De Algemene Doopsgezinde Sociëteit (ADS) is een centrale organisatie die de doopsgezinde geloofsgemeenschap in Nederland ondersteunt. Zij fungeert als landelijk bureau en centraal beleids- en bestuursorgaan, en vertegenwoordigt de doopsgezinden naar andere nationale en internationale organisaties. Het ADS-bureau biedt ondersteuning aan landelijke, regionale en lokale doopsgezinde organisaties en gemeenten, en zorgt voor de dagelijkse, praktische uitvoering van het beleid, waaronder secretariaat, financiën, communicatie, ICT en de organisatie van grote evenementen.
De Algemene Doopsgezinde Sociëteit werd opgericht in 1811 en heeft haar zetel in Amsterdam. Zij verenigt doopsgezinde gemeenten in een verbond met als doel dienstbaar te zijn aan haar leden. Drie keer per jaar komen de Ledenraad en het bestuur bijeen. De leden van de Ledenraad vertegenwoordigen de verschillende regio's en worden door de gemeenten in die regio's gekozen. Samen bepalen Ledenraad en Bestuur het beleid van de ADS. Jaarlijks vindt ook 'Mondig op Zondag' plaats, een beraad waar alle doopsgezinden welkom zijn om geloofsinhoudelijke zaken te bespreken middels presentaties en workshops.
Structuur en Personeel van de ADS
Het bureau van de ADS is onderverdeeld in diverse functies, waaronder:
- Directie: Mw. M.
- Secretariaat: Mw. V.L.M. Kok, Mw. M.
- Financiën, Ledenadministratie en ICT: Dhr. E.D. C. Pastor (administraties externen), Dhr. B.P. Luijendijk (administratie ADS, IDGP en externen), Dhr. P. van Wees (salarisadministratie IDGP)
- Personeelszaken: Mw. C.
- Communicatie: Dhr. C.F. A. Hoogenboom (eindredacteur)
- Gemeenteondersteuning: Mw. W.
- Jongerenwerk: Mw. J. F.
- Functionaris Vrede & Duurzaamheid: Mw.
- Coördinator adviescirkel/dopers denken: Mw. H.
Historische Ontwikkeling van Doopsgezinde Gemeenten in Amsterdam
De geschiedenis van de doopsgezinde gemeenten in Amsterdam gaat terug tot 1530, toen onder leiding van Jan Volkertsz Trypmaker een bloeiende gemeente ontstond. Echter, pas na de Alteratie in 1578 kon het doopsgezinde geloof openlijk en zonder gevaar beleden worden. Vanaf dat moment verschenen er op verschillende plaatsen in de stad 'vermaningen' (vergaderplaatsen). Rond 1600 telde Amsterdam minstens twaalf verschillende doopsgezinde gemeenten, elk met een eigen richting. Rond 1630 waren de meeste doopsgezinden verenigd in de Waterlandse gemeente op het Singel bij de Jan Rodenspoorttoren (de gemeente Bij den Toren) of in de Vlaamse gemeente op het Singel Bij het Lam. In de jaren 1660 splitste een conservatievere groep van ongeveer 500 leden zich af van de laatste gemeente. Zij vergaderden in De Zon en werden bekend als Zonisten. Enkele jaren later fuseerden de gemeenten Bij den Toren en Bij het Lam, hoewel beide hun eigen vergaderplaats behielden.
Rond 1680 ontstond er binnen de grootstedelijke doopsgezinde gemeenten in Nederland behoefte aan geschoolde predikanten. Onder leiding van Galenus Abrahamsz de Haan werd een opleiding gestart, die na zijn dood in 1706 strandde. Pas in 1735 werd een Doopsgezind Seminarium opgericht, dat aanvankelijk predikanten opleidde voor Amsterdam en later ook voor andere gemeenten. De gemeente in De Zon had sinds 1753 eveneens een eigen opleiding. In 1801 verenigden de gemeente in De Zon en de gemeente Bij het Lam en de Toren zich tot de Verenigde Doopsgezinde Gemeente Amsterdam (VDGA), nadat eerdere kleinere gemeenten al in de 18e eeuw waren opgegaan in grotere structuren.
Tijdens de Franse bezetting kon de Amsterdamse gemeente de opleiding, die inmiddels een landelijke uitstraling had, niet langer financieren. Dit was mede een reden voor de oprichting van de Algemene Doopsgezinde Sociëteit (ADS) in 1811. De ADS had tot doel een gezamenlijk Doopsgezind Seminarium te onderhouden en de doopsgezinde gemeenten financieel te ondersteunen bij het beroepen van predikanten die hier waren opgeleid.
De Bibliotheek van de Verenigde Doopsgezinde Gemeente Amsterdam (VDGA)
De omvangrijke bibliotheek van de VDGA, die vanaf 1680 door schenkingen en aankopen groeide, bleef eigendom van de Amsterdamse Gemeente, die ook zorg droeg voor nieuwe aanwinsten. Na de vereniging in 1801 werden de gebouwen De Zon en later ook Bij den Toren afgestoten. Het lam, de toren en de zon zijn tot op heden verenigd in de gevel van het pand Bij het Lam op de Singel 452-454.
Het Doopsgezind Seminarium, onder leiding van de ADS maar gebruikmakend van de gebouwen en bibliotheek van de VDGA, verzorgde de opleiding in samenwerking met het Athenaeum Illustre (voor klassieke en Semitische talen). Na de oprichting van de Universiteit van Amsterdam werden studenten ook ingeschreven aan de theologische faculteit, waar doopsgezinde hoogleraren tevens een benoeming konden hebben. Vanaf 1907 werd de opleiding opengesteld voor vrouwelijke studenten. In 1968 werd besloten tot nauwere samenwerking, met name op het gebied van onderwijs en praktische training in theologie, met de Lutheranen en Hervormden die eveneens verbonden waren aan de Faculteit der Theologie. Voor confessioneel gebonden vakken bleven de Seminaria echter afzonderlijk onderwijs verzorgen. In datzelfde jaar werd de bibliotheek in bruikleen ondergebracht bij de Universiteit van Amsterdam.
Collectie en Historische Documenten
De collectie van de VDGA-bibliotheek omvat in de eerste plaats de bibliotheek van de Verenigde Doopsgezinde Gemeente Amsterdam, opgericht in 1680. Deze bibliotheek werd vanaf 1735 gebruikt voor de Doopsgezinde Kweekschool. Zwaartepunten in de collectie zijn:
- Geschriften van voor- en tegenstanders van het revolutionair anabaptisme, waaronder werken van Melchior Hoffman, Menno Simons, David Joris, Obbe en Dirk Philips, Hans Denck, Christiaan Entfelder en Sebastian Franck.
- Vroege reformatorische bijbels in het Duits en Nederlands.
- Martelaarsboeken, waarvan de oudst bekende onder de titel "Offer des Heeren" vaak in zeer beperkte oplage zijn overgeleverd.
- Liedboeken die in de broederschap circuleerden.
- Theologische en polemische geschriften van vooraanstaande 17e- en 18e-eeuwse leraren zoals Hans de Ries, Pieter Jansz Twick, Galenus Abrahamsz, Herman Schijn, Gerard Maatschoen en Johannes Stinstra, evenals die van 19e-eeuwers zoals Sytze Hoekstra Bzn, Jeronimo de Vries, Jan van Geuns en Christian Sepp.
- De bibliotheek van Pieter Fontein (1708-1788), die een vrijwel complete collectie op het gebied van de klassieke talen en hun hulpwetenschappen bevat, alsook talloze werken op het gebied van patristiek, wijsbegeerte, theologie en natuurwetenschappen.
- Werken over doopsgezinde literatoren en kunstenaars, waaronder Joost van den Vondel, Jan en Philipsz Schabaelje, Joachim Oudaen, Jan Luyken, Karel van Mander, Govert Flinck en de Van Ruysdaels.
- Werken van rekenkundigen zoals Robbert Robbertsz le Canu en Sybrant Hansz Cardinael, en natuurkundigen zoals Abraham Palingh.
Prenten en Handschriften
Naast boeken bezit de bibliotheek een rijke prentencollectie met portretten, historieprenten, topografische prenten en bouwtekeningen. De handschriftenafdeling bevat onder andere werken van David Joris uit de 16e eeuw, de enige overgebleven brief van Menno Simons, 18e-, 19e- en 20e-eeuwse preken, en collegedictaten uit de 19e en 20e eeuw.
Recente Ontwikkelingen en Activiteiten
De Algemene Doopsgezinde Sociëteit, die in 2023 bijeenkwam in de Singelkerk te Amsterdam onder voorzitterschap van mr. H. Craandijk, toonde zich optimistisch over de toestand van de Doopsgezinde Broederschap. Belangrijke agendapunten waren de wens voor meer waardering voor theologische studie, een toename van het aantal studenten en de activering van minder actieve leden. Er werd gewezen op de groeiende oecumenische contacten.
Jaarverslagen en Initiatieven
In de uitgebrachte jaarverslagen werden diverse mijlpalen gememoreerd, waaronder:
- De stichting van een nieuwe doopsgezinde gemeente en kerkgebouw te Roden (Groningen).
- De opening van de nieuwe Noorderkapel te Haarlem en een nieuw Doopsgezind Rusthuis Salland te Colmschate.
- De publicatie van een geschrift over de acceptatie of verwerping van militaire dienstplicht.
- De uitgave van een Doopsgezinde Jeugdzangbundel en de aanstelling van een jeugdwerk-instructrice.
- Het plan voor de zesde Doopsgezinde Wereldconferentie in 1957 te Karlsruhe, Duitsland.
- Samenwerking met het I.K.O.R. inzake televisiediensten.
Met betrekking tot predikantstractementen werd de wens uitgesproken dat deze minimaal gelijkwaardig zouden moeten zijn aan de salarissen van leraren en rectoren in het middelbaar onderwijs. Ds. H. VV. Meihuizen werd benoemd tot hoofdredacteur van het Algemeen Doopsgezind Weekblad, ter vervanging van ds. S. H. N. Gorter.
Hulpverlening en Maatschappelijk Werk
Het doopsgezinde hulpwerk in het Zeeuwse stormrampgebied kon worden afgesloten. Te Schoorl wordt een groep ouderen verzorgd, en het hulpwerk voor doopsgezinde en andere vluchtelingen in Duitsland werd uitgebreid. Het retraitewerk vond voortgang en uitbreiding. Er werd veel aandacht besteed aan geestelijke verzorging van dienstweigeraars en doopsgezinde militairen. Het werk van evangelieverbreiding op Java en Nieuw-Guinea werd met kracht voortgezet.
Doopsgezinden in Varia: Theologische Beschouwingen en Organisatie
Tijdens de algemene vergadering hield prof. dr. J. A. Oosterbaan een referaat over "De Doopsgezinden te midden van andere groepen". Hij benadrukte dat bij deze kerkgroep niet het uiterlijke gezag van ambt, kerkleer of confessie centraal staat, maar de leiding in vrijheid door de Heilige Geest. De spreker gaf de voorkeur aan het vermijden van de term "spiritualisme" vanwege de mogelijke misverstanden die deze kan oproepen.
Een apart vermelde gebeurtenis is de Algemene Vergadering van de Prot. Chr. Vereniging van Kosters in Nederland te Utrecht, waar een concept CAO voor kosters unaniem werd aanvaard om hun rechtspositie te regelen. Over deze CAO zou overleg plaatsvinden met de Vereniging van Kerkvoogdijen en het Landelijk Verbond van Commissies van Beheer van Gereformeerde Kerken in Nederland.
Predikantsbenoemingen
De tekst bevat ook een opsomming van beroepen en aangenomen predikanten binnen verschillende kerkgenootschappen:
- Nederlands Hervormde Kerk: Beroepen te Kampen (vac. L. Blok) P. P. J. Monster te Katwijk aan Zee; te Nieuw-Helvoet A. D. H. Huisman, vic. te Tjalleberd; te Nieuwolda O. de Jong, vic. te Eindhoven. Aangenomen naar Leiden voor bijzondere werkzaamheden W. J. H. Hubeek, voorganger van de Ver. van Vrijz. Herv. aldaar.
- Gereformeerde Kerk: Beroepen te Amersfoort (vac. dr. F. H. von Mayenfeld) G. Veeneman te Nes; te Nederhorst den Berg W. v. d Wijk, cand. te Amsterdam; te Fijnaart D. Bouwknegt, cand. te Nijeveen. Aangenomen naar Penguin en Ulverstone (Australië) G. van Wilgenburg te Perth.
- Christelijke Gereformeerde Kerk: Bedankte voor Murmerwoude M. Vlietstra te Eemdijk.
- Evangelisch Lutherse Kerk: Aangenomen naar Utrecht (vac. C. F. Nolte) M. J.
Doopsgezinde Gemeenten in Nederland en Wereldwijd
De doopsgezinde gemeenten in Nederland zijn verenigd in de Algemene Doopsgezinde Sociëteit (opgericht in 1811), elk met een eigen signatuur. Er bestaan zowel kleine, actieve gemeenten als grotere gemeenten in steden als Amsterdam. De broederschap onderhoudt diverse Broederschapshuizen, waaronder Mennorode op de Veluwe en Buitengoed Fredeshiem bij Steenwijk die hotelaccommodatie bieden, en het broederschapshuis Schoorl met pensionmogelijkheden. Daarnaast zijn er vier kleinere groepsaccommodaties voor zelfverzorging.
Wereldwijd uit het doopsgezinde geloof en sociaal bewustzijn zich in de 20e en 21e eeuw vaak in praktisch hulpwerk in Zuid-Amerika, Afrika en Azië, evenals in Nederland zelf. Doopsgezind WereldWerk is een stichting voor solidariteit en vrede. De Doopsgezinde Zending richt zich op kleinschalige, inspirerende projecten die fungeren als ondersteuning voor lokale initiatieven op het gebied van samenlevingsopbouw, mensenrechten, jeugd, theologie en gezondheidszorg.
tags: #algemene #doopsgezinde #soci