De "Preek van de Leek" is een initiatief waarbij prominente sprekers uit diverse maatschappelijke sectoren - zoals politiek, cultuur en wetenschap - worden uitgenodigd om vanuit hun persoonlijke ervaringen te reflecteren op actuele thema's, vaak in relatie tot levensbeschouwing en zingeving. Deze bijeenkomsten bieden een platform voor reflectie en dialoog, waarbij de nadruk ligt op de persoonlijke drijfveren en de zoektocht naar houvast in het leven.
Femke van der Laan: Een Persoonlijke Reflectie
In het kader van de "Preek van de Leek" hield Femke van der Laan, weduwe van de voormalige burgemeester van Amsterdam Eberhard van der Laan, een bijzondere preek. Hoewel zij eerder zelden in de publieke belangstelling stond en er weinig informatie over haar privéleven te vinden was, deelde ze haar inzichten, voortkomend uit haar wekelijkse columns in Het Parool. Deze columns beschrijven het leven van haar gezin na het verlies van Eberhard, de dagelijkse gemissen en de rol die zij had als echtgenote van de burgemeester.
De eerste ontmoeting met Van der Laan, die plaatsvond in de tuin van de Protestantse Diaconie achter de Hermitage, werd door de interviewer ervaren als een verrassende openbaring. Ondanks de aanvankelijke zenuwen en het gebrek aan voorbereiding, trof de interviewer een mooie, aardige vrouw met een terloopse humor. Dit interview markeerde het eerste publieke optreden van Van der Laan als spreker.
Op zondag 4 november om 17.00 uur hield Femke van der Laan haar "Preek van de Leek" over het thema liefde. Een voorproefje was eerder te zien op zondag 28 oktober bij Jacobine op Zondag, waar ze te gast was samen met Noraly Beyer en Wietze de Jager. De preek vond plaats in de Doopsgezinde Kerk aan het Singel en trok naar verwachting veel publiek.
Prof. dr. [Naam niet gespecificeerd]: Populisme en Democratie
Een andere "Preek van de Leek" werd verzorgd door prof. dr. [Naam niet gespecificeerd] op zondag 8 februari 2026 in de Oudshoornse Kerk. Haar onderzoeksveld, dat zich richt op populisme, extremisme en de staat van onze democratie, werd met de actuele politieke ontwikkelingen, verkiezingen en formaties steeds relevanter. Bekend om haar heldere en toegankelijke uitleg van complexe vraagstukken, ging zij in haar preek in op de manier waarop we ons kunnen verhouden tot "de politieke ander" en hoe we hierover het gesprek kunnen aangaan. De bijeenkomst beloofde boeiend en inspirerend te worden voor iedereen met interesse in politiek, samenleving en democratie.
De "Preek van de Leek" wordt jaarlijks georganiseerd door de Protestantse Gemeente van de Oudshoornse Kerk en de Remonstranten in Alphen aan den Rijn. Het doel is om een prominente spreker uit de samenleving uit te nodigen die, vanuit zijn of haar maatschappelijke ervaring, reflecteert op een actueel thema, vaak in relatie tot levensbeschouwing en zingeving.
Marjolein Moorman: Geloof, Hoop en Liefde in Amsterdam
Op zondag 24 november hield Marjolein Moorman, wethouder van Amsterdam, de "Preek van de Leek" in de Singelkerk in Amsterdam. Haar preek, getiteld "Geloof, Hoop en Liefde", werd gedeeld en kon zowel gelezen als teruggeluisterd worden. Deze preek vond plaats in het jubileumjaar van Amsterdam, dat in het volgende jaar haar 750-jarig bestaan vierde. De eerste vermelding van de naam Amsterdam dateert uit een tolprivilege van Graaf Floris V, waarmee de bewoners van de Amsteldam tolvrijheid kregen in het graafschap Holland.
