De Hervormde Gemeente Putten is een actieve gemeenschap met een rijke geschiedenis. Naast de spirituele taken, speelt de gemeente een rol in het lokale leven door middel van diverse initiatieven en voorzieningen. Zo is het mogelijk om collectebonnen via de webshop te bestellen, wat bijzonder handig is voor diegenen die niet tijdens de openingstijden van het Kerkelijk Bureau langs kunnen komen. Deze collectebonnen worden door vrijwilligers bezorgd, waarbij bestellingen vóór dinsdag nog voor het weekend geleverd worden. Er worden € 0,50 administratiekosten per bestelling in rekening gebracht.
Voor financiële bijdragen aan specifieke doelen, zoals Kerkbeheer, diaconie of andere projecten, kan men gebruikmaken van SKG Collect. Het doel kan worden aangegeven in het opmerkingenveld. Zodra de actie kerkelijke bijdrage van start gaat, kunnen toezeggingen en betalingen ook via de webshop worden gedaan, waarvoor een registratienummer vereist is.
Voor fiscale doeleinden, zoals de jaarlijkse belastingaangifte, is het ANBI-nummer van de gemeente essentieel. Het ANBI-nummer van de Hervormde Gemeente Putten is 002717281.
Het Steinmann-orgel in Putten
In december 2011 werd het kerkgebouw van de Hersteld Hervormde Gemeente te Putten e.o. in gebruik genomen. Tegelijkertijd met de bouw werd het Steinmann-orgel, oorspronkelijk afkomstig uit Gelsenkirchen (Duitsland), geplaatst. Vanwege de scherpe neo-barokke klank van het orgel, zijn er diverse intonaties en dispositiewijzigingen doorgevoerd. Deze aanpassingen, uitgevoerd door orgelrestaurateur Fokke Rinke Feenstra uit Grootegast, hebben geresulteerd in een warm en grondig klankbeeld. Deze werkzaamheden vonden plaats van 2012 tot en met 2016 en opnieuw in 2022.
Vanaf 2017 worden in de zomermaanden gratis orgelconcerten op het Steinmann-orgel georganiseerd.
Geschiedenis van het Steinmann-orgel
Het orgel werd in 1969 gebouwd door de gebroeders Steinmann in Vlotho, Duitsland. Het werd oorspronkelijk geplaatst in de Aufstehungskirche te Gelsenkirchen-Neustadt. Het bedrijf Steinmann, opgericht in 1910, heeft sindsdien honderden orgels gebouwd in diverse landen.
De Aufstehungskirche, waar het orgel oorspronkelijk stond, werd in 1912 gebouwd naar ontwerp van architect E.A. Fritsche, bekend om zijn kenmerkende Jugendstil-stijl in het Ruhrgebied. Door secularisatie en migratie moesten veel kerken in deze regio gesloten worden.
Het orgel heeft oorspronkelijk twee klavieren en 25 registers, met 1756 sprekende pijpen. De mechanische speeltractuur en elektrische registertractuur kenmerken het instrument. De overplaatsing van het orgel naar Putten werd gecoördineerd door orgelbouwer Ben van der Weerd uit Lunteren.
De nieuwe orgelkas
Aangezien de bestaande orgelkas in de Aufstehungskirche niet geschikt was voor het kerkgebouw in Putten, werd besloten een nieuwe orgelkas te ontwerpen. De firma Ter Maaten uit Kootwijkerbroek realiseerde deze, met de orgelkas van de Hervormde Kerk in Ooltgensplaat als inspiratiebron. De nieuwe kas heeft een klassieke uitstraling, met een stijlvolle opbouw van de hoofd- en rugwerk kassen, wat het orgel een rustig en voornaam karakter geeft. De vergulde versieringen in houtsnijwerk, met een opengeslagen Bijbel die verwijst naar Psalm 42 vers 2, verhogen de esthetische waarde van het orgelfront. De nieuwe frontpijpen zijn vervaardigd door Stinkens Orgelpijpenmakers B.V. te Zeist.
