De Bijbel is wereldwijd het meest verkochte boek, en het is dan ook niet verwonderlijk dat het eerste Nederlandstalige boek dat in 1477 gedrukt werd, een Bijbel was. Tijdens de Synode van Dordrecht werd de opdracht gegeven voor de eerste officiële Nederlandse vertaling van de Bijbel. Deze vertaling, die rechtstreeks uit de grondtekst werd gemaakt, verscheen voor het eerst in 1637. Gefinancierd en geautoriseerd door de Staten-Generaal, kreeg deze vertaling de naam: de Statenvertaling.
De Statenvertaling werd ook in Dordrecht gedrukt, door de gerenommeerde familie Keur. De nieuwe Statenbijbel bereikte een breed publiek en bood, afhankelijk van de financiële mogelijkheden van de koper, diverse opties: van een eenvoudige, kleine uitgave tot een rijk geïllustreerde en gepersonaliseerde uitgave van groot formaat. In Dordrecht groeide de familie Keur uit tot de belangrijkste drukker en uitgever van Statenbijbels. Hun eerste druk verscheen in 1666, gevolgd door vele andere edities. Al snel stond de Keurbijbel bekend om zijn hoge kwaliteit en het geringe aantal drukfouten. Keurbijbels werden op maat gemaakt, waarbij de koper zelf de kaft, het formaat en de illustraties en kaarten kon kiezen.
De trend om Bijbels te produceren naar de wensen van de koper is ook vandaag de dag nog zichtbaar, met doelgroepgerichte thema-Bijbels en 'printing on demand'.
De Tentoonstelling '400 jaar Statenvertaling' in de Tweede Kamer
Op 26 november opende Kamervoorzitter mevrouw K. Arib een bijzondere tentoonstelling over '400 jaar Statenvertaling' in de Statenpassage van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Deze expositie is een initiatief van de SGP-fractie, met steun van het CDA en de ChristenUnie. De tentoonstelling biedt, in woord en beeld en aan de hand van historische objecten, een overzicht van de voorgeschiedenis, de totstandkoming en de betekenis van de Statenvertaling.
De aanleiding voor de tentoonstelling is de opdracht die op 30 mei 1619 door afgevaardigden van de Nationale Synode, gehouden in Dordrecht, werd uitgebracht aan de Staten-Generaal. Een van de wensen van de synode was de vertaling van de Bijbel in het Nederlands, met steun van de staat. Nu, 400 jaar na dato, wordt deze historische gebeurtenis herdacht.
Het Ontstaan van de Statenvertaling
De Nationale Synode van Dordrecht (1618-1619) was een unieke kerkvergadering die de stad bijna een jaar lang tot het centrum van Europa maakte. Meer dan honderd theologen, predikanten en politici uit binnen- en buitenland namen deel aan deze synode, die de concrete krijtlijnen van het calvinisme in Nederland uitzette. Aan het einde van de synode werden de 'Dordtse Leerregels' vastgelegd en werd besloten de Bijbel voor het eerst officieel in het Nederlands te vertalen: de Statenvertaling.
Het verzoek voor de expositie werd goedgekeurd door de kunstcommissie van de Tweede Kamer, destijds onder leiding van Alexander Pechtold. Het presidium van de Kamer stemde begin dit jaar ook in, onder de voorwaarde dat de SGP de tentoonstelling zelf zou inrichten en financieren, zij het niet uit het fractiebudget. Bisschop geeft aan dat er vrij gemakkelijk sponsors gevonden konden worden.
De kosten van de vertaling bedroegen destijds tussen de 70.000 en 100.000 gulden, wat duidt op een omvangrijk project. De overheid bekostigde de vertaling omdat de Gereformeerde Kerk na de Reformatie weinig eigen vermogen had en kerkelijke goederen in overheidshanden waren gekomen.
