinden. Kortom, de vrouw uit dit hoofdstuk vertegenwoordigt iedere vrouw die zich door haar Hemelse Vader van binnenuit laat vormen. Haar innerlijke schoonheid wordt zichtbaar in haar daden en beïnvloedt de mensen om haar heen.
De deugdzame vrouw: Kenmerken en interpretatie
De moeder van koning Lemuel waarschuwt haar zoon in Spreuken 31:3 om zijn kracht niet aan vrouwen te geven en zijn wegen niet te laten leiden tot het verderf van koningen. Dit benadrukt het belang van wijsheid in het kiezen van een partner en in het bestuur. De tekst vervolgt met een waarschuwing tegen het drinken van wijn en sterke drank door koningen en prinsen, omdat dit kan leiden tot het vergeten van Gods wetten en het verdraaien van rechtvaardigheid (Spreuken 31:4-5).
De passage biedt echter ook troost en hulp voor hen die lijden. Sterke drank wordt gegeven aan hen die dreigen te vergaan en wijn aan hen die bitter bedroefd zijn, zodat zij hun armoede en moeite vergeten (Spreuken 31:6-7). Het roept op om te spreken voor de stomme en op te komen voor de rechtszaak van allen die verkwijnen, en om rechtvaardig te oordelen voor de ellendige en de arme (Spreuken 31:8-9).
De lofzang op de deugdzame huisvrouw
Vanaf vers 10 begint een acrostichon, waarbij elk vers begint met een volgende letter van het Hebreeuwse alfabet, wat duidt op een complete beschrijving van de deugdzame vrouw. De waarde van zo'n vrouw wordt als onschatbaar beschreven, zelfs hoger dan die van robijnen (Spreuken 31:10).
Haar echtgenoot vertrouwt volledig op haar, wetende dat hij geen gebrek zal lijden (Spreuken 31:11). Zij doet hem goed en geen kwaad al haar dagen (Spreuken 31:12). Ze werkt ijverig met wol en vlas (Spreuken 31:13) en voorziet haar huishouden van voedsel, zelfs door handel te drijven met verre landen (Spreuken 31:14-15).
Ze investeert in land en plant wijngaarden (Spreuken 31:16), omgordt zich met kracht en maakt haar armen sterk (Spreuken 31:17). Haar zakelijke inspanningen zijn succesvol, en haar lamp brandt 's nachts niet uit (Spreuken 31:18). Ze is bedreven in handwerk zoals spinnen (Spreuken 31:19).
Haar vrijgevigheid strekt zich uit tot de ellendigen en de armen (Spreuken 31:20). Ze is voorbereid op alle omstandigheden, zodat haar huisgezin warm gekleed is (Spreuken 31:21). Ze creëert schoonheid in haar huis met fijne linnen en purperen kleding (Spreuken 31:22).
Haar man wordt gerespecteerd in de poorten, zittende met de oudsten van het land (Spreuken 31:23). Ze handelt in fijn lijnwaad en levert gordels aan kooplieden (Spreuken 31:24).
Kracht en waardigheid zijn haar kleding, en ze lacht de toekomst tegemoet (Spreuken 31:25). Ze spreekt met wijsheid en haar tong onderwijst met goedheid (Spreuken 31:26). Ze waakt over haar huishouden en eet niet het brood der luiheid (Spreuken 31:27).
Haar kinderen en echtgenoot prijzen haar gelukkig (Spreuken 31:28). Haar man roemt haar dat zij allen overtreft (Spreuken 31:29). De tekst benadrukt dat bevalligheid en schoonheid vergankelijk zijn, maar een vrouw die de HEER vreest, zal geprezen worden (Spreuken 31:30).
Haar daden worden erkend en geprezen in de poorten (Spreuken 31:31).
De Statenvertaling en de betekenis van "shanim"
In Spreuken 31:21 staat in de Statenvertaling (SV): "Zij vreest voor haar huis niet vanwege de sneeuw, want haar ganse huis is met dubbele klederen gekleed." De Herziene Statenvertaling (HSV) heeft echter een meer letterlijke vertaling van de grondtekst gekozen: "want heel haar huisgezin is in scharlaken gekleed." Dit verschil komt voort uit de interpretatie van het Hebreeuwse woord "shanim", het meervoud van "shani", wat scharlaken betekent. De SV-vertalers hebben waarschijnlijk een andere vocalisatie van het woord overwogen, die zou kunnen duiden op "dubbel". De HSV volgt hier een directere lezing van de grondtekst.
