Zo op het eerste gezicht is de Vermaning aan de buitenkant niet direct als kerk herkenbaar, maar eerder als pakhuis. De Vermaning dateert uit 1829.
De geschiedenis van de Doopsgezinden in Nederland gaat terug tot de 16e eeuw. Al sinds 1530 moeten er aanhangers van de leer der wederdopers geweest zijn in Krommenie. In 1534 werden er 69 mensen verdacht aanhangers te zijn van de nieuwe leer. In 1543 werden er 10 martelaren terechtgesteld in Krommeniedijk.
De Vermaning is gebouwd door meester-timmerman Claes Gerritz Onderwater ter vervanging van een ouder "Vermaanhuys" dat in 1702 door brand verloren was gegaan. Door de primitieve blusmiddelen kon de uitslaande brand, ontstaan door hooibroei bij een van de boerderijen op de Herenweg (nu Noorderhoofdstraat), niet bedwongen worden. Bij de ingang hangen nog de originele blusemmertjes. Het resultaat van de brand: 67 verbrande huizen en 106 getroffen gezinnen. Ook de Doopsgezinde kerk aan de Westkant van het Noordeinde en twee woonhuizen van Doopsgezinde leraren gingen in vlammen op. Waarschijnlijk is ook het archief vernietigd, want het oudste archiefstuk dateert van 1702.
Architectuur en interieur
De voorkant van de kerk bevindt zich een kraak, ondersteund door twee pilaren. Bevindt zich een eenvoudige eikenhouten preekstoel met daarboven de orgelkraak. Ook deze kraak wordt ondersteund door twee pilaren. In de zijmuren bevinden zich lange verticale boogvensters. In de kerkzaal zijn stoelen geplaatst met gevlochten zitting.
Het interieur is eenvoudig. Aan de voorkant van de kerk bevindt zich een poort en een vijftal zesruitsvensters. De gevel is afgesloten door een bloklijst.
Historische ontwikkelingen en restauraties
In 1781 werd de Vermaning binnen geschilderd voor fl. 101,-, 12 stuivers en 12 penningen tegen een dagloon van 26 stuivers. Vijf jaar later was voor ruim fl. 165,- aan de Vermaning vertimmerd en geschilderd.
Een kleine 90 jaar na de bouw, in 1788, zagen de opzieners in dat het verval met telkens kleine reparaties niet was tegen te houden. Er moest groot onderhoud worden gepleegd. De Vermaning ging in vrij goede conditie de 19e eeuw in. Omdat een kerk nu eenmaal jaarlijks onderhoud vergt, werden er wederom herstelwerkzaamheden verricht tussen 1821 - 1823. In december 1853 echter bleek het meeste werk lapwerk; het gebouw stond er troosteloos bij. De financiële positie bleef een zorgenkind, wellicht werd daarom besloten in 1861 een erf op het Vermaningspad te verkopen en de ruimte onder de kerk te verhuren.
Het eerste orgel arriveerde in 1827 in de Vermaning, dat drie jaar later werd voorzien van een Teves front (dat nu nog steeds aanwezig is).
In 1905 schafte men de eerste kachels aan, na 200 koude winters de voeten een beetje verwarmd te hebben op de stoofjes met kooltjes.
In 1953 bestond de kerk 250 jaar; de succesvolle jubileummarkt werd de aanzet tot de restauratie de volgende 10 jaar. De opbrengst van de markt was dusdanig dat met overheidssubsidie een algemene restauratie gestart werd op 7 december 1959. Helaas bleken er flinke verborgen gebreken; een extra kostenpost voor herstel van het fundament bedroeg fl. 24.000,-. De voltooiing van de restauratie vond plaats op 20 juli 1963 en kostte bijna fl. [Bedrag ontbreekt].
Restauratie door Fa. Hendriksen & Reitsma uit Nunspeet. O.a. de windvoorziening, de laden en pijpwerk worden hersteld. Op het tweede manuaal wordt een Cornet toegevoegd. Adviseur is Bas Wijnands. Fa. A. Nijsse en Zn. uit Oud-Sabbinge breidt het bovenklavier uit met een Hobo 8'.
Zutpen Doopsgezinde kerk Apenstert in 1939
Doopsgezinde gemeenten en hun kenmerken
Welkom bij de Doopsgezinde Gemeente Aalsmeer. Wie je ook bent, waar je ook vandaan komt en wat je verhaal ook is: je bent van harte welkom om samen met ons op weg te gaan.
De geschiedenis van de Doopsgezinden in Broek op Langedijk begint rond 1530. Vlaams doopsgezinden. Op de plek waar de vermaning van de Waterlandse doopsgezinden stond, is de huidige kerk gebouwd.
De Alteratie van Amsterdam in 1578, waarbij de stad zich aansloot bij de Opstand, betekende het einde van de vervolgingen. In 1579 legden de Noordelijke Nederlanden in de Unie van Utrecht de vrijheid van geweten vast.
Zowel in theologisch gedachtegoed als in geografische herkomst bestonden er grote verschillen tussen de diverse groepen. Deze verschillen leidden met regelmaat tot conflicten en scheuringen en vervolgens weer tot toenadering en fusie. De meest opvallende kenmerken van de doopsgezinden waren de volwassenendoop, de weigering om een eed te zweren en het principe van geweldloosheid.
In de loop van de achttiende eeuw werd de groep doopsgezinden kleiner, stond zij meer open voor invloeden van buiten de eigen kring en werden de ideeën steeds vrijzinniger.
Gemeente Mid-Fryslân gevormd, sindsdien zijn er een aantal afgestoten en kerken nu in de vermaning in Grou.
Quilten van oudsher een doopsgezinde bezigheid is? Omdat de doopsgezinden alleen de volwassenendoop kennen, zijn in deze index ook personen terug te vinden die niet in de reguliere doopregisters voorkomen.
Net als bij kinderdopen waren er bij de doop getuigen aanwezig, vrijwel altijd familieleden. Ook deze namen werden in de lidmatenregisters genoteerd en zijn in de index opgenomen. Bij vertrek uit de gemeente naar een andere gemeente, binnen of buiten de stad, was het de lidmaat die een attestatie vroeg voor de nieuwe woonplaats. Meestal werd in de lidmatenboeken opgetekend waar iemand naar toe ging. Het kwam uiteraard ook voor dat iemand de kerk definitief de rug toekeerde, vooral in de achttiende eeuw, toen het aantal doopsgezinden snel afnam. Dit was vaak het geval bij gemengde huwelijken, waarbij iemand overging tot de kerk van de huwelijkspartner. Omgekeerd kwam het ook voor dat lidmaten van andere kerken overgingen naar de doopsgezinde kerk. Bij nieuwe lidmaten per attestatie werd meestal geen datum vermeld.
Kinderen werden niet gedoopt, maar soms wel opgenomen in een kinderboek. Het kinderboek van Lam en Toren bevindt zich in het archief van de Burgerlijke Stand en is opgenomen in de Index op de doopregisters. Op dit moment zijn alleen de lidmaten van 't Lam en de Toren en van de Zon geïndexeerd. De Kinderboeken werden op verzoek van de burgemeesters sinds 1714 bijgehouden. In een kinderboek staat vermeld wanneer en uit welke ouders de opgegeven kinderen zijn geboren en op welke datum de opgave is gedaan. De namen uit het kinderboek van Bij ’t Lam en de Toren zijn opgenomen in de index op de doopregisters. Een deel van de personen dat daarin voorkomt, is dus ook terug te vinden in deze lidmatenindex. Andersom is ook mogelijk dat een lidmaat van buiten kwam en dus niet binnen Amsterdam gedoopt was, of wel degelijk uit een doopsgezinde familie kwam, maar later niet de volwassenendoop onderging. Het kinderboek bevat niet de data van de doop, maar van de geboorten uit de periode 1665-1811. Het doel van de kinderboeken was om de overtekening van het poorterrecht van de vader op kinderen te vergemakkelijken. De doopsgezinde registers met de volwassenendopen, die immers geen geboortedatum of leeftijd bevatten en ook niet altijd de ouders vermelden, waren hiervoor niet geschikt. Personen die verzochten om toetreding, maar door de gemeente werden afgewezen (meestal om een onzedelijke levenswandel), werden niet in het lidmatenregister opgenomen, maar zijn meestal wel te vinden in de resolutieboeken of notulen. Verzoeken om attestatie in verband met beoogd vertrek uit Amsterdam.
Voorbeelden van Doopsgezinde kerken en hun bijzonderheden
Deze kerk uit 1858, rijk aan geschiedenis en unieke details, is een prachtig voorbeeld van cultureel erfgoed in Broek op Langedijk. In de kerk klinken verrassende muzikale tonen van orgelmuziek. Daarnaast laat de kerk het traditionele ‘quilt’ zien. Quilten is van oudsher een doopsgezinde bezigheid.
Bert Ket exposeert recent werk in de Doopsgezinde kerk in Broek op Langedijk. Bert, bijna 80, woont in Broek op Langedijk aan de Sluiskade. Hij was in zijn werkzame leven vakdocent tekenen in het voortgezet onderwijs.
In 1858 bouwde de Doopsgezinde Gemeente te Broek op Langedijk een nieuwe kerk, ter vervanging van de houten kerk aan de Voorburggracht. Voor de bouw kochten ze een stuk tuin van de aangrenzende dokterswoning aan de Dorpsstraat. Op 29 juli 1858 legde A.J. Kroon de eerste steen, en op 7 november van datzelfde jaar wijdde men de kerk in. Hoewel de architect onbekend is, bedroegen de bouwkosten f 3000,-. De oorspronkelijke voorgevel lag verder van de weg, net als de gevel van de naastgelegen dokterswoning (Dorpsstraat 204). Daarnaast nam men de preekstoel uit de oude Vermaning aan de Voorburggracht mee naar de nieuwe kerk.
In 1882 plaatste orgelmaker L. In 1905 breidde men de kerk uit met een aanbouw aan de voorgevel, waarin de consistoriekamer werd opgenomen. De drie-assige, symmetrische voorgevel had links en rechts van het grote centrale raam hoge dubbele deuren. In 1968 volgde een nieuwe uitbreiding. Volgens het ontwerp van C. de Geus en Zonen kreeg de kerk de huidige voorgevel, die nu gelijk ligt met de rooilijn van de Dorpsstraat. De entree verplaatste men naar de rechter zijgevel, en in de linker zijgevel kwam een extra raam.
Het orgel wordt gebouwd door Fa. P.J. Adema & Zn. uit Leeuwarden voor de toenmalige vermaning. Fa. Restauratie werkzaamheden uitgevoerd door Fa. [Naam ontbreekt] uit [Plaats ontbreekt].
In het lidmatenboek van Bij 't Lam en de Toren vinden we Aagje (Agatha) Deken (1741-1804), die op latere leeftijd furore zou maken als schrijfster. Ze wordt in 1769 aangenomen op grond van een attestatie uit Rijnsburg, waar ze in 1760 door de Collegianten was gedoopt. De Collegianten van Rijnsburg vormden een algemeen-christelijke gemeente met als leden voornamelijk doopsgezinden en remonstranten. Aagje Pieters Deken was niet in een doopsgezinde familie geboren. Na het vroege overlijden van haar ouders werd zij op 10 februari 1746, nog maar 4 jaar en 2 maanden oud, onder de hoede genomen van het Collegianten weeshuis de Oranje Appel. Bij binnenkomst bezat Aagje niet meer dan enkele wollen (borst)rokjes en een rijglijfje. Aagje zou maar liefst 20 jaar in het weeshuis verblijven, tot haar 25e. Dan wordt in het 'Dogtersboek' met enige weemoed genoteerd _is uijt het huijs gegaan met groot genoegen van [?] en de vaders. den 4 februarij 1767_. Gelukkig verliet ze het huis met iets meer bezittingen dan waarmee ze aan was gekomen, waaronder een kist met 6 gulden en een nieuw boek met de titel _de zelfs kennis_. Tijdens haar verblijf in het weeshuis schreef Aagje al (vrome) gedichten. Later in haar leven zou ze samen met haar vriendin Elizabeth 'Betje' Wolff een succesvol schrijversduo vormen binnen de Nederlandse Verlichting.
Praktische informatie
Voor meer informatie over activiteiten, bezichtiging, evenementen, bereikbaarheid en openingstijden etc. Klik daarvoor op de balk Kerkdiensten (Online en Livestream). De link vindt u ook in de agenda bij de betreffende dienst. De viering kunt u later terugkijken op ons YouTube-kanaal of op onze site bij Kerkdiensten online. Daar vindt u ook de liturgieën en overdenkingen. Agenda: Kijk in de agenda welke activiteiten we aanbieden en welke (kring)bijeenkomsten of programma's in het kerkgebouw en evt. [Verdere details ontbreken].
LET OP: alleen open op Zaterdag!
tags: #opnama #doopsgezinde #kerk