Dispositiewijzigingen en restauraties
Het Steinmann-orgel was oorspronkelijk een representant van een neobarok orgel, met mensuren die vaak nauwer waren dan die van echte barokorgels. Tussen 2012 en 2016 vonden diverse werkzaamheden plaats:
- De De Trompet 8’ is verplaatst naar het pedaal.
- Het pijpwerk van de Mixture 4-5 fach is gedeeltelijk opgeschoven.
- De Aliquot 2 fach is vervangen door een Cornett 2 fach.
- De Kromhorn 8 ‘ werd verkocht aan de St.-Antonius-Kirche in Duitsland en vervangen door een Klarinette 8’ van "spotted metal", vervaardigd rond 1880.
- De firma Stinkens te Zeist heeft stem-inrichtingen aangebracht in de frontpijpen van het Hoofdwerk, die nu dienst doen als Prestant 16’.
- De Nachthorn 2’ is overgeplaatst naar het Eerdman-orgel van de vrijgemaakte kerk te Niezijl.
Gemeenschapsactiviteiten en Evenementen
De Hervormde Gemeente Putten organiseert diverse activiteiten gedurende het jaar. In het kerkelijk jaar markeren de veertig dagen voor Pasen een periode van bezinning. Het jeugdevenement "De Grote Oversteek" belooft veel plezier, spellen en het creëren van herinneringen.
Er zijn activiteiten gericht op specifieke groepen, zoals een ouderavond voor ouders van kinderen met een andere geaardheid en een creatieve avond voor het maken van een paasstukje. Ook wordt er een middag voor ouderen en alleenstaanden georganiseerd.
Gedurende de Paasperiode staat de passie- en paasliturgie centraal, waarbij geluisterd wordt naar het Evangelie. Voor jongeren uit klas 1 t/m 4 is er na de dienst van 16.45 uur in de Oude Kerk een preekbespreking.
Op Biddag en op zaterdag 7 maart vinden inzamelingen voor de Voedselbank plaats, waarbij tassen worden uitgereikt bij het uitgaan van de kerk. Op woensdag 11 maart is het Biddag.
Een specifiek evenement is het Lenteconcert op zaterdag 21 maart, met deelname van het kinderkoor, het tienerkoor VIVA, het vocaal damesensemble Viva Voce en het mannenensemble van de Veluwsche Sanghertjes in de Lukaskerk te Ermelo. De opbrengsten van dit concert gaan naar de Hervormde Gemeente Putten voor goede doelen.
De gemeente organiseert ook evenementen die gericht zijn op de bredere gemeenschap, zoals een festijn op zaterdag 14 juni (10.00-14.00 uur) met activiteiten voor gezinnen, lokale marktkramen, tweedehands spullen, boeken en planten. Er is ook aandacht voor culinaire verleidingen, van oliebollen tot hartige snacks.
Historische Context van Putten
Putten, gelegen in het hart van Nederland, is een landelijke gemeente met een oppervlakte van 8.745 hectare. Het ligt deels in het Centraal Veluws Massief, het grootste aaneengesloten bosgebied van Nederland. De noordwestelijke grens wordt gevormd door de voormalige Zuiderzee, die tussen 1927-1932 door de Afsluitdijk het IJsselmeer werd.
De bodem van Putten is grillig, met hoogteverschillen variërend van 0,8 tot 1,5 meter boven NAP aan de kust tot -0,2 meter NAP landinwaarts en stijgend tot circa 50 meter boven NAP aan de zuidoostkant.
Ontwikkeling van Bestuur en Infrastructuur
In 1795 telde Putten ongeveer 2.250 inwoners, verdeeld over een hoofddorp en diverse buurtschappen. De meeste wegen waren zandwegen, met beperkt gebruik van steen. Transport vond voornamelijk plaats met paard en wagen.
Na de Franse overheersing ontstond een nieuwe politieke periode. In 1795 werden via verkiezingen in de Nederlands Hervormde Kerk volksvertegenwoordigers gekozen. In 1798 werd het ambt Putten gecombineerd met Nijkerk, om in 1799 weer als zelfstandige bestuurseenheid te worden hersteld.
