Amerikaanse dominee Andrew Brunson, die twintig jaar in Turkije woonde, werd in 2016 opgepakt in de nasleep van de mislukte staatsgreep. Hij wordt verdacht van banden met Fethullah Gülen, de geestelijke die volgens de Turkse regering het brein is achter de couppoging. Nadat hij in de gevangenis had gezeten, kreeg hij huisarrest. De gevangenschap van Brunson heeft geleid tot hoogoplopende diplomatieke spanningen tussen Turkije en de Verenigde Staten.
Juridische procedures en vrijlating
Het Turkse Openbaar Ministerie wilde al een einde aan het huisarrest van de Amerikaanse predikant. De Turkse rechtbank stemt hier nu mee in, waardoor de dominee het land kan verlaten. De aanklager eist evenwel tien jaar celstraf tegen de Amerikaan, maar zei er direct bij dat hij niet meer terug de gevangenis in hoeft, aangezien hij al lang genoeg in voorlopige hechtenis heeft gezeten.
Eerder deze week suggereerden bronnen rond de Amerikaanse regering al dat Washington en Ankara afspraken hadden gemaakt die tot zijn vrijlating zouden leiden. Vermoedelijk keert Brunson terug naar de Verenigde Staten. Amerikaanse functionarissen zeiden dat de dominee met een militair toestel Turkije zal verlaten. Dat gebeurt mogelijk vrijdag al. Advocaat Jay Sekulow liet eerder namens Brunsons familie weten dat hij al in een vliegtuig zit, maar die uitspraak lijkt voorbarig te zijn. Een cameraman van persbureau Reuters meldde later dat de predikant is aangekomen bij zijn woning in het Turkse Izmir.
In de VS is verheugd gereageerd op de vrijlating van Brunson. Echter, een eerdere berichtgeving gaf aan dat de Amerikaanse dominee Andrew Brunson, symbool van de onenigheid tussen de VS en Turkije, vastzat in Turkije. Een rechtbank in Izmir had zijn huisarrest bevestigd. Het reisverbod dat de dominee was opgelegd, bleef behouden.
Podcast De Stem | Andrew Brunson over geloven als God stil blijft
Diplomatieke spanningen en sancties
De zaak van Andrew Brunson vormt het middelpunt van een diplomatiek dispuut tussen Ankara en Washington. De dominee zit sinds de mislukte staatsgreep in 2016 vast in Turkije. Hij wordt ervan beschuldigd banden te hebben met de islamitische geestelijke Fethullah Gülen, die volgens de Turkse regering achter de staatsgreep zat. Brunson ontkent de aantijgingen.
Vorige maand mocht Brunson de gevangenis verlaten, maar hij bleef onder huisarrest. Dat huisarrest werd begin deze maand al eens bevestigd, en eerder deze week werd ook een nieuw verzoek tot vrijlating verworpen. Brunsons advocaat ging tegen die beslissing in beroep, maar vandaag werd ze bevestigd door een hogere rechtbank. De advocaat heeft al aangekondigd dat hij een nieuw verzoek zal indienen.
De Amerikaanse president Donald Trump heeft al aangekondigd dat hij het er niet zomaar bij zal laten. "Ze zouden hem al veel eerder moeten hebben teruggegeven", zei hij aan de pers in Het Witte Huis. "Naar mijn mening heeft Turkije zeer, zeer slecht gehandeld. "We hebben hier dus het laatste nog niet van gezien. We gaan het hier niet zomaar bij laten."
Wie is Andrew Brunson?
Andrew Brunson is een in Amerika geboren protestantse dominee die een kleine geloofsgemeenschap van 25 kerkgangers leidde in Izmir, aan de westkust van Turkije. Buiten zijn eigen kring hadden weinigen van deze man gehoord. Maar nu is hij het middelpunt van de ongekend felle ruzie tussen Turkije en de VS.
De gevolgen van die ruzie zijn significant: de val van de Turkse lira, handelssancties over en weer en zorgen over het NAVO-partnerschap. De man waar Erdogan en Trump zoveel ruzie over maken, werd in oktober 2016 aangehouden tijdens een golf van arrestaties na de mislukte staatsgreep in Turkije.
Aanklachten en bewijsmateriaal
Op een hoorzitting sprak een Turkse rechter over aantijgingen dat Brunson lid zou zijn van de Gülen-beweging. President Erdogan verdenkt deze organisatie van het op touw zetten van de couppoging. De aanklacht luidde uiteindelijk anders. In april dit jaar verscheen Brunson na 18 maanden in detentie voor de rechter. Hij werd officieel beschuldigd van "politieke of militaire spionage" en "steun verlenen aan een gewapende terroristische organisatie", de Koerdische PKK.
"Ze noemen hem een spion, maar ik ben meer spion dan hij," schreef Trump. Sindsdien bemoeit het Witte Huis zich voortdurend met de zaak. De president neemt het zo hoog op dat hij een van zijn belangrijkste juristen heeft gevraagd om Brunson te verdedigen.
Brunsons arrestatie was wellicht nooit in het nieuws gekomen als de evangelische achterban van de Amerikaanse vice-president Pence er geen lucht van had gekregen. Zij wilden steun geven aan hun mede-christen. Via Pence is de zaak vervolgens hoog op de politieke agenda gekomen.
Het Witte Huis gooide het in eerste instantie op een akkoord met Turkije. Trump vroeg het Congres om Turkije geen sancties op te leggen vanwege wapendeals die Erdogan had gesloten met de Russische president Poetin. Ook zag de VS af van strafrechtelijke vervolging van een aantal lijfwachten van Erdogan, die demonstranten in elkaar hadden geslagen in Washington in 2017. Allemaal om Brunson vrij te krijgen.
Maar Erdogan wilde meer: de uitlevering van zijn aartsvijand Fethullah Gülen, de moslimgeestelijke met een grote aanhang in Turkije die de president dus verdenkt van het beramen van de mislukte staatsgreep in 2016. Gülen woont sinds 1999 in ballingschap in Pennsylvania. Erdogan heeft Amerika herhaaldelijk verzocht om zijn uitlevering, maar de Amerikanen houden voet bij stuk.
In september 2017 bood de Turkse president aan om de ene geestelijke voor de andere uit te ruilen: Brunson voor Gülen. Maar Trump en Pence, aangespoord door de evangelische achterban, willen dit niet. Zij zien de zaak-Brunson als een onacceptabele inperking van de religieuze vrijheid.
Brunsons getuigenis en het 'bewijs'
Brunson zelf kwam voor het eerst in het openbaar aan het woord tijdens zijn rechtszitting in april dit jaar. In vloeiend Turks zei hij: "Ik heb al 25 jaar voor Turkije gebeden. Ik zou nooit iets doen tegen Turkije."
Hij erkende dat hij een aantal vluchtelingenkampen bij de Turkse grens met Syrië had bezocht, maar alleen om zijn religieus en humanitair werk te doen. Hij ontkende alle betrokkenheid bij de PKK. "Ik heb altijd de territoriale integriteit van Turkije gesteund, en het geweld van de PKK is tegen mijn geloof," zei hij tegen de rechter.
Het bewijs tegen Brunson is geheim gehouden en de getuigen die door de aanklager zijn opgeroepen zijn anoniem gebleven. Maar volgens berichten in de media is een van de bewijsstukken een foto die rechercheurs op de smartphone van Brunson hebben gevonden. Op de foto is een bord Maqluba te zien, een maaltijd van vlees en rijst die in heel het Midden-Oosten populair is, maar die door de aanklager als "Gülenistische delicatesse" wordt bestempeld.
Volgens de Wall Street Journal vroeg Brunson de rechter om hem zo snel mogelijk naar huis te laten gaan. Toen hij de rechtszaal verliet, keek hij naar zijn vrouw die in het publiek zat, en zei "Ik word hier gek. Zes dagen later werd Brunson na 22 maanden uit de gevangenis gehaald en onder huisarrest geplaatst. Maar Pence nam er geen genoegen mee en dreigde voor het eerst met sancties tegen Turkije.
Verdere escalatie en gevolgen
Begin deze maand was het zover: de VS legde de Turkse ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken financiële sancties op. De aankondiging was zó getimed om maximale pijn te veroorzaken. Turkije was net bezig de financiële markten te kalmeren met de aankondiging van een nieuw economisch beleid. Maar door de importtarieven verloor de Turkse lira afgelopen week in rap tempo zijn waarde.
Ondertussen loopt de ruzie steeds verder op. Vandaag liet Turkije weten Amerikaanse elektronica te boycotten. Ook publiceerde de New York Times een ingezonden brief van Erdogan, waarin hij schreef: "Als de Verenigde Staten onze soevereiniteit niet respecteren en geen begrip tonen voor de dreigingen waar onze natie mee te maken heeft, kan ons partnerschap in gevaar komen."
En de Amerikaanse nationale veiligheidsadviseur gaf de Turkse ambassadeur in Washington een onheilspellende waarschuwing: we zijn klaar met praten, totdat jullie Brunson naar huis laten gaan.
tags: #amerikaanse #dominee #turkije