De Pniëlkerk, oorspronkelijk in gebruik genomen als gereformeerde kerk op 19 december 1964, zou op 19 december 2024 officieel zestig jaar bestaan. Een geplande viering op 22 september 2024 werd echter overschaduwd door de aandacht voor het vijfentwintigjarig samengaan met de voormalige hervormde Exoduskerk in Almelo. Uiteindelijk vindt de afscheidsdienst van de Pniëlkerk plaats op zondag 22 december 2024.
De Pniëlkerk heeft echter al eerder in gevaar verkeerd. Al jarenlang was men in Almelo bezig met onderzoek naar de toekomst van de protestantse kerkgebouwen in de stad. In 2009 stond de Grote Kerk in het centrum van de stad ter discussie. Een onderzoek naar de kosten van de Almelose protestantse kerkgebouwen toonde aan dat deze flink omlaag moesten, 'eigenlijk wel met de helft'. De scriba van de Protestantse Gemeente Almelo (PGA) gaf aan dat de Grote Kerk de deuren zou moeten sluiten als dit doel niet voor 1 januari 2012 was bereikt. Er werd gezocht naar mogelijkheden om meer geld te genereren met de Grote Kerk, onder andere door het verhuren van kerkruimte, het organiseren van tentoonstellingen en concerten.
Financiële uitdagingen en sluitingsplannen
De financiële problematiek betrof niet alleen de Grote Kerk, maar ook de Pniëlkerk. Tussen 2012 en 2017 moesten besluiten leiden tot een jaarlijkse besparing van €44.000. Dit betekende voor de Pniëlkerk dat deze kerk per 1 januari 2012 gesloten zou worden. Daarnaast hadden kerkenraadsbesluiten gevolgen voor het voormalige hervormde kerkgebouw Nieuwland aan de Hoornbladstraat, dat al op 1 oktober 2009 zou moeten sluiten.
De wijkgemeenten Het Nieuwland en De Regenboog, die op den duur wilden fuseren, zouden hun ochtenddiensten tot 2012 in de Bleekkerk aan de Hofstraat houden. Daarna zouden deze twee wijkgemeenten overgaan naar de Grote Kerk. De wijkgemeente De Bleek zou de Bleekkerk in ieder geval tot 1 januari 2017 blijven gebruiken. Ook de kerkzaal in het wijkcentrum De Schelf aan het Binnenhof bleef vooralsnog in gebruik. De kerkenraad constateerde tevreden dat er voorlopig vier preekplaatsen overbleven, verdeeld over de verschillende stadsdelen van Almelo.
Verzet tegen sluiting Pniëlkerk
In de wijkgemeente van de Pniëlkerk werd een werkgroep opgericht met als doel plannen te maken om de Pniëlkerk open te houden. In 2010 uitte de werkgroep kritiek op de Algemene Kerkenraad (AK), die volgens hen 'het spel rond de geplande sluiting van de Pniëlkerk per 1 januari 2012 niet fair speelde'. Terwijl de werkgroep zich inspande om de kerk open te houden, zou de Algemene Kerkenraad al onderhandelen met de Gemeente Almelo over de verkoop van de Pniëlkerk. De werkgroep vond tevens dat de PGA moest gaan betalen voor het gebruik van de ruimtes in de Pniëlkerk, aangezien de PGA deze ruimtes voor diverse activiteiten gebruikte zonder daarvoor te betalen, wat leidde tot hogere kosten voor de wijkgemeente.
De werkgroep verklaarde resoluut: "De AK kan sluiting per 1 januari 2012 vergeten. We krijgen de tijd om te bewijzen dat het kan voor €25.000 per jaar!" De kerkenraad vond echter dat de werkgroep onnodig haar standpunt verhardde. De gesprekken met de burgerlijke gemeente over de locatie van de Pniëlkerk zouden 'puur oriënterend van karakter' zijn.
Voortbestaan en nieuwe bezuinigingsplannen
Ondanks de eerdere plannen voor sluiting, ging deze uiteindelijk niet door omdat "de gemeenteleden dat niet pikten" en de Protestantse wijkgemeente rond de Pniëlkerk "vocht voor haar voortbestaan". De Pniëlkerk in de wijk Ossenkoppelerhoek bleef zoeken naar manieren om de stadswijk meer bij de kerk te betrekken, bijvoorbeeld door de kerk in te zetten voor vergaderingen, het verenigingsleven, een goed gesprek of een uitvaart.
In april 2022 werd echter bekend dat de PGA, onder het motto 'Loslaten en opnieuw beginnen', een bezuinigingsplan opstelde. Een concept-adviesrapport concludeerde dat twee of drie van de vier protestantse kerkgebouwen gesloten moesten worden. De toekomst van de overige kerkgebouwen was onzeker. Mogelijk zouden de voormalige gereformeerde Pniëlkerk, de voormalige hervormde Bleekkerk aan de Hofstraat, en/of de wijkgemeente die kerkte in wijkcentrum De Schelf aan de eredienst onttrokken worden. Een vertegenwoordiger van de kerkenraad gaf aan dat men "niet kon volhouden" en zich de vraag moest stellen "wat we doen met de vier wijken en hun gebouwen? Die kunnen niet allemaal behouden blijven. We willen in één klap naar een toekomstbestendige Protestantse Gemeente, een kerk met nieuw élan".
Definitieve sluitingen en fusies
In januari 2023 werd duidelijk dat drie van de vier nog bestaande kerkgebouwen de deuren zouden moeten sluiten: het voormalige hervormde kerkgebouw Noach, het voormalige hervormde kerkgebouw De Ontmoeting en de voormalige gereformeerde Pniëlkerk aan de Rembrandtlaan. Op 22 december 2024 wordt de laatste dienst gehouden en sluit ook de Pniëlkerk haar deuren.
In de tussentijd hebben leden van wijkgemeente de Grote Kerk hun kerkgebouw onder grote belangstelling 'losgelaten'. Dit was een plechtig en emotioneel moment, waarbij symbolen als de kanselbijbel, tafelkandelaars en de Paaskaars naar buiten werden gedragen. Bezoekers kregen een roos en vormden een halve cirkel op het Kerkplein, getuige van het op slot gaan van de Grote Kerk. Organist Henk Kamphuis, die 82 jaar oud was, speelde voor de laatste keer in de Grote Kerk, maar bleef spelen voor wijkgemeente de Grote Kerk die tijdelijk onderdak had gevonden in de Pniëlkerk.
Kamphuis gaf aan dat het voor hem een goed moment was om te stoppen, om plaats te maken voor jongere musici. De PGA telt de wijkgemeenten de Grote Kerk, Noach, Pniël, de Bleek en de Ontmoeting. In de loop van 2024 worden deze wijkgemeenten opgeheven en wordt één Protestantse Gemeente Almelo gevormd, die vanaf dat moment gebruik zal maken van één kerkgebouw: de Grote Kerk.
De nieuwsbrief vermeldt ook het initiatief van een 'warme deken' vanuit wijkgemeente Noach, ontstaan na een startdienst met het thema verbinding. Vierkanten, gebreid van een doorgegeven draad, werden samengevoegd tot een deken, met een bijpassende tas. Deze deken hangt in de kerkzaal van Noach en zal hopelijk meegaan naar de nieuwe kerk. De tas kan worden meegenomen en bezorgd bij mensen die extra aandacht nodig hebben, als teken van meeleven en verbondenheid, ongeacht of zij lid zijn van de kerk.
tags: #wijkgemeente #noach #almelo