De invoering van de achternaam door Napoleon in 1811 werd gevolgd door de vaststelling van een Grondwet na 1813. De Gemeentewet van 1851 leidde tot de keuze van het gemeentebestuur uit de lokale bevolking. Om verwarring te voorkomen, werd het bevolkingsregister van 1850 ingericht en de gemeente ingedeeld in buurtschappen, waarbij woningen letters en huisnummers kregen.
De aanleg van de Zuiderzeestraatweg, op last van koning Willem I, verbeterde de infrastructuur. In 1815 werd het systeem van hand- en spandiensten ingesteld voor het onderhoud van wegen, waarbij mannen verplicht waren bij te dragen aan werkzaamheden.
Onderwijs en Maatschappelijke Voorzieningen
Tot 1829 werd onderwijs gegeven in een deel van de Nederlands Hervormde Kerk. Scholen in Huinen en Diermen werden later overgenomen door de gemeente en omgevormd tot scholen voor openbaar onderwijs. De inkomsten van onderwijzers waren afhankelijk van rijks- en gemeentelijke vergoedingen, aangevuld met schoolgeld.
De aanleg van een spoorbaan in 1864 door de Nederlandsche Centraal-Spoorwegmaatschappij (NCS) stimuleerde personen- en goederenvervoer. Een omnibusdienst werd opgericht om de afstand tot het station te overbruggen.
In 1873 werd een huis gesticht voor de verpleging van ouderen, dat later werd omgevormd tot een tehuis voor wezen en arme kinderen, bekend als het "Weeshuis van Putten".
Gemeentehuis en Archiefbeheer
Voordat er een officieel gemeentehuis was, huurde het gemeentebestuur diverse lokalen. In 1887 werd een woning aangekocht en verbouwd tot het eerste gemeentehuis. De baron Willem van Goltstein van Oldenaller en de echtgenote van baron Van Pallandt leverden bijdragen aan de inrichting.
In 1932 werd de burgemeesterswoning aangekocht en verbouwd tot gemeentehuis. Het archief uit de periode 1795-1939 kende diverse locaties en kende in het begin aanzienlijke opslagproblemen, met documenten die blootgesteld waren aan stof en ruimtegebrek. In 1933 betrok het gemeentebestuur het gebouw aan de Stationsstraat 1. Eind jaren 1970 verhuisde het archief naar een nieuw gemeentehuis, met modernere opslagfaciliteiten, waaronder paternoster- en later verrijdbare kasten.
De periode 1795-1939 is afgebakend vanwege een verschil in ordening van archiefbescheiden. De chronologische ordening tot 1939 werd gevolgd door een andere aanpak na 1940. Het verloren gaan van archiefstukken wordt mede toegeschreven aan het ontbreken van registratiemiddelen bij het uitlenen.
Kringloopwinkels en Gemeenschapsinitiatieven
De Hervormde Gemeente Putten is ook actief betrokken bij initiatieven zoals kringloopwinkels. Teen & Tander, voorheen een schuurverkoop van de Hersteld Hervormde gemeente Putten, is uitgegroeid tot een permanente kringloopwinkel. De opbrengsten van de verkoop van tweedehands spullen, zoals huisraad, boeken en meubels, worden gebruikt voor de aflossing van het kerkgebouw.
Een andere kringloopwinkel, De Snuffelhal, biedt een breed scala aan gebruikte goederen, van kleding en boeken tot curiosa en kleine meubels. De opbrengsten van deze winkel komen eveneens ten goede aan de Hervormde Gemeente Putten voor goede doelen. De Snuffelhal bevordert hergebruik en duurzaamheid, en stimuleert klanten om "verborgen schatten" te ontdekken in het steeds wisselende assortiment.
Beide initiatieven maken gebruik van vrijwilligers en zijn afhankelijk van donaties van tweedehands spullen. Ze bieden niet alleen een economisch voordeel door hergebruik, maar dragen ook bij aan de gemeenschapszin en ondersteunen de kerkelijke activiteiten.
