Opening synode en nieuwe moderamen
Tijdens de opening van de synode van de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) in Berkel en Rodenrijs sprak de nieuwe preses, ds. Tj. Boersma, over de snelle ontwikkelingen in de huidige tijd. Hij benadrukte dat, ondanks de vele uitdagingen, de gebeden van de kerk een troost bieden. Het nieuw gekozen moderamen bestaat naast ds. Boersma uit ds. P. Niemeijer (assessor), dr. P. H. R. van Houwelingen (eerste scriba) en ds. C. van den Berg (tweede scriba).
Belangrijke agendapunten
Op de agenda van de synode staan diverse belangrijke zaken. Een daarvan is de zegengroet, waarover veel ingekomen stukken zijn ontvangen. Ds. Boersma gaf aan dat dit punt de plaats van de ambten binnen de vrijgemaakte kerken raakt. Daarnaast zal er gesproken worden over zaken die het pastoraat aangaan, waaronder een rapport over echtscheiding. Ds. Boersma noemde dit een droevige zaak die besproken moet worden. Positiever gestemd was hij over de bespreking van liturgische onderwerpen, zoals de mogelijkheid van een nieuw huwelijksformulier.
Hoop voor besluitvorming en vergadertijd
Namens de samenroepende kerk in Berkel opende ds. Tiekstra de synode. Hij sprak de hoop uit dat de besluitvorming geleid zal worden door het Woord van de waarheid en het Evangelie van Jezus Christus, de bron van levend water waaruit het kerkelijk leven kan opbloeien, zowel nationaal als internationaal. Ds. Tiekstra hoopte tevens dat de synode van Berkel geen record zou breken qua vergadertijd. Ter vergelijking: de vorige generale synode in Ommen duurde elf weken, verspreid over vijf maanden, en de bijbehorende documentatie besloeg ruim zevenhonderd pagina's. Voor de synode in Berkel waren er al twee keer zoveel ingekomen stukken als in Ommen.
Verschillende opvattingen en kritische weging
De lijst van ingekomen stukken suggereert op het eerste gezicht dat er uiteenlopende gedachten bestaan over diverse zaken. Ds. Tiekstra merkte op dat dit op de tweede blik wellicht mee zal vallen, maar durfde hier geen garantie voor te geven. Hij benadrukte dat de besluiten van de synode kritisch gewogen zullen worden.
De naderende fusie en historische breuk
Over elf dagen zullen de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) en de Nederlands Gereformeerde Kerken samengaan als de Nederlands Gereformeerde Kerken, met een gezamenlijk ledental van ongeveer 140.000. Deze fusie wordt gezien als een "reparatie" van de geschiedenis, hoewel de kerken in Urk, Vroomshoop en Capelle aan den IJssel ervoor hebben gekozen buiten deze vereniging te blijven. De breuk tussen de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt (GKv) en de Nederlands Gereformeerde Kerken (NGK) vond plaats in 1967, slechts 23 jaar na de afscheiding van de GKv van de synodale Gereformeerde Kerken in 1944. De scheuring volgde op de schorsing van 25 predikanten die in een Open Brief kritiek hadden geuit op het exclusieve karakter van de vrijgemaakte kerken. Ongeveer 30.000 leden vormden destijds de NGK.
Persoonlijke reflecties op de scheuring
De auteur deelt persoonlijke ervaringen uit zijn middelbareschooltijd, toen hij als hervormde scholier de gevolgen van de kerkscheuring nog ondervond. Hij beschrijft hoe hij niet goed begreep waarom er anders met hem werd omgegaan en hoe er naar sommige leraren anders werd gekeken vanwege hun kerkelijke keuze. Een opvallend fenomeen was de jaarlijkse Schooldag, waar duizenden vrijgemaakten naartoe gingen voor publiekscolleges van hoogleraren. De auteur mocht in 2017 zelf spreken op de laatste Schooldag, met als thema: 'Weest met nederigheid bekleed, want aan hen geeft God genade'.
Gevolgen van kerkelijke breuken
Een kerkelijke breuk wordt niet alleen gezien als oneer voor het Hoofd van de gemeente, maar verzwakt ook de kerk. Na een dergelijke breuk volgen er doorgaans decennia waarin de legitimatie van de breuk bevestigd moet worden en de identiteit van de ene groep wordt gevormd door afstand te nemen van de andere. De pijn van de breuk blijft zichtbaar in veel gemeenten en kan vergeleken worden met de situatie van Jakob, die aan zijn heup geraakt was en hinkte. Zelfs na verloop van tijd, wanneer er relativerend over kerkelijke gescheidenheid gesproken kan worden, blijft de verscheurdheid een oordeel van God.
Schuldbelijdenis en veranderend kerkelijk landschap
Na enkele decennia begint het woord "schuldbelijdenis" te vallen. Met afstand wordt de breuk scherper gezien. In 2002 riep de Kamper hoogleraar Ethiek, dr. J. Douma, samen met anderen op tot schuldbelijdenis voor synodebesluiten van 35 jaar eerder. Er ontstond een ander beeld van het "vrijmakingsgeloof" uit de jaren zestig. Douma schreef eerder dat het gereformeerde karakter van de kerkelijke gemeenschap niet verloren hoeft te gaan, zelfs als het vrijgemaakt-gereformeerde karakter verbleekt.
Douma's vertrek en theologische discussies
Het pijnlijke aan deze geschiedenis is dat dr. Douma, een vooraanstaand theoloog, in 2014 de GKv verliet. Onoverkomelijk voor hem was de instemming van de synode met de uitlegkunde van de Schrift in de Nederlands Gereformeerde Kerken, die in 2005 de vrouw in het ambt hadden aanvaard. Douma kon zich ook niet verenigen met de tendens binnen de GKv om de binding aan de gereformeerde belijdenis los te laten, het zingen van opwekkingsliederen, het openstaan voor andere samenlevingsvormen, het ontbreken van tucht ten aanzien van homoseksualiteit en het verlies van de catechismusprediking. Deze punten illustreren de nauwe verbondenheid tussen dogmatiek en ethiek.
Verdamping van kerkbesef en levensovertuiging
Het kerkbesef en de levensovertuiging van de GKv'ers leken te verdampen, zonder theologische verantwoording van een koerswijziging. Dr. H. de Jong (NGK) merkte ooit op dat er weliswaar werk van God in de Vrijmaking was, maar dat de scheuring de kerk verzwakte en de kerken lange tijd aan elkaar bezig hield. Een scheuring dient niet alleen de eer van het Hoofd van de gemeente, maar verzwakt de kerk ook.
Een "kokende pot" van meningen
Het jaar waarin prof. Douma opriep tot schuldbelijdenis, viel in een cruciale fase voor de GKv. Een jongere generatie had geen boodschap aan kerkelijke conflicten en richtte zich op het gemeenschappelijke van christenen, zeker in een tijd van ontkerkelijking. Het "alles doortrekkende" gereformeerde denken leek te vervagen. De hoofdredacteur van het Nederlands Dagblad, Peter Bergwerff, noemde de plaatselijke kerken in de GKv destijds een "kokende pot van meningen, ideeën, wensen en overtuigingen", die vervreemd waren van de officiële leer. Hij hekelde een stroming gericht op levensheiliging die het Luthers rechtvaardigingsconcept en de genade van God tekort deed.
Verknochtheid en de kern van rechtvaardiging
Deze woorden raken omdat rechtvaardiging de kern vormt. Een peiling onder dertigers en veertigers uit GKv en NGK toonde aan dat de aandacht voor de vergeving van zonden en daarmee voor genade, laag scoorde. Dit raakt aan wat Luther de schat van de kerk noemde: het heilig Evangelie van de heerlijkheid en genade van God. Hoewel dogmatiek en ethiek verbonden zijn, gaat dit dieper dan debatten over thema's als vrouw en ambt.
Essentiële elementen voor gezond kerkelijk leven
Voor een gezond kerkelijk leven zijn drie elementen essentieel: 1. De gehoorzaamheid aan het Woord van God is doorslaggevend. 2. De gebondenheid aan de belijdenis van de kerk, die voortkomt uit wat de kerk op kruispunten in haar geschiedenis heeft ontvangen. 3. De verhouding tot de eigen kerkelijke traditie, om de overtuigingen van het voorgeslacht in een veranderende tijd toe te passen. De traditie is hierbij niet normatief, maar wel leerzaam. De vraag is of de GKv, naast een andere lezing van de Schrift, ook knelpunten ervaart bij de punten twee en drie.
Fusie en gebed voor de kerken
Berichten over de sluiting van twee plaatselijke kerken binnen de GKv en de toelating van kinderen tot het avondmaal in een derde kerk, maken dat de aanstaande vereniging van de twee kerken niet alleen een reden tot feeststemming is. Desondanks blijft het gebed voor deze kerken in Nederland, om Gods zegen, vrede, liefde, zichtbare vroomheid, trouw aan het Woord en bewogenheid met de wereld.
Overlijdensberichten predikanten 1981
In 1981 is een aanzienlijk aantal predikanten overleden uit verschillende kerkgenootschappen:
Nederlandse Hervormde Kerk
- Dienstdoende predikanten: Adriaan Jan van den Ham, Karel August Gladder, Nanne Wams, Klaas Ooms, Pieter Jan Dorsman, Albert Spaargaren, D. J. Spijkerboer.
- Emeriti predikanten: Andries Jonathan van Rennes, Gijsbertus Denee, dr. Theodoor Christiaan Vriezen, Johannes Bronsgeest, Jacob van Woerden, Johannes Eliza Steenbakker Morilyon Loysen, Marius Cornells Koole, Job Eijgendaal, Jan van der Velden, Izak de Tombe, George Frans Voorhoeve, Hendrik Bernard Spijkerboer, Jozephus Hendrik Willem Warners, Willem Bousema, Nicolaas Oene Steenbeek, Hendrik Jan Daniël Reinier Theesing, Gijsbert van Noordennen, Christiaan van der Leeden, Hendrik Goosen van Beusekom, Rein van der Mast, Cornells Roeland Plomp, Tjomme Alkeina, Hendrik Jan Trommel, dr. Adrianus van den End, Herman Focko Cornelius de Boer, Berend Eilko vart Buuren, Eelke Stegenga, Hendrik Jan Diekerhof, Marinus Groenenberg.
Evangelisch Lutherse Kerk
- Dienstdoend predikant: Pieter Herman Gerrit Cornelis Kok.
- Emeriti predikanten: Karl Erich Emil Heintze, Jan Hallewas.
Algemene Doopsgezinde Sociëteit
- Emeriti predikanten: Simon Martinus Anton Daalder, Johannes Eelke Tuininga, Johannes Meerburg Snarenberg, Theodorus van Veen.
Gereformeerde Kerken
- Dienstdoend predikant: Jan Willem Klaas Kelder, Freerk de Jong, Wouter Albert Krijger, Jan Baaijens.
- Emeriti predikanten: Dirk van Enk, Pieter Jan Oggel de Bruijne, Gerrit Toornbeek, Johannes Karsten, Luitje Moesker, dr. Pieter Grades Kunst, dr. Nicolaas Herman Ridderbos, Franciscus Josephus Jonkhof, Willem Moene, Dirk Bakker, Arnold Adriaan van der Leer, Johan Frederik Colenbrander, Hendrik Johannes Pilon, Hildegard van den Berg, Cornells Marie van der Loo, Jean Baptiste Vanhaelen, Dirk Visch, Johannes Christoffel Hagen, Dirk Kuiper.
Gereformeerde Kerken (Vrijgemaakt)
- Emerituspredikanten: Johannes Franciscus de Weger, Douwe Klaas Wielenga J. Dzn.
Nederlands Gereformeerde Kerken
- Emerituspredikant: Jan Jacob Verleur.
Gereformeerde Gemeente
- Dienstdoende predikanten: Cornells Hegeman, Arie Vergunst.
Oud-Gereformeerde Gemeenten
- Dienstdoende predikanten: Marinus Abraham Mieras, Johannes Schinkelshoek, Johannes van der Poel.
Vrije Evangelische Gemeenten
- Emeriti predikanten: Gerrit van Bruggen, Jan Bos.
Baptistengemeente
- Eervol ontslagen predikant: Hermanus Theodoor Plevier.
tags: #ds #de #weger #berkel #vrijgemaakt