De identiteitsvorming van Amsterdam, inclusief haar "branding", begon met de naamgeving. De drie Andreaskruizen, waarschijnlijk afkomstig van het schild van ridder Jan Persijn, werden na de Tweede Wereldoorlog aangevuld met de drie Amsterdamse waarden: Barmhartig, heldhaftig en vastberaden, toegevoegd door Koningin Wilhelmina. De Februaristaking werd genoemd als een moedig verzet tegen de deportatie van Joodse medeburgers, een massaal protest dat in Europa zelden werd geëvenaard. Echter, de mate waarin Amsterdam barmhartig, vastberaden en heldhaftig is geweest jegens haar Joodse inwoners, wordt betwist, gezien het feit dat ongeveer driekwart van de Joodse bevolking de oorlog niet overleefde, een percentage dat nergens anders zo hoog was.
De Barmhartige Samaritaan: Een Analogie voor Naastenliefde
De Bijbel roept herhaaldelijk op tot barmhartigheid. Het verhaal van de barmhartige Samaritaan is een beroemd voorbeeld hiervan. In dit verhaal, verteld door Jezus aan een wetgeleerde die vroeg "Wie is mijn naaste?", wordt de nadruk gelegd op empathie. Een Drentse boer die een gewonde regeringskoerier aantrof, werd als voorbeeld gesteld van barmhartigheid. Het verhaal stelt de vraag of wijzelf goede naasten zijn wanneer we iemand in nood ontmoeten.
De Samaritaan, die niet verplicht was te helpen, koos ervoor om de gewonde reiziger bij te staan, wat hem tijd en geld kostte. Jezus draait de vraag van de wetgeleerde om en benadrukt dat empathie, het je inleven in de ander, het belangrijkste ingrediënt van barmhartigheid is. Dit lijkt steeds vaker verloren te gaan, wat leidt tot de ontmenselijking van kwetsbare groepen zoals vluchtelingen en religieuze minderheden.
Martin Luther King sprak over het gebrek aan steun in zijn strijd tegen racisme, waarbij hij de "gematigde witte mensen" bekritiseerde die orde boven rechtvaardigheid stelden. Hij vergeleek hun houding met het met een boog om de problemen van anderen heen lopen. Deze mensen, hoewel niet slecht, realiseren zich niet dat ze een rol te spelen hebben en kijken weg omdat de situatie hen niet direct raakt, net als de priester en de leviet in het Bijbelverhaal.
De Samaritaan, mogelijk omdat hij zich beter kon voorstellen zelf in de goot te belanden, ontving zielenrust en een eeuwig leven door zijn daad van hoop. Hoop is essentieel voor ons bestaan en voor het vormgeven van de toekomst, vooral voor onze kinderen. Ondanks de strijd en de moedeloosheid die soms overweldigt, is het belangrijk om te blijven geloven en te vechten voor een betere toekomst.
Wethouder Moorman deelde haar eigen gevoelens van tekortschieten, ondanks haar rol waarin ze veel kan betekenen. De complexiteit van het veranderen van structuren en de vele problemen die ze tegenkomt, kunnen leiden tot moedeloosheid. Ze haalde een gedicht van Charles Peguy aan over het kleine meisje hoop, dat liefde en geloof bij de hand houdt en ondanks tegenslagen steeds weer opstaat. De hoop wijst ons de weg, zelfs wanneer we twijfelen, en maakt ons samen tot "hoopdragers".
Uitdagingen van de Hedendaagse Samenleving
De hedendaagse samenleving wordt geconfronteerd met een reeks uitdagingen, waaronder klimaatverandering, ongelijkheid, autoritaire leiders, de ontmanteling van democratische waarden, toenemende polarisatie en onderlinge haat. Het is verleidelijk om deze problemen te negeren, vooral als ze ons niet direct raken. Echter, door weg te kijken, riskeren we ook de hoop op een betere toekomst te verliezen.
Hoewel er momenten zijn waarop de moed in de schoenen zakt en we niet weten waar we moeten beginnen of hoe we moeten handelen, dooft de hoop niet. Niemand wordt gevraagd meer te geven dan hij heeft. Augustinus' reactie op de opmerking "Het zijn slechte tijden!" was dat mensen dat tenminste zeggen. Hij benadrukt dat het kwaad buiten onszelf plaatsen de makkelijke weg is. We moeten daarom niet wegkijken, maar samen de hoopdragers zijn van een betere tijd. Door om ons heen te kijken, zien we dat we met velen zijn en elkaar kunnen opmerken, ook al lijkt de ander niet op ons of houdt het ons op.
Martine Vis: Grensbewaking en Menselijkheid in het Strafrecht
In de Wandelkerk van Middelburg ging Martine Vis, programmadirecteur Implementatie Nieuw Wetboek van Strafvordering bij de politie, op 18 januari voor in de "Preek van de Leek". Geboren en getogen in Zierikzee, studeerde zij strafrecht in Rotterdam. Haar werkervaring, onder andere bij de VN-vluchtelingenorganisatie in Oost-Afrika en Pakistan, en haar rol in corruptiebestrijding in het Caribisch deel van het Koninkrijk, dwongen haar voortdurend na te denken over grenzen. Als politie bewaakt zij deze grenzen, zonder ze te verleggen of op te rekken, en streeft ze naar objectiviteit. Haar credo is: "Wij zijn een politie voor iedereen; wij begrenzen en bekrachtigen."
De vraag die centraal stond, was of er in de huidige tijd nog ruimte is voor de menselijke kant en hoe deze geleid kan worden. Na de preek was er gelegenheid voor ontmoeting en napraten.
Serie in Museum Gouda: Geloof, Houvast en Zingeving
In Gouda staat een nieuwe serie "Preek van de Leek" centraal, die de vragen "Wat drijft iemand?" en "Wat geeft houvast in het leven?" onderzoekt. Deze reeks is verbonden aan de tentoonstelling "Geloof, schatten uit het Rijks door de ogen van nu" in Museum Gouda. De "Preek van de Leek" is al jaren een vast onderdeel van het programma van de Federatie Gouda, met als doel om niet alleen dominees, maar ook inspirerende leken aan het woord te laten.
Dominee Kim de Berg verklaart dat een lekenpreek verschilt van een gewone lezing; het gaat meer om wat iemand drijft. De samenwerking met Museum Gouda is aanleiding voor een bijzondere invulling van de serie, met de tentoonstelling over geloof als universele menselijke behoefte.
Sprekers en hun Perspectieven
- Femke Haijtema, museumdirecteur, beet op zondag 22 maart het spits af. Zij benadrukte dat ze op de kansel niet als museumdirecteur, maar als "gewoon Femke" sprak. Haar houvast vindt ze in het gevoel van verbondenheid met haar voorouders en de geschiedenis, wat haar rust geeft in tijden van onrust.
- Op 19 april werd de tweede lekenpreek verzorgd door Naema Tahir, mensenrechtenjurist, schrijver en gastcurator van de tentoonstelling. Voor haar is geloven sterk verbonden met het goede doen.
- De serie werd op 17 mei afgesloten door kunstenaar Dace Satre Sietina. Zij groeide op in de voormalige Sovjet-Unie, waar religie strafbaar was, en reflecteerde hierop in haar preek.
Hoewel de keuze voor drie vrouwelijke sprekers niet bewust was, vindt De Berg dit een mooie ontwikkeling, gezien de beperkingen die vrouwen op sommige plekken nog ervaren om vanaf de kansel te spreken. De bijeenkomsten vinden plaats op zondagmiddag en worden gevolgd door een borrel om napraten mogelijk te maken. Iedereen is welkom, ook mensen die anders niet snel een kerk zouden bezoeken, om te reflecteren op vragen over geloof, drijfveren, houvast en hoop.
De "Preek van de Leek" vindt plaats op zondag 22 maart, 19 april en 17 mei om 16.00 uur in de Sint-Joostkapel (Lage Gouwe 134) en duurt ongeveer een uur, gevolgd door een borrel.