Hemelvaartsdag herdenken en vieren christenen dat Jezus veertig dagen na zijn opstanding naar de hemel is gegaan. Dit markeert een cruciaal moment in het christelijk geloof, waarbij de verbinding tussen hemel en aarde wordt benadrukt. Hoewel het soms kan lijken alsof God niet meer direct onder de mensen is, herinnert Hemelvaart ons aan de gelegde verbinding.
De vraag "God, waar bent u?" kan rijzen in de stilte na Hemelvaart, maar deze dag brengt ook een belofte met zich mee: dat we niet alleen gelaten worden. Gods nabijheid verdwijnt niet, maar verandert van vorm. Dit wordt treffend weergegeven in indringende gedichten die de theologische betekenis van Hemelvaart onderzoeken.
De Theologische Betekenis van Hemelvaart
In het reformatorische perspectief wordt Hemelvaart gezien als de kroningsdag van Koning Jezus en tegelijkertijd Zijn overwinningsdag na een geleverde strijd. De "Vorst der ere" bestijgt de troon naast Zijn Vader, vergezeld van huldebewijzen van "Sion", waarbij het hele universum dreunt van de psalmen.
Dit theologische concept wordt vaak onderbouwd met Bijbelse teksten die de hemelvaart van Christus in verschillende facetten belichten:
- De oproep "kust de Zoon" (Psalm 2) en het gejuich en bazuingeschal wanneer "God is opgevaren" (Psalm 47), dat vaak als motto boven liederen over Hemelvaart wordt geplaatst.
- Het oudtestamentische voorbeeld van de hemelvaart, zoals de overbrenging van de ark naar Jeruzalem door David met "gewijde reien, trommels en schalmeien" (2 Samuël 6), symboliseert de vervulling van de verwachting van het "heilverbeidend voorgeslacht".
- De "Levende Ark van 't Godsverbond" die in Zijn Tempel is verschenen (Openbaring 11), duidt op de intrede van Christus in de hemelse heiligdom.
- Hemelvaart als dag van "viktorie" na een gewonnen strijd, waarbij de "poorten der gerechtigheid" zich ontsluiten voor de Koning, die binnentreedt in "Zijne Middelaarsmajesteit" (Psalm 24).
- De vervulling van Psalm 110: "De Heere sprak tot mijne Heere: 'Zit aan Mijn rechterhand met mij!'" De "overwonnen hel" moet de wapens inleveren voor deze "Draakvertreder", terwijl het "geestelijk Israël" Hem zijn palmen moet schudden en Hem met psalmen moet wieroken.
- De nadruk op Christus' zware strijd en Zijn luisterrijke overwinning, waarbij de glorie straalt uit de Behouder die het bloedig zweet moest uitdrukken en wiens schouder de last van het kruishout droeg.
- Christus' handelen niet voor Zichzelf, maar om "de gaven zeeg'nend uit te strooien" (Psalm 68:18) en voor de Zijnen te bidden, "tot Hij zal verschijnen".
- De Kerk als Zijn uitverkoren Bruid waarin de Koning Zich verheugt, en de Herder die blij is met het verloren schaap.
- De verbinding van hemel en aarde door Christus' bloed, waardoor zij verzoend worden (Efeze 1:10 en Kolossenzen 1:20).
Het Hemelvaartslied van Da Costa
Een prominent voorbeeld van een reformatorisch Hemelvaartslied is dat van H. van W. Da Costa, geboren in 1798. Da Costa, die op 22-jarige leeftijd tot geloof kwam en later werd gedoopt, ontwikkelde zich tot een gerespecteerd schrijver en dichter. Zijn liederen worden nog steeds gezongen, hoewel zijn "Hemelvaartslied", gepubliceerd in 1828, minder bekend is geworden, mogelijk door het soms "weelderige, hoogdravende taalgebruik".
Dit lied telt tien coupletten en wordt gekenmerkt door zowel kleurrijke poëzie als een gedegen Bijbelse onderbouwing. De oorspronkelijke versie van Da Costa's lied werd op verschillende manieren opgenomen en bewerkt in diverse kerkelijke liedbundels:
- Vier coupletten (1, 4, 7 en 10) werden ongewijzigd opgenomen door Johannes de Heer in zijn "Zangbundel" als lied 605.
- Vijf coupletten verschenen in de hervormde zangbundel van 1938, als lied 72, waarbij vooral het eerste vers werd gewijzigd om het taalgebruik minder pompeus te maken door woorden als "helburcht" en "Triumfeerder" weg te laten.
- Vier van de vijf verzen uit 1938 zijn ook te vinden in de liedbundel "Uit Sions Zalen" van de KLS uit 1991.
- Ds. A. Schroten en dr. H. van 't Veld maakten een sterk bewerkte variant voor de bundel "Weerklank" uit 2016 (lied 186).
- Zes oorspronkelijke coupletten zijn opgenomen in het "Gereformeerd Kerkboek" (lied 100).
De versie van Johannes de Heer, met de verzen 1, 4, 7 en 10 van Da Costa's origineel, is een voorbeeld van hoe dit Hemelvaartslied in de praktijk wordt gebruikt. Het lied beschrijft de hemelvaart als een moment van triomf en de ontvangst van gaven, waaronder de Heilige Geest, die de gelovigen niet langer als verlaten achterlaat.
De betekenis van Hemelvaart & Pinksteren | Christelijke feestdag #4 en #5
Interpretatie en Toepassing
Da Costa's lied mondt uit in een aansporing tot voortdurende hoop, gebed, waakzaamheid en versterking in Christus. Het benadrukt dat Hij ook heden vreugde wil schenken aan allen die in Hem geloven. De beschrijving van het huldebetoon bij de hemelvaart, zoals in het eerste couplet, wordt herhaald in het tiende couplet, wat de cyclische en eeuwige aard van Christus' heerschappij onderstreept.
De thematiek van verlatenheid en hoop, die soms met Hemelvaart geassocieerd wordt, wordt in dit lied omgezet in een boodschap van Gods voortdurende aanwezigheid en de gaven die Hij schenkt. Het lied nodigt uit tot reflectie op de plaats van Christus' hemelvaart in het bredere Bijbelse narratief en de betekenis ervan voor het leven van de gelovigen vandaag.
tags: #gedicht #hemelvaart #reformatorisch