De Betekenis van de Statenvertaling voor de Nederlandse Taal en Cultuur
De tentoonstelling belicht de culturele invalshoek van de Statenvertaling. "Wij realiseren ons vaak te weinig dat onze Nederlandse taal is gevormd door de Statenvertaling," aldus het SGP-Kamerlid. Groningers en Zeeuwen moesten destijds samenwerken, waarbij afspraken werden gemaakt over grammatica en de schrijfwijze van woorden. De vertaling legde daarmee de basis voor de Nederlandse eenheidstaal en verrijkte deze met nieuwe constructies.
Er bestaan zeker vijftien boektitels die ontleend zijn aan de Statenvertaling, zoals "De vossen hebben holen" van Rien Poortvliet en "Zij lopen, maar worden niet moe", een wandelgids. Ook de uitdrukking "tocht der tochten", waarmee de Elfstedentocht wordt aangeduid, heeft zijn wortels in de Statenvertaling. Deze uitdrukking is afkomstig van een Hebreeuwse taalconstructie van de overtreffende trap, een constructie die het Nederlands voorheen niet kende, maar in de Statenvertaling veelvuldig voorkomt, zoals in "Koning der koningen" en "ijdelheid der ijdelheden".
Rosa gaat naar de stad: Leer Nederlands met ondertitels - Verhaal voor kinderen "BookBox.com"
De invloed van de Statenvertaling reikt verder dan alleen de taal. Zo toont de expositie een broeksknoop uit de tweede helft van de 18e eeuw met een afbeelding van Jozef en de vrouw van Potifar. Deze broeksknoop diende als dagelijkse waarschuwing voor seksuele reinheid.
De Opbouw van de Tentoonstelling
De expositie is opgebouwd uit drie paviljoens, die fungeren als 'eilanden'. Het eerste paviljoen gaat over de Dordtse Synode. Het tweede paviljoen behandelt de Statenvertaling zelf, en het derde paviljoen schenkt aandacht aan de doorwerking van de Bijbelvertaling in de Nederlandse samenleving.
Hoewel de tentoonstelling met 23 objecten niet enorm groot is, vertellen deze objecten samen het complete verhaal. De tentoonstelling bestaat uit twee lijnen: een beeldverhaal, gevormd door de inrichting en de objecten, en een tekstuele lijn, bestaande uit toelichtingen. Een bijzonder object is een nagemaakte archiefstuk: de band met de drukproeven en het handschrift van de vertalers, wat bezoekers de indruk geeft dat ze een origineel archiefstuk zien.
De tentoonstellingscollectie beoogt een beeld te geven van Nederlandse Bijbels, hun bijzonderheden, illustraties, vertalers, drukkers en boekbinders, en de invloed van de Bijbel op het leven van alledag van grote Nederlandse bevolkingsgroepen gedurende 400 jaar. Onder de verschillende soorten Bijbels had vooral de Statenbijbel een grote invloed op het Nederlandse volksleven. Na 1950 verloor de Statenvertaling aan invloed door de N.B.G.-vertaling en een sterke toename van de secularisatie in Nederland.
De eigen collectie van de tentoonstelling is het resultaat van veertig jaar verzamelen en omvat honderden exemplaren, merendeels Nederlandstalige oude Bijbels gedrukt tussen 1538 en 1950. Er bevinden zich ook enkele unica tussen die nergens anders in Nederland in bezit lijken te zijn.
Praktische Informatie
De expositie is te bezoeken in de Statenpassage van de Tweede Kamer, Lange Poten 4, Den Haag. Bezoekers dienen zich online aan te melden via bezoekers.tweedekamer.nl of ter plekke via de zuilen bij de ingang. In verband met veiligheidsmaatregelen gaan bezoekers bij de ingang door een beveiligingsscan.
Het Reformatorisch Dagblad organiseert op 24 januari en 7 februari een dagtocht naar Den Haag met rondleiding langs de tentoonstelling. Meer informatie is te vinden op rd.nl/abonneevoordeel.
tags: #400 #jaar #statenvertaling #tentoonstelling