De toepassing van Spreuken 31
De beschrijving van de deugdzame vrouw in Spreuken 31 is niet noodzakelijkerwijs van toepassing op elke vrouw in letterlijke zin. De beschreven vrouw is een welgestelde en invloedrijke persoon die een huishouden met een landgoed en bedienden bestuurt, handelt in vastgoed en een actieve rol speelt in het sociale en economische leven. Niet veel vrouwen bevinden zich in zo'n specifieke positie.
De kern van de passage ligt echter in de algemene principes van wijsheid, toewijding, rentmeesterschap en Godvrezendheid. Deze principes zijn toepasbaar op elke vrouw, ongeacht haar omstandigheden. Het gaat om het zich ter beschikking stellen van anderen en het leiden van een leven dat God eert.
De beschrijving van deze vrouw dient als een ideaalbeeld en inspiratiebron voor alle vrouwen die een leven van wijsheid nastreven. Het benadrukt dat de vreze des HEEREN zowel vrouwen als mannen inspireert om trouwe rentmeesters te zijn van de gaven die God hen heeft toevertrouwd. Dit rentmeesterschap wordt het best onderwezen en voorgeleefd in de huiselijke sfeer.
Mary Wollstonecraft: De moeder van het moderne feminisme | Grote geesten
Bovendien kan de beschrijving van de deugdzame vrouw ook gezien worden als een beeld van de gemeente, de bruid van Christus, in haar volmaaktheid zoals de Heer Jezus haar ziet. De Heer werkt door Zijn Woord om de gemeente zo aan Zichzelf voor te stellen (Efeziërs 5:26-27).
Het gebruik van een acrostichon, dat het hele Hebreeuwse alfabet omvat, suggereert dat de beschrijving compleet is en niets ontbreekt. Hoewel liefde niet expliciet wordt genoemd, is het duidelijk dat zo'n inzet en toewijding voortkomen uit liefde. Voor een beschrijving van de liefdesrelatie tussen man en vrouw kan men terecht in het Hooglied, terwijl Spreuken 31 de nadruk legt op de toewijding die zichtbaar wordt in daden.
Gedachten voor de hedendaagse vrouw
De vrouw uit Spreuken 31, die zich door wijsheid laat leiden, is een toonbeeld van een toegewijde echtgenote en een betrouwbare hulp voor haar man. Haar leven is een uiting van Godvrezendheid, economisch inzicht en wijsheid. Deze kwaliteiten, naar de mate van haar mogelijkheden, zullen in elke Godvrezende vrouw terug te vinden zijn.
Het is bemoedigend te weten dat we Gods liefde mogen kennen en deze mogen uitdelen tot Jezus' wederkomst. Laten we ons laten vormen door de Heer, zodat onze innerlijke schoonheid zichtbaar wordt in onze daden en een zegen is voor de mensen om ons heen. Als we de Heer Zijn werk in ons leven laten doen, dan zijn wij die Spreuken 31-vrouw.
Een gebed, geïnspireerd door Spreuken 31, kan ons helpen om deze principes in ons eigen leven toe te passen:
"Zonder U kan ik niets doen. Ik kom bij U en vraag of U Zichzelf in mij wilt verheerlijken. Helpt U mij om een goede en betrouwbare vrouw te zijn, die de mensen om mij heen goed doet - elke dag van mijn leven. Geeft U mij een hart dat er plezier in heeft om te werken, en laat me zien hoe ik mijn tijd en prioriteiten kan managen op een manier die U eert boven alles. Vader, laat U mij zien hoe ik het geld dat U mij gegeven heeft zou moeten uitgeven en doneren, en geeft U mij de kracht om U met heel mijn hart te dienen. Breekt U mijn hart over de dingen die Uw hart breken, zodat ik er kan zijn voor de mensen die dat nodig hebben. Dank U, dat U dichtbij de mensen bent die gebroken zijn, en dat U de mensen in nood opricht. Helpt U mij om mijzelf te kleden en te gedragen op een manier die U verheerlijkt. Ik wil zonder angst lachen naar de toekomst, en elke dag groeien in mijn geloof in U. Help mij om wijze en vriendelijke woorden te spreken en niet het ‘brood van luiheid’ te eten, maar in actie te komen voor Uw Koninkrijk! Help mij om door te gaan met het dienen en zegenen van mijn familie en andere mensen om mij heen, als een vrouw die U - en U alleen - vreest. Dank U voor Uw ongelooflijke genade."