De Staatkundig Gereformeerde Partij: Standpunten en Geschiedenis

De Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP) is de oudste nog bestaande landelijke partij in Nederland en de enige vooroorlogse partij die onafgebroken in de Tweede Kamer vertegenwoordigd is geweest sinds 1922. De partij werd in 1918 opgericht uit onvrede over de toenmalige protestants-christelijke partijen, de ARP en de CHU. Het partijprogramma van de SGP is gegrond op Bijbelse waarden en normen, zoals deze worden weerspiegeld in de reformatorische belijdenisgeschriften.

Gerrit Hendrik Kersten, predikant van de Gereformeerde Gemeenten, was de drijvende kracht achter de oprichting van de partij. Sinds de oprichting heeft de SGP acht politiek leiders gehad. Ondanks schommelingen in de aanhang van politieke partijen, kent de SGP een relatief stabiele achterban, voornamelijk afkomstig uit de bevindelijk gereformeerde bevolkingsgroep. Hierdoor scoort de partij goed in gebieden met een hoge concentratie bevindelijk gereformeerden, die gezamenlijk bekend staan als de Bijbelgordel.

Buiten de Bijbelgordel ontvangt de SGP nauwelijks stemmen, met uitzondering van enkele bevindelijk-gereformeerde enclaves zoals Urk, Rijssen, Opperdoes en Katwijk. Daarnaast wint de partij stemmen onder een groeiende groep orthodox-gereformeerden, orthodox-katholieken en behoudende evangelicalen en protestanten. Het trouwe stemgedrag van de aanhang zorgt ervoor dat het zetelaantal van de SGP in de Tweede Kamer door de jaren heen weinig schommelt, maar wel gestaag groeit. In 2023 overtrof de SGP, onder leiding van Stoffer, de ChristenUnie in stemmenaantal.

Ontstaan en Kerkelijke Wortels

De SGP werd opgericht op 24 april 1918 in Middelburg door afgevaardigden van kerkenraden van Gereformeerde Gemeenten en acht plaatselijke kiesverenigingen. De partij was een reactie op de koers van de ARP, met name op de theologische en politieke ideeën van Abraham Kuyper. De SGP streefde naar een protestants Nederland dat strikt volgens Bijbelse normen werd geregeerd en verwierp het politieke bondgenootschap van de ARP met katholieken, die zij beschouwde als 'afgoderij' en 'valse godsdienst'.

De partij heeft haar aanhang vooral onder leden van vier orthodox-protestantse kerkgenootschappen: de Gereformeerde Gemeenten, de Oud-Gereformeerde Gemeenten, de Christelijke Gereformeerde Kerk en de orthodoxe vleugel van de voormalige Nederlands-Hervormde Kerk, die nu deels te vinden is in de Hersteld Hervormde Kerk. Deze groepen worden gezamenlijk aangeduid als 'bevindelijk gereformeerden'. De religieuze verschillen tussen deze kerkgenootschappen zijn vaak beperkt, waarbij ontstaan en bestaan voornamelijk historisch en organisatorisch bepaald zijn.

Maatschappelijke en Regionale Wortels

Traditioneel vond de SGP haar aanhang in de agrarische sector, de visserij en de middenstand. Tegenwoordig zijn ook ambtenaren en leidinggevenden in het bedrijfsleven te vinden binnen de partij. De achterban is sterk regionaal geconcentreerd in de Bijbelgordel, een strook Nederland die loopt van Zeeland via de Zuid-Hollandse eilanden en Waarden naar de Utrechtse heuvelrug, de Veluwe en Noord-West-Overijssel. In gemeenten als Tholen, Goedereede, Neder-Betuwe, Staphorst, Rijssen-Holten en Urk heeft de SGP een traditioneel sterke positie.

De SGP heeft door de jaren heen burgemeestersposten bekleed in diverse gemeenten en levert momenteel nog steeds wethouders en gemeenteraadsleden. In het Europees Parlement werkte de SGP samen met de ChristenUnie, hoewel deze samenwerking in 2022 stopte. De partijen bevinden zich sindsdien in verschillende fracties in het Europees Parlement.

Politieke Standpunten

Veel standpunten van de SGP zijn in de loop der jaren nauwelijks veranderd en blijven geworteld in de Bijbel. Enkele kernpunten zijn:

• Theocratie en Bijbels Genormeerde Politiek: De SGP erkent het absolute gezag van Gods Woord over alle terreinen van het leven, inclusief het politieke en maatschappelijke leven. De partij streeft naar bijbels genormeerde politiek en wijst de neutrale staat af. De overheid wordt gezien als 'dienaresse Gods'.
• Bescherming van het Leven: De SGP staat pal voor de bescherming van het ongeboren leven, ouderen en ieder mens die aandacht en ondersteuning nodig heeft. De partij wil de abortuswet intrekken en is tegen verruiming van hulp bij zelfdoding.
• Gezin en Maatschappij: Een stabiele thuissituatie en een veilig gezin worden gezien als het fundament van een gezonde samenleving. De partij steunt (eenverdieners)gezinnen financieel en pakt armoede aan.
• Veiligheid: De SGP pleit voor een sterke krijgsmacht, goed toegeruste hulpdiensten en een rechtvaardige overheid. De partij wil criminele netwerken, cyberdreigingen, terrorisme en mensenhandel hard aanpakken en staat pal voor de bescherming van onze grenzen, burgers en vrijheden.
• Israël: De SGP is uitgesproken pro-Israël en stelt dat Nederland 'pal voor en achter Israël' moet staan, gebaseerd op de Bijbel. De partij is aangesloten bij de Israel Allies Foundation en behartigt de belangen van de Israëlische regering.
• Economie: De SGP staat voor een (bijbels) genormeerde vrije markt met nadruk op particulier initiatief, maar erkent ook de rol van de staat als schild voor de zwakken. De partij wil de regeldruk in de zorg halveren en investeren in sportvoorzieningen.
• Zorg: De SGP wil het eigen risico in de zorg bevriezen en de jaarlijkse tandartscontrole toevoegen aan het basispakket. De partij steunt voorstellen voor een gezonde leefomgeving en leefstijl.

Standpunt Vrouwen in de Politiek

Het standpunt van de SGP over de rol van vrouwen in de politiek heeft in de loop der jaren tot veel discussie geleid. Volgens de partij is de man het hoofd van de vrouw en strijdt het bekleden van politieke ambten door vrouwen tegen hun roeping. Hoewel vrouwen sinds 2006 formeel lid kunnen worden van de partij en sinds 2013 ook kieslijsten kunnen sieren, acht de SGP het bekleden van een politiek ambt door een vrouw nog steeds strijdig met de Bijbelse roeping. Dit standpunt heeft geleid tot juridische procedures en kritiek, maar de partij heeft haar beginselprogramma op dit punt niet gewijzigd.

Kiesrecht en Bestuur

In haar eerste partijprogramma uit 1918 wees de SGP het vrouwenkiesrecht af. Toen in 1922 het actief vrouwenkiesrecht werd ingevoerd, riep de partij vrouwen op niet te gaan stemmen. Door een maas in de statuten konden in 1984 enkele vrouwen lid worden van de partij. Na juridische procedures en druk van buitenaf werd in 2006 het lidmaatschap opengesteld voor vrouwen. In 2010 oordeelde de Hoge Raad dat de Staat maatregelen moest nemen zodat de SGP het passief kiesrecht aan vrouwen toekent. Op een partijbijeenkomst in 2013 besloot de partij de formele belemmeringen weg te nemen, waardoor vrouwen formeel verkiesbaar werden.

De SGP in het Parlement

De SGP heeft sinds 1922 onafgebroken vertegenwoordiging in de Tweede Kamer, met een zetelaantal dat doorgaans schommelt tussen de twee en drie. In de Eerste Kamer is de partij sinds 1971 vertegenwoordigd. Hoewel de SGP voornamelijk een getuigende partij is, heeft zij indirect invloed gehad op politieke besluitvorming, zoals het ten val brengen van het eerste kabinet-Colijn in 1925. De partij staat bekend om haar lange-termijn vertegenwoordigers die vaak gezag verwerven door hun kennis van staatsrechtelijke en procedurele kwesties.

Wetenschappelijk Instituut en Jongerenorganisatie

Het Guido de Brès-Stichting is het wetenschappelijk instituut van de SGP. Gelieerd aan de partij is de SGP-jongeren, de grootste politieke jongerenorganisatie van Nederland met circa 12.000 leden. De Guido de Brès-Stichting publiceert het wetenschappelijk tijdschrift Zicht.

Huidige SGP

De SGP telt circa 30.000 leden en behaalde bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 ruim 218.000 stemmen. De partij heeft in de Eerste en Tweede Kamer respectievelijk twee en drie zetels. Sinds 2010 is Kees van der Staaij politiek leider van de SGP, opgevolgd door Chris Stoffer in 2023. De partij geldt als 'gouvernementeel' en is bereid kabinetsbeleid te steunen, mits dit in lijn is met haar beginselen.

tags: #staatkundig #gereformeerde #partij #standpunten