Wat is Geestelijke Begeleiding?
Geestelijke begeleiding, ook wel bekend als spiritual direction, kan worden beschouwd als een bijzondere vorm van pastoraat. Het is een indringende manier van bezinning, gericht op het ontdekken van de weg die de Onuitsprekelijke ons wijst. Deze vorm van begeleiding maakt ieder mens open voor de ervaringen die hij of zij heeft met de Eeuwige, die in ieder van ons woont en met wie wij allen verbonden zijn.
Het uitgangspunt van elke geestelijk begeleider is dat ieder mens, gelovig of niet, deze ervaringen heeft. De begeleider zelf heeft hiervoor een gespecialiseerde opleiding gevolgd. In Nederland genieten predikanten van de Protestantse Kerk deze opleiding vaak aan het Titus Brandsma Instituut, tegenwoordig onderdeel van de PTHU. Tijdens deze opleiding ondergaat de toekomstige begeleider eerst zelf geestelijke begeleiding om zijn of haar eigen ervaringen met de Eeuwige te onderzoeken. Hij of zij wordt hierbij open bekeken en beluisterd, om vervolgens zelf bekwaam te worden in het begeleiden van anderen.
In de Verenigde Staten is het gangbaar dat veel mensen een geestelijk begeleider hebben. Dit beperkt zich niet tot voorgangers, maar strekt zich uit tot diverse maatschappelijke lagen die willen ontdekken waar de Eeuwige in hun leven spreekt. Hiervoor is het niet noodzakelijk om gelovig te zijn, noch beperkt het zich tot christenen. Geestelijke begeleiding kent men in alle grote religies.
De Kern van het Geloof: Een Innerlijke Ontdekking
Kerkvader Augustinus deed in de vierde eeuw na Christus al de baanbrekende ontdekking dat de 'Onuitsprekelijke' in ieder mens woont. Na eerst buiten zichzelf te hebben gezocht zonder resultaat, realiseerde hij zich dat God in hemzelf huisde. Deze inwoning is niet uniek, maar geldt in essentie voor ieder mens. Deze ontdekking bracht Augustinus immense vreugde en hielp hem terug te keren naar de kern van zijn bestaan: mens van die Ene. Hij hoopte dat ieder mens deze weg zou ontdekken.
Alles wat nodig is, is reeds aanwezig. Het vereist enkel het leren openen van de ogen en het werkelijk horen met de oren. Geestelijk begeleiders helpen mensen om af te dalen tot de kern van hun bestaan, tot de essentie van wie zij werkelijk zijn. Vanuit deze diepte leert men te horen en te zien, waardoor de wereld transformeert. Men leert terug te keren naar de kern van het eigen wezen en de betekenis die men daarmee kan hebben voor anderen.
Terugkeren naar de kern van het eigen zijn betekent nog niet direct contact met de Onuitsprekelijke. Een mens leert onderscheiden wat in het leven werkelijk van belang is en wat niet. Hiervoor is stilte en vaak meditatie essentieel. De focus ligt op 'het enig nodige' in een situatie, wat leidt tot het ontwarren van het leven, waardoor het aan transparantie en kleur wint. In situaties van onzekerheid kan intervisie helpen om te zoeken naar wat werkelijk nodig is.
Geestelijke Begeleiding in Kerkgemeenschappen en Kloosterorden
In de huidige geseculariseerde samenleving ervaren veel kerken uitdagingen. Geestelijke begeleiding kan kerkenraadsleden ondersteunen bij het onderscheiden van wat essentieel is in de huidige maatschappelijke context. Hierbij leert men de weg te gaan die voor hen ligt, een weg die zich openbaart door naar binnen te luisteren. Dit leidt tot ontdekkingen die ten goede komen aan zowel de gemeenschap als het individuele leven. Door middel van een gezamenlijk proces, vergelijkbaar met een collatio, kan de opbouw van een gemeenschap worden bevorderd waarin men volledig betrokken is.
De basis van veel kloostergemeenschappen berust op deze onderlinge geestelijke begeleiding. Zusters en broeders leren luisteren naar de Onuitsprekelijke om hun levenspad te volgen. Gemeenschappen zoals Taizé en, op een meer open manier, Iona, tonen aan hoe gemeenschappen die deze weg bewandelen, hecht en sterk worden. Dit principe is ook zichtbaar op pioniersplekken zoals Nyklaester en De Pelgrim in Zoetermeer. Geestelijk begeleiders zien hierin een waardevolle bijdrage die zij kunnen leveren.
Dominee C. Sonneveld: Een Spirituele Loopbaan
Op 18 februari was het 40 jaar geleden dat dominee C. Sonneveld tot predikant werd bevestigd. Zijn theologische opleiding begon in juni 1978, toen hij, samen met drie andere studenten, werd toegelaten tot de opleiding voor predikant aan de Theologische School. De heer Sonneveld sprak destijds de wens uit om opgeleid te worden voor de zending.
Twee jaar later, in juni 1980, rondde kandidaat Sonneveld zijn studie af en hoopte hij als zendingspredikant te vertrekken naar Izi, Nigeria. In diezelfde periode slaagde hij op 25 juni voor het doctoraal examen aan de Rijksuniversiteit te Utrecht. De wens was dat hij zijn kennis en gaven nog vele jaren mocht aanwenden ten nutte van de gemeenten en in het bijzonder in de dienst van de zending. De familie Sonneveld vertrok voor een speciale opleiding naar Engeland.
In december 1980 ontving kandidaat Sonneveld een beroep van de gemeente Zeist voor missionair werk in Nigeria, wat hij enkele weken later aannam. Op 18 februari volgde de bevestiging te Zeist door ds. J.J. van Eckeveld, met als thema "Het evangelie aan al de volken", gebaseerd op Markus 13:10. Dit thema benadrukt dat de verkondiging van het evangelie voortvloeit uit Gods raad en leidt tot Zijn wederkomst.
In 1990 deelde de kerkenraad van Zeist mee dat de werkzaamheden in Nigeria waren afgerond, waardoor ds. Sonneveld beroepbaar werd voor het geheel van de gemeenten. Hij nam het beroep aan van Krimpen aan den IJssel, waar hij op 29 augustus werd bevestigd door ds. F. Harinck.
Na een periode van bijna vijf jaar in Krimpen, verhuisde ds. Sonneveld in 1995 naar Veenendaal. Op 11 mei werd hij daar tot predikant bevestigd door ds. A.F. Honkoop, met als intredetekst Exodus 33: "indien Uw aangezicht niet medegaat......". Negen jaar lang diende hij deze gemeente in de Geldersche Vallei.
Vervolgens keerde hij terug naar het buitenland. In december 2003 deed de gemeente Lethbridge, in de Canadese provincie Alberta, een beroep op hem. Dit beroep werd aangenomen, en in juni 2004 deed ds. Sonneveld zijn intrede. Hij bleef acht jaar verbonden aan deze gemeente, haar vijfde predikant.
Daarna ging de weg weer terug naar Nederland. De Zeeuwse gemeente Krabbendijke ontving ds. Sonneveld als hun nieuwe predikant. Op 19 juni 2012 werd hij, zes jaar na zijn intrede in Lethbridge, bevestigd in Krabbendijke door ds. van Krimpen. Dit was zijn vijfde gemeente.
In 2018 deed Alblasserdam een beroep op de predikant. Sinds 10 juli 2018 is ds. Sonneveld verbonden aan deze gemeente.
Zou jij gaan? | Een documentaire over christelijke missies
De Rol van de Kerkenraad en het Pastoraat
De kerkenraad is verantwoordelijk voor het reilen en zeilen binnen de gemeente, met een specifieke focus op het geestelijk welzijn, oftewel het pastoraat. Hiervoor zijn primair de predikant en de wijkouderlingen verantwoordelijk. De verzorging van de financiële zaken, die niet van diaconale aard zijn, berust bij de kerkrentmeesters.
De gemeente wordt gezien als het lichaam van Christus, waarin elk lid elkaar nodig heeft. Het pastoraat dient te weerspiegelen hoe men, door en vanuit de liefde van God, zorg draagt voor het geestelijk welzijn van de gemeenteleden. Hoewel pastorale zorg in het bijzonder de taak is van de predikant en de ouderlingen, is dit ook een verantwoordelijkheid voor ieder gemeentelid.
Aan elke ouderling is een aantal gemeenteleden toegewezen, geografisch gegroepeerd. In het overzicht wordt per wijkouderling aangegeven welke sectie hij bedient. In de Morgenstergemeente leggen de ouderlingen huisbezoek af bij de gemeenteleden.
Afscheid van Dick Sonneveld en De Pelgrim in Zoetermeer
Dominee Dick Sonneveld, predikant van De Regenboog en grondlegger van De Pelgrim, heeft zich ingezet voor een verbinding tussen kerk en samenleving in Zoetermeer. Na acht jaar neemt hij afscheid van Zoetermeer en vertrekt hij naar het Land van Maas en Waal om een nieuwe kerkgemeente op te zetten.
"Ik ben dankbaar. In mijn nieuwe regio krijg ik de kans om met een team te werken aan een nieuwe gemeente. Wat ik al die jaren gedaan heb, daar word ik nu voor gevraagd," aldus Dick. In Zoetermeer was hij de bedenker van De Pelgrim, een plek voor zingeving en spiritualiteit gericht op alle Zoetermeerders, gelovig of niet. "Die ervaring neem ik mee," zegt Dick, "omdat ik die manier van kerk zijn zeer uitnodigend vind."
Dick Sonneveld heeft de afgelopen jaren veel betekend in Zoetermeer. Hij was een bruggenbouwer tussen verschillende kerken en tussen de kerk en de buitenwereld. "We zijn als gemeentes de straat op gegaan om elkaar te ontmoeten op de Mandelabrug," vertelt Dick lachend, "Ik ben bijna opgepakt door de politie! We waren vergeten dat in toga over straat gaan misschien niet mag." Hij is trots op de samenwerking met de gemeente en het opzetten van een jaarlijkse gedenkdag bij de Watertoren. "Dat is waar ik voor sta."
Contact met mensen is belangrijk voor Dick. "Toen ik in Zoetermeer kwam, werd gezegd dat Rokkeveen geen armoede kende," zegt Dick. Dat bleek anders. "Ik heb mensen begeleid die van de drugs afkwamen. Hoe verdrietig de situatie ook was, ik vond het mooi om in hun ogen iets van God te zien. Ze zijn zo dankbaar voor kleine dingen." Hij zal de mensen het meest missen.
Typerend aan zijn tijd in Zoetermeer vindt Dick de samenwerking. "De dingen werden heel erg samen gedaan. Daardoor laat ik met vertrouwen los. Maar de weerstand hier was ook groter," vertelt hij. Als dominee diende hij niet alleen zijn kerk, maar de hele samenleving. Deze nieuwe benadering werd niet door iedereen geaccepteerd. "Er waren mensen die dat moeilijk vonden. Ik heb geprobeerd om iedereen te honoreren en dat is niet gelukt. Een aantal mensen heeft zich minder gehonoreerd gevoeld."
Op 20 oktober om 10.00 uur vindt het afscheid van Dick Sonneveld plaats in De Regenboog (Nathaliegang 263). Om 13.00 uur is er een lunch in De Pelgrim (Frans Halsstraat 3). "Iedereen is welkom als je zelf wat eten meeneemt om te delen." Om 15.30 uur volgt een slotviering, waarin Dick zijn taak overdraagt en wordt uitgezegend. "Ik weet zeker dat ik emotioneel ga zijn, omdat ik allemaal lieve mensen ga missen. Tegelijkertijd kijk ik uit naar de nieuwe gemeente waar ik opnieuw kan beginnen. Ik kijk met heel veel plezier terug."
tags: #dominee #sonneveld #zoetermeer