De geschiedenis van de Anglicaanse Kerk in Groningen, ook wel bekend als Grace Church, is nauw verweven met de ontwikkeling van de stad en de aanwezigheid van internationale gemeenschappen.
Vroege Geschiedenis en Ontwikkeling van Kerken in Groningen
Al vroeg in de 13e eeuw wordt Engelbert genoemd als een kerspel, een parochie behorend tot het bisdom Utrecht. Na de ontginning van het gebied vestigde zich hier een kleine gemeenschap die er een kleine zaalkerk bouwde. De grenzen van de parochies Engelbert, Middelbert en Noorddijk vormden ook de grens tussen de bisdommen Utrecht en Munster.
Het patronaatsrecht viel onder de ‘persona’ van de Groningse Sint Maartenskerk. Het patronaatsrecht hield in de vroege middeleeuwen het recht in om een voorstel te mogen doen voor de benoeming van een pastoor van een parochie, een voorstel dat door de bisschop bekrachtigd moest worden. Naast politieke invloed hield het patronaatsrecht ook in dat Groningen de pastoor en de kerk moest onderhouden, en daarnaast de inkomsten van de parochie ontving. Ook moest men de patroonheilige van de parochie vaststellen.
Het inkomen van de pastoor was niet ruim, wat blijkt uit gaten in de achtermuur van de kerk die waarschijnlijk als nestelgaten voor vogels werden gebruikt. De patroonheilige van Engelbert is op dit moment nog steeds onduidelijk, hoewel er een zegel bekend is van ‘Kircheer Jakob van Engelbert’.
Architectuur en Verbouwingen van de Kerk in Engelbert
De vorm van de kerk in Engelbert is in de loop der eeuwen sterk veranderd. In de 13e eeuw stond er enkel een kapel, iets groter dan het huidige koor van de kerk. In deze kapel bevond zich een ruimte in de muur voor het bewaren van religieuze attributen, compleet met een zerk met gebeeldhouwde bekroning erboven.
In deze oorspronkelijke kapel bevond zich ook een ‘piscina’ in de tegenoverliggende muur, bedoeld om de priester zijn handen te laten wassen met ritueel geheiligd water. De piscina was via een aarden buis verbonden met de grond, waardoor het geheiligde water direct in de aarde kon terugvloeien.
Het kerkgebouw is in de loop der eeuwen veelvuldig verbouwd. De eerste bekende verbouwing vond plaats in 1501. Tegen het einde van de zestiende eeuw, in 1594, werd de kerk sterk vergroot. Het nieuwe gedeelte werd niet helemaal haaks op de oude bebouwing geplaatst, wat resulteerde in een knik in de gevel. In 1779 werd opnieuw een grote verbouwing uitgevoerd. In 1904 werd het plafond vervangen door een vlakke houten zoldering. Latere verbouwingen, zoals die in 1972, gingen minder zorgvuldig om met het erfgoed, waarbij zwart-witte tegels werden vervangen door grindtegels en muren werden bekleed met geverfde hardboard platen.
Restauratie en Huidige Status van de Kerk in Engelbert
De in stukken gehakte sacramentsnis werd gerestaureerd en herplaatst, inclusief de gotische bekroning. De Culturele Commissie Engelbert organiseert al jaren concerten om financiën te werven voor het behoud van de kerk.
De kerk van Engelbert is nu een eenvoudige, langgerekte (Nederlands Hervormde) zaalkerk op een omheind kerkhof. De kerk heeft de status van rijksmonument en is sinds 2000 eigendom van de Stichting Oude Groninger Kerken.
In 2000 kwam de kerk in handen van de Stichting Oude Groninger Kerken, die de kerk tussen 2002 en 2005 restaureerde. Hierbij werden de wijzigingen uit de jaren 1970 teruggedraaid. De hardboard wanden werden verwijderd, de grindtegels vervangen door een houten vloer en het plafond werd beschilderd met geometrische motieven in een grijstint. De sacramentsnis werd gerestaureerd en teruggeplaatst in de noordmuur van het koor. In de zuidmuur van het koor werden resten van een piscina teruggevonden en weer zichtbaar gemaakt.
In 2013 werd de tweede fase van de restauratie uitgevoerd, waarbij onder andere het orgel werd gerestaureerd en het pleisterwerk werd hersteld. Bij deze gelegenheid werden ook historische attributen uit de ontvolkte Delfzijlster Oosterhoek geïnstalleerd, waaronder de preekstoel met rococo houtsnijwerk uit 1781, afkomstig uit de kerk van Heveskes.
De Akerk in Groningen: Een Historisch Monument
De Akerk in Groningen, ongeveer achthonderd jaar oud, begon als een kapel op de oostelijke oever van het riviertje de A rond 1200. Deze groeide uit tot een grote kruisbasiliek, gewijd aan Sint-Nicolaas, de beschermheilige van schippers. De kerk werd voor het eerst genoemd in een geschreven document in 1246.
In de vijftiende eeuw werd de kerk ongeveer zeventig jaar lang vergroot. De helft van haar bestaan was de kerk katholiek, tot Groningen in 1594 overging op de Reformatie en alles wat aan het katholieke gebruik herinnerde, verdween uit het interieur. Tot 1970 vonden er protestante diensten plaats.
Architectonische Kenmerken en Geschiedenis van de Akerk
De 76 meter hoge toren, daterend uit 1711, is ontworpen door stadsbouwmeester Allert Meijer. Twee eerdere torens waren ingestort, de eerste in 1671 na blikseminslag en de tweede in 1710.
De schilderingen in de gewelven, gemaakt in 1493, stellen gebeurtenissen rondom Pasen voor. In één van de gewelven bevindt zich een gat dat mogelijk gebruikt werd om tijdens Hemelvaart het beeld van Christus omhoog te takelen.
Het orgel uit 1697, gebouwd door Arp Schnitger, ging verloren bij de instorting van de toren in 1710. Het huidige orgel, gebouwd in 1702, eveneens door Schnitger, werd in 1815 verplaatst vanuit de (inmiddels afgebroken) Broerkerk naar de Akerk.
De preekstoel met houtsnijwerk dateert uit 1672-73, na vernieling van een oudere preekstoel bij de eerste toreninstorting. Het klankbord boven de kansel is uit 1712.
Groningen was eeuwenlang de belangrijkste vestingstad van Noord-Nederland. De officieren van het garnizoen hadden hun eigen bank in de Akerk, met houtsnijwerk van wapens boven de ingang. Ook stond er een bank voor de ‘Borger Officieren’.
In de katholieke tijd was het koor het belangrijkste deel van de kerk. Na de reformatie werd het koor afgescheiden van de rest van de kerk, met het jaartal 1603 boven de scheidingsdeuren. De pilaren in het koor bevatten Bijbelteksten uit hetzelfde jaar.
De Rol van de Anglicaanse Kerk in het Moderne Groningen
In 2011 werd John de Wit, Archdeacon, de Associate Chaplain van Holy Trinity Utrecht, met speciale verantwoordelijkheid voor Groningen. Vroege contacten met de Groningse universiteitsgemeenschap bleken vruchtbaar, met name met GSp (Groninger Studentenplatform voor Levensbeschouwing) en HOST, een door IFES gesponsorde christelijke studentenorganisatie.
Vanaf begin 2012 vonden er diensten plaats in het huis van Van Leer, en vanaf eind dat jaar begon de groeiende groep samen te komen in de stad Groningen, dankzij de gastvrijheid van GSp.
In 2013 adopteerde de groep de naam ‘Grace’ (Groningen Anglican Church) en selecteerde in juli 2014 een leiderschapsteam om de groei te faciliteren. Vanaf september 2014 verwelkomde de Oud-Katholieke Kerk in Groningen de Grace Church-gemeente in haar kerkgebouw in het centrum. Grace Church vestigde zich als kerkgenootschap onder auspiciën van de Anglicaanse Kerk in Nederland.
Geschiedenis Kerk van Jezus Christus te Groningen
De Anglicaanse Kerk in Nederland
De Anglicaanse Kerk in Nederland (ACIN) is een gemeenschap van Anglicaanse kerken in Nederland. De ACIN is onderdeel van de Province of the Anglican Church in America (PCA), een onafhankelijke Anglicaanse kerkprovincie.
De Anglicaanse Kerk in Nederland biedt een spirituele thuisbasis voor Anglicanen en andere christenen die op zoek zijn naar een Engelse taal-diensten en een internationale gemeenschap.
tags: #anglicaanse #kerk #gronignen