Armoede is een groeiend thema in Nederland, en ook kerken worden steeds meer geconfronteerd met de noodzaak om hier proactief mee om te gaan. Jonna van den Berge-Bakker, armoedespecialist bij de Protestantse Kerk/Kerk in Actie, benadrukt het belang van kerken om zich te richten op armoede binnen hun lokale gemeenschap. Een cruciale vraag hierbij is hoe armoede binnen een gemeente gesignaleerd kan worden en wat de rol van de diaconie hierin is.
Wat is Armoede?
De definitie van armoede kan variëren. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) hanteert de bijstandsgrens als maatstaf: wie daaronder zit, leeft in armoede. Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) kijkt daarentegen naar de bestedingsruimte en of deze voldoende is voor een basislevensstandaard. Jonna van den Berge-Bakker voegt hier een persoonlijke invalshoek aan toe: armoede betekent dat men door geldgebrek niet kan deelnemen aan de maatschappij. Voorbeelden hiervan zijn het niet kunnen kopen van een verjaardagstaart, het niet kunnen bijwonen van een feestje wegens het ontbreken van een cadeautje, of het niet kunnen betalen van openbaar vervoer.
Een recent CBS-onderzoek illustreert de gevolgen van leven onder de lage-inkomensgrens: huishoudens met een dergelijk inkomen hebben vaker betalingsachterstanden (12% tegenover 2% in 2022). Bovendien kunnen zij zich bepaalde uitgaven niet veroorloven. Zo gaf 12% aan onvoldoende geld te hebben voor een dagelijkse warme maaltijd met vlees, vis of kip, en 54% kon zich geen regelmatige aanschaf van nieuwe kleding veroorloven.
De Diaconie als Beschermend Mechanisme
Van den Berge-Bakker onderzoekt de mogelijkheid dat een kerkelijke gemeente fungeert als een beschermend mechanisme tegen armoede. Dit houdt in dat leden van een gemeente, door de onderlinge zorg, minder snel in armoede terechtkomen. De diaconie is er om mensen te ondersteunen die in moeilijkheden verkeren, maar het komt niet vaak voor dat mensen zelf actief hulp zoeken bij de diaken.
Hoe Signaleren en Ondersteunen?
Om de diaconale rol effectiever te maken, zijn er enkele belangrijke stappen:
- Voorlichting: Wijs gemeenteleden erop dat de diaconie er is om mensen die moeite hebben met rondkomen te steunen. Het is vaak nodig om uit te leggen waar de diaconie precies voor staat. Gemeenteleden kunnen samen met iemand die ondersteuning nodig heeft, contact opnemen met de diaconie.
- Netwerk: Zorg ervoor dat de diaconie bekend is bij maatschappelijke organisaties zoals het welzijnswerk, wijkteams, huisartsen, scholen en sportverenigingen.
- Risicogroepen: Wees alert op groepen in de samenleving met een verhoogd risico op armoede. Dit zijn onder meer asielzoekers en statushouders, alleenstaande ouders met kinderen, werklozen, gezinnen met één inkomen, mensen met een chronische (psychische) ziekte of beperking, en ouderen.
- Levensgebeurtenissen: Ingrijpende levensgebeurtenissen, zoals op jezelf gaan wonen, het krijgen van een kind, scheiding, overlijden van een partner of ziekte, kunnen de financiële situatie drastisch veranderen.
De Juiste Aanpak: Luisteren en Respecteren
Wanneer contact wordt gelegd met iemand die het financieel moeilijk heeft, is het cruciaal om respectvol te handelen en niet te oordelen. Mensen in armoede kunnen keuzes maken die voor buitenstaanders onbegrijpelijk lijken, maar deze keuzes kunnen voortkomen uit omstandigheden die niet-armen zich niet realiseren. Mensen in een overlevingsmodus hebben moeite met het maken van langetermijnbeslissingen.
Het is essentieel om te vragen wat iemand werkelijk nodig heeft, in plaats van dit zelf in te vullen. Een diaken die bijvoorbeeld een mevrouw helpt aan een koelkast met vriesvak, zodat zij aanbiedingen kan inslaan en bewaren, geeft de persoon regie over haar eigen leven. Deze benadering, waarbij de behoeften van de ander centraal staan, is de kern van diaconale hulpverlening.
De Diaconale Roeping in de Protestantse Kerk
Het woord diaken is afgeleid van het Griekse 'diakonos', wat 'dienaar' betekent. Diakenen worden vaak gezien als de 'doeners' van de kerk, die zich inzetten voor mensen die hulp nodig hebben. Hun handelen is geïnspireerd op het evangelie en gericht op het voorkomen, opheffen, verminderen en uithouden van lijden en nood. Daarnaast streven diakenen naar rechtvaardige verhoudingen in kerk en samenleving.
In de kerkorde van de Protestantse Kerk is het belang van diaconaat duidelijk: het woord diaken en diaconaat komen veelvuldig voor. De diaken ondersteunt de gemeente in haar diaconale roeping. De concrete invulling hiervan verschilt per gemeente en is afhankelijk van de lokale noden en de aanwezige talenten binnen de gemeente. Gemeenten met expertise op het gebied van duurzaamheid kunnen zich daarop richten, terwijl gemeenten in gebieden met veel armoede of in de buurt van asielzoekerscentra zich op deze thema's kunnen concentreren.
Diakenen zijn lid van de kerkenraad en hun rol reikt verder dan alleen de diaconale agendapunten. Ze zijn geroepen tot de 'toerusting van de gemeente tot het vervullen van haar diaconale roeping', een opdracht die breder is dan alleen het inzamelen van geld.
De Protestantse Kerk Den Haag
De Protestantse Kerk Den Haag omvat diverse wijkgemeenten, elk met eigen kerkgebouwen en pioniersplekken. Deze wijkgemeenten, zoals ZuidWest, Bergkerk, Maranathakerk, De Drieklank, Combinatie IV en V, en bijzondere wijkgemeenten zoals Bethlehemkerk en Houtrustkerk, hebben allen diakenen aangesteld. Afgevaardigden van deze wijkdiaconieën komen samen in het College van Diakenen.
Wat is de rol van diakenen? | Gemaakt voor glorie
De Protestantse gemeente Nederhorst den Berg
De Protestantse gemeente Nederhorst den Berg is een geloofsgemeenschap binnen de Protestantse Kerk in Nederland. Zij vervult haar diaconale roeping door het delen van gaven, het bieden van hulp waar nodig en het getuigen van Gods gerechtigheid bij onrecht. De Diaconie van deze gemeente is een zelfstandig onderdeel met rechtspersoonlijkheid en heeft de ANBI-status van de Belastingdienst.
Het bestuur van de kerkelijke gemeente ligt bij de kerkenraad. Het College van Diakenen, bestaande uit minimaal drie leden, is verantwoordelijk voor het beheer van de financiële middelen en eigendommen. De kerkenraad behoudt de eindverantwoordelijkheid, inclusief de goedkeuring van de begroting en jaarrekening. Zowel de kerkenraad als het college onderhouden contact met het classicaal college voor beheerszaken.
De diaconale steun richt zich op jong en oud, ongeacht afkomst of geloofsovertuiging. Lokaal wordt menskracht en financiële middelen ingezet voor directe ondersteuning, en ook landelijke en wereldwijde organisaties worden financieel en met woord en daad gesteund. Het College van Diakenen werkt met vrijwilligers die geen vergoeding ontvangen voor hun inzet.
De kerkenraad heeft de algemene eindverantwoordelijkheid voor het in stand houden van een levende gemeente, waarbij zoveel mogelijk gemeenteleden worden ingeschakeld. Taken zijn deels gedelegeerd naar colleges, waaronder het College van Diakenen, die waken over de financiële slagkracht en verantwoording afleggen aan de kerkenraad.
De begroting van de diaconie sluit doorgaans nauw aan bij de rekeningen van voorgaande jaren. Het streven is om ontvangen giften in hetzelfde boekjaar uit te geven. Kerkgenootschappen financieren hun activiteiten zelf, waarbij leden jaarlijks worden gevraagd bij te dragen aan het diaconale werk. Sommige diaconieën bezitten vermogen, nagelaten met een specifieke bestemming.
De ontvangen inkomsten van de diaconie worden besteed aan diaconaal werk op lokaal, nationaal en internationaal niveau, ter ondersteuning van activiteiten en specifieke projecten.
tags: #diaken #protestante #kerk #nederhorst